Người thầy đặc biệt
Mùa mưa, con đường vào xóm Cồn lúc nào cũng sũng nước. Nước đồng tràn qua bờ mương, ngập những lối đất quanh co giữa xóm nghèo. Có năm lũ lớn, trẻ con phải ngồi trong thau nhôm để người lớn kéo qua đoạn ngập sâu đến trường. Sách vở bọc kín trong túi ni-lông, đứa có áo mưa, đứa chỉ biết đội chiếc bao phân bón đã giặt sạch lên đầu.
Cuối con đường lầy lội ấy là căn nhà lợp tôn cũ, trước sân có cây khế già nghiêng bóng. Chiều nào cũng vậy, vừa tan trường, lũ trẻ lại ríu rít kéo đến, đứa khoe điểm tốt, đứa nhờ giải bài khó, đứa mách chuyện bạn bè. Tiếng gọi “Anh Hai ơi!” vang lên rộn rã, khiến căn nhà nhỏ giữa xóm nghèo lúc nào cũng ấm áp như một lớp học.
Bọn trẻ xóm Cồn gọi anh là Hai Bình, chẳng đứa nào gọi là thầy. Anh chưa từng đứng trên bục giảng, không bằng sư phạm, không lương bổng, cũng chẳng thuộc biên chế trường nào. Sau tai nạn năm hai mươi ba tuổi, anh mang đôi chân tập tễnh, sống một mình trong căn nhà nhỏ cha mẹ để lại. Giữa xóm nghèo quanh năm mưu sinh bằng nghề xúc hến, cắt cỏ, phụ hồ, Hai Bình là người giúp lũ trẻ giải những bài toán khó, sửa từng câu văn vụng về và lắng nghe cả những điều chúng chẳng dám thổ lộ cùng cha mẹ.

Minh họa: H.H
Năm mười tám tuổi, anh đỗ đại học ở thành phố. Ngày nhận giấy báo, cha anh mượn xe đạp, vượt hơn mười cây số ra chợ mua nửa ký thịt heo; mẹ anh làm thịt con gà đã nuôi bấy lâu. Căn nhà nghèo hôm ấy rộn tiếng cười. Trong men rượu, cha anh đập tay xuống bàn, giọng khàn đi vì xúc động: “Nhà mình rồi cũng có người học đại học”. Câu nói ấy, Hai Bình mang theo suốt đời. Nhưng giấc mơ ấy dang dở sau hơn hai năm. Trong một lần về quê nghỉ hè, chiếc xe khách chở Bình gặp tai nạn trên quốc lộ. Bác sĩ giữ được chân, nhưng anh không thể đi lại bình thường. Hai năm chạy chữa, đàn heo của mẹ, mảnh ruộng tốt nhất của cha lần lượt bán đi theo những toa thuốc và viện phí. Bình đành bỏ học.
Những ngày nằm trong căn buồng tối, nghe bạn bè lần lượt đi làm, lập gia đình, Bình chỉ biết tập bước từng bước từ giường ra cửa. Mười bước, rồi hai mươi bước. Có lần ngã đập mặt xuống nền xi măng, máu mũi chảy ướt ngực áo, anh nằm bất động, cay đắng nghĩ đời mình đã hết.
Mọi chuyện bắt đầu từ bé Hạnh nhà bên, cô học trò lớp ba mồ côi cha, mẹ bán rau ngoài chợ. Một tối, nhà bị cắt điện vì chưa đóng tiền, Hạnh sang nhà Bình học nhờ. Thấy con bé loay hoay mãi với phép chia, anh nhẹ nhàng cầm bút hướng dẫn. Hạnh ngạc nhiên khi biết anh từng học đại học, rồi hồn nhiên hỏi:
– Vậy sao anh Hai không đi học nữa?
Bình lặng đi một lúc, rồi khẽ đáp:
– Vì anh Hai… chưa học xong.
Hôm sau, con bé dẫn thêm hai người bạn đến, rồi năm đứa, bảy đứa. Chẳng bao lâu, chiếc bàn nhỏ không đủ chỗ, Bình phải kê thêm tấm ván lên hai thùng bia cũ. Lớp học đầu tiên của xóm Cồn ra đời như thế.
Ban đầu, Bình chỉ dạy bọn trẻ cộng trừ, chính tả, tập làm văn. Nhưng chúng lớn dần, bài học cũng khó hơn. Một hôm, Sơn mang đến nhờ giải bài phương trình lớp tám. Những công thức đã lâu không dùng khiến Bình lúng túng, nhưng anh không nỡ làm thằng bé thất vọng nên hẹn hôm sau. Đêm ấy, anh thức đến gần ba giờ sáng, lần giở sách cũ, học lại từng công thức để hôm sau giảng cho Sơn.
Từ đó, trò học đến đâu, Bình tự học đến đó. Sách giáo khoa thay đổi, anh đi xin sách cũ về vá lại từng trang. Có cô giáo thương tình tặng vài bộ đề, một sinh viên cho chiếc máy tính cũ, anh đều quý như báu vật. Trên vách nhà, những công thức Toán, Lý, Tiếng Anh dần phủ kín từng góc, như minh chứng cho hành trình học lại để được tiếp tục dạy của anh.
Thỉnh thoảng, phụ huynh mang sang ít gạo, nải chuối, vài quả trứng hay mớ cá vừa bắt. Bình ngại nhận, nhưng từ chối lại sợ họ buồn. Anh chỉ bảo ai có gì góp nấy, không có cũng chẳng sao. Với lũ trẻ, anh chưa từng đòi một đồng học phí, chỉ dặn: “Sau này học giỏi, nhớ quay về dạy lại những đứa khác. Đó mới là học phí của anh”.

Minh họa: H.H
Trong những học trò của mình, Bình thương nhất con bé Mai. Là chị cả trong gia đình bốn chị em nghèo khó, Mai thường đến lớp muộn vì bận cơm nước, chăm em. Có hôm vừa ngồi xuống đã ngủ gục, bởi đêm trước phải thức trông em sốt thay mẹ đi làm ca đêm. Một lần, thấy đôi bàn tay nhỏ đầy vết dao cứa vì thái rau, Bình khép sách, bảo Mai nghỉ học một buổi. Anh gấp chiếc áo khoác cũ làm gối cho con bé nằm trên chõng tre ngoài hiên. Suốt buổi chiều, anh lặng lẽ đọc sách bên cạnh, thỉnh thoảng nhẹ tay đuổi muỗi cho Mai. Từ đó, căn nhà nhỏ của anh trở thành nơi con bé tìm về mỗi khi mệt mỏi.
Năm lớp tám, Mai bỗng nghỉ học ba ngày liền. Lo lắng, Bình nhờ mẹ chở đến nhà thì thấy con bé đang ngồi nhặt điều ngoài hiên. Mẹ Mai nghẹn ngào kể chồng bị ngã giàn giáo, phải nằm một chỗ, một mình chị không đủ sức nuôi bốn đứa con nên đành tính chuyện cho Mai nghỉ học đi làm phụ giúp gia đình. Bình quay sang hỏi Mai có muốn nghỉ học không. Con bé cúi gằm mặt, hai tay siết chặt túi hạt điều, mãi mới lí nhí: “Con muốn học…”.
Nghe vậy, Bình khuyên người mẹ cố cho con tiếp tục đến trường. Nhưng chị chỉ cười buồn, bởi nếu Mai đi học thì chẳng còn ai phụ chị chăm lo cho các em.
Bình lặng người.
Tối ấy, Bình lặng lẽ bán chiếc nhẫn vàng cha mẹ dành dụm trao cho anh từ ngày đỗ đại học, kỷ vật quý giá nhất mà anh luôn nâng niu. Sáng hôm sau, anh mang tiền đến nhà Mai. Biết chuyện, mẹ Mai xúc động nhưng nhất quyết không nhận. Bình chỉ nhẹ nhàng bảo đó là khoản tiền cho Mai vay, sau này đi làm hãy trả. Khi con bé nghẹn ngào hỏi nếu không có tiền thì sao, anh mỉm cười: “Vậy thì dạy lại cho một đứa nhỏ khác”.
Mai trở lại trường. Năm lớp chín, Mai thi đỗ vào trường cấp ba của huyện với 28 điểm. Ngày biết kết quả, cô bé chạy hơn hai cây số đến nhà Bình, dép đứt một quai, vừa khóc vừa ôm chầm lấy anh. Bình vỗ nhẹ lưng Mai, trách yêu chỉ đỗ cấp ba thôi mà khóc dữ. Nhưng khi con bé ra về, anh lại ngồi rất lâu trên bậc cửa, lặng lẽ lau những giọt nước mắt hạnh phúc.
Thời gian ở xóm Cồn lặng lẽ trôi qua những mùa mưa lũ. Đám trẻ ngày nào còn đánh vần dưới gốc khế, nay đã trở thành sinh viên, công nhân, bộ đội, thợ kỹ thuật.
Rồi một mùa hè, Mai đỗ đại học sư phạm. Cầm giấy báo nhập học, Bình đọc đi đọc lại, vừa mừng vừa lo. Anh hỏi sao chọn nghề giáo khi biết nghề ấy chẳng dư dả gì. Mai chỉ cười, bảo vì từng gặp một người thầy nghèo mà thương học trò hơn cả bản thân mình. Trước ngày lên đường, Mai nhắc lại món nợ năm xưa, hỏi bao giờ mới có thể trả hết. Bình nhìn về phía đám trẻ đang học dưới gốc khế, khẽ đáp: “Học xong, về đây dạy tụi nhỏ. Vậy là trả đủ.”
Nhưng khi Mai còn chưa kịp trở về, sức khỏe Bình đã suy yếu. Năm cô học đại học năm thứ ba, chân trái anh đau nhức triền miên, cột sống thoái hóa khiến việc đi lại ngày càng khó khăn. Một hôm, Bình ngất giữa buổi dạy và phải nhập viện. Nhận tin, Mai vội xin nghỉ thực tập, bắt xe về ngay trong đêm. Ngồi nói chuyện với Bình, Mai tâm sự rằng sau này nhất định trở về xóm Cồn dạy học. Bình chỉ lắc đầu: “Ở đâu có trẻ cần em thì ở đó mà dạy. Xóm Cồn đâu phải nơi duy nhất có trẻ nghèo.”
Bốn năm sau, Mai trở thành giáo viên chủ nhiệm lớp 3A tại trường tiểu học của xã. Trước những học trò nghèo, cô kiên nhẫn giảng từng bài toán, dịu dàng với cả những em tiếp thu chậm nhất, như cách anh Hai từng đối xử với mình. Một lần, khi học trò hỏi thầy của cô dạy ở trường nào, Mai nhìn về con đường dẫn vào xóm Cồn, mỉm cười: “Thầy cô dạy ở một ngôi trường không có tên”.
Ngày 20 tháng 11 năm ấy, trời đổ mưa. Hơn ba mươi học trò cũ từ nhiều thế hệ bất ngờ trở về, đứng chật khoảng sân nhỏ dưới gốc khế già. Có người đã thành kỹ sư, cô giáo, bộ đội, có người đưa cả con mình đến. Mai thay mặt mọi người đặt bó hoa lên chiếc bàn cũ, nghẹn ngào xin được gọi anh một tiếng “thầy”. Bình sững sờ. Cả đời chưa từng nhận mình là giáo viên, anh không ngờ những đứa trẻ năm xưa vẫn nhớ đến mình.
Mai lấy ra một cuốn sổ bìa xanh, trân trọng đặt trước mặt anh: “Đây là học phí chúng em nợ thầy bao năm qua.”
Bình chậm rãi mở từng trang. Trong đó là những lời hứa và chữ ký của các thế hệ học trò. Người góp tiền mua sách cho trẻ nghèo, người nhận đỡ đầu trẻ mồ côi, người tình nguyện dạy học miễn phí. Đôi bàn tay chai sần của Bình run run trên trang giấy. Hóa ra, những điều anh âm thầm gieo xuống suốt bao năm đã lớn lên ở những nơi anh chưa từng đặt chân tới.
Chiều muộn, học trò cũ lần lượt ra về. Mưa đã ngớt, đám trẻ trong xóm lại ríu rít kéo đến, đứa khoe điểm tốt, đứa chìa bài toán khó, đứa tranh nhau chiếc ghế bên cạnh anh.
Ngoài kia, con đường vào xóm Cồn vẫn lầy lội sau mưa. Nhưng chiều nào cũng vậy, trên con đường ấy vẫn có những dấu chân nhỏ nối nhau tìm đến căn nhà dưới gốc khế. Và tiếng gọi “Anh Hai ơi!” vẫn vang lên trong trẻo, tựa ngọn lửa nhỏ thắp lên niềm tin và sự ấm áp cho dải đất nghèo sau mưa.
Linh Châu
Hội Liên hiệp VHNT Hà Tĩnh
