Tạo đột phá để phát triển công nghiệp

Hội nghị Kết nối giao thương doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản năm 2025 tại Đồng Nai.

Để tạo đột phá, vấn đề không chỉ là thu hút thêm dự án mà quan trọng là phải đổi mới nền tảng công nghiệp đang có, nâng cấp doanh nghiệp (DN), thu hút công nghệ hiện đại của tương lai và hình thành những năng lực sản xuất mới.

Hiện đại hóa nền tảng công nghiệp địa phương

Công nghiệp là một trong những nền tảng quan trọng nhất của kinh tế Đồng Nai. Qua nhiều năm thu hút đầu tư và phát triển sản xuất, địa phương đã hình thành hệ thống ngành công nghiệp khá đa dạng, từ cơ khí - chế tạo, điện - điện tử, sản xuất phương tiện vận tải, hóa chất đến chế biến thực phẩm và công nghiệp hỗ trợ.

Tuy nhiên, quy mô lớn không đồng nghĩa với năng lực công nghệ đã tương xứng. Một bộ phận DN vẫn chủ yếu tham gia những công đoạn có giá trị gia tăng chưa cao; năng lực nghiên cứu, thiết kế, phát triển sản phẩm mới và làm chủ công nghệ còn hạn chế. Sự liên kết giữa DN trong nước với các tập đoàn FDI dù đã được cải thiện nhưng chưa tạo thành mạng lưới cung ứng đủ sâu và rộng.

Đây là vấn đề cần được giải quyết nếu Đồng Nai muốn tạo một bước nhảy về chất cho công nghiệp. Trong bối cảnh hiện nay, lợi thế về nhân công và chi phí sản xuất không còn đủ để duy trì sức cạnh tranh lâu dài. Các chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về công nghệ, chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường, khả năng giao hàng và năng lực đổi mới sản phẩm.

Với cơ khí chế tạo, cần chuyển từ gia công đơn giản sang chế tạo máy móc, thiết bị, khuôn mẫu, linh kiện có độ chính xác cao. Điện - điện tử, dư địa phát triển không chỉ nằm ở lắp ráp mà phải tiến tới sản xuất linh kiện, module, thiết bị điện tử chuyên dụng và những công đoạn có hàm lượng kỹ thuật cao hơn. Với sản xuất phương tiện vận tải, cần tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển linh kiện, phụ tùng và các hệ thống điện, điện tử, điều khiển. Với dệt may, da giày, yêu cầu đổi mới không chỉ là máy móc mà còn là vật liệu mới, tiết kiệm nước và năng lượng, giảm phát thải, số hóa thiết kế và quản trị đơn hàng khi những tiêu chuẩn xanh đang trở thành điều kiện ngày càng quan trọng để duy trì thị trường xuất khẩu.

Tương tự, các ngành sản xuất khác như: chế biến nông - lâm sản, thực phẩm cũng phải từng bước đổi mới công nghệ, chế biến sâu, đầu tư công nghệ bảo quản, tự động hóa và xây dựng sản phẩm có thương hiệu thay vì chủ yếu khai thác lợi thế nguyên liệu…

Theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Nguyễn Kim Long, Đồng Nai hiện đã đi qua giai đoạn thu hút FDI bằng mọi giá. Thành phố quyết định chuyển sang mô hình phát triển công nghiệp thế hệ mới với các tiêu chí sàng lọc khắt khe. Thành phố cũng thẳng thắn nhìn nhận những bài học kinh nghiệm trong quá trình phát triển nóng trước đây, bao gồm áp lực lên môi trường, an sinh xã hội, hạ tầng giao thông... để điều chỉnh mục tiêu phát triển của mình.

Doanh nghiệp vào chuỗi cung ứng

Trước thực tiễn của yêu cầu phát triển, đầu năm 2026, Đồng Nai đã ban hành Kế hoạch Xây dựng lộ trình đổi mới công nghệ đến năm 2035 đối với các ngành kinh tế mũi nhọn, xác định công nghệ cốt lõi có thể tạo đột phá, nhu cầu thị trường trong và ngoài nước, khả năng tiếp cận công nghệ của Đồng Nai trong tương lai.

Hoạt động sản xuất tại một doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ ở phường Trảng Dài.

Theo đó, Đồng Nai hướng tới xác định công nghệ cốt lõi tạo đột phá cho từng ngành mũi nhọn, ngành kinh tế trọng điểm như: Trí tuệ nhân tạo (AI); công nghệ sinh học và y tế tiên tiến; công nghệ năng lượng tái tạo và công nghệ xanh; công nghệ môi trường; công nghệ giáo dục và giải trí số; công nghệ giao thông, logistics và vận tải thông minh; công nghệ bán dẫn và vi mạch; công nghệ công nghiệp chế biến, chế tạo; công nghệ nông nghiệp công nghệ cao... Đến năm 2030, từng bước hình thành và triển khai các công nghệ cốt lõi, nâng cao năng lực đổi mới công nghệ của DN, tăng tỷ lệ giá trị gia tăng trong ngành. Đến năm 2035, các ngành kinh tế mũi nhọn đạt vị thế dẫn đầu trong một số lĩnh vực; chuyển đổi công nghệ mạnh mẽ, khai thác tốt nhu cầu thị trường trong và ngoài nước, khả năng tiếp cận và làm chủ công nghệ mang tính đột phá.

Mô hình tăng trưởng mới của Đồng Nai dựa trên cơ sở lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu. Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đồng Nai đang triển khai khảo sát, đánh giá trình độ và năng lực công nghệ, khả năng hấp thụ công nghệ và nhu cầu đổi mới. Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đồng Nai Võ Hoàng Khai, đây là bước rất quan trọng bởi muốn đổi mới chính xác thì trước hết phải biết DN đang yếu ở đâu, thiếu công nghệ gì và có khả năng tiếp nhận đến mức nào để có giải pháp tháo gỡ.

Thực tế cho thấy, Đồng Nai có lợi thế rất lớn về số lượng DN sản xuất và sự hiện diện của các tập đoàn FDI. Nhưng để biến lợi thế đó thành năng lực công nghiệp nội sinh, cần có nhiều DN Việt Nam đủ khả năng cung ứng linh kiện, phụ tùng, nguyên vật liệu và dịch vụ kỹ thuật đạt chuẩn quốc tế.

Và cách hỗ trợ DN cũng cần thay đổi. Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ thành phố Đồng Nai Đặng Quốc Nghi kiến nghị thành phố lựa chọn ra những DN bản địa có khả năng chiếm lĩnh một ngách cụ thể trong vòng 3-5 năm để nuôi dưỡng. Ngách đó có thể là cảm biến cho nhà máy, linh kiện hàng không, thiết bị sản xuất, công nghệ xử lý nước, vật liệu bao bì xanh, chế biến sâu một loại nông sản, phần mềm quản trị khu công nghiệp hay dịch vụ chuyên biệt cho sân bay... Đồng thời, chính quyền, DN FDI và DN lớn cần công bố các nhu cầu thực tế, từ đó các DN Việt có cơ hội đề xuất giải pháp, thử nghiệm và tiến tới hợp tác, đặt chân vào chuỗi cung ứng sản xuất.