Sức bật từ OCOP

- Triển khai chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), mục tiêu cốt lõi là khơi dậy tiềm năng địa phương và gia tăng giá trị sản phẩm, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xây dựng nông thôn mới bền vững.

Lạng Sơn là một tỉnh miền núi, biên giới với địa hình rộng, có khí hậu và thổ nhưỡng đặc trưng để phát triển các loài cây trồng, vật nuôi đặc sản..., đó là điều kiện thuận lợi để phát triển các sản phẩm OCOP.

Tiềm năng dồi dào

Lạng Sơn hiện có vùng nguyên liệu quy mô lớn với trên 46.000 ha hồi, gần 11.000 ha quế, khoảng 4.600 ha na và hơn 10.000 ha rau, cây thực phẩm... Tỉnh còn có nhiều danh lam thắng cảnh nổi bật và nhiều nét văn hóa độc đáo của đồng bào các dân tộc; ẩm thực độc đáo với những món ăn truyền thống thu hút khách du lịch. Đây chính là những "mỏ vàng" có giá trị kinh tế cao nếu biết khai thác đúng hướng. Sự ra đời của chương trình OCOP được ví như "chìa khóa" mở cánh cửa để các sản vật bản địa khẳng định vị thế.

Hợp tác xã (HTX) Nông lâm dược DOBAO (xã Na Sầm) là một trong những đơn vị tiên phong tham gia chương trình OCOP. Bà Chu Thị Hạnh, Giám đốc HTX chia sẻ: Với lợi thế vùng nguyên liệu thạch đen, năm 2010 gia đình tôi bắt đầu tìm hiểu, sản xuất thạch đen ăn liền. Sản phẩm được người tiêu dùng tin tưởng và sử dụng thường xuyên. Đến năm 2020, sản phẩm được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao. Sau khi được chứng nhận sản phẩm OCOP, sản phẩm thạch đen của HTX được tiêu thụ rộng rãi trong cả nước với số lượng khoảng 200 hộp/ngày.

Các thành viên, tổ tư vấn, giúp việc Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP tỉnh xem xét, đánh giá thực tế tại di tích đền Công đồng Bắc Lệ, xã Tân Thành

Cùng với thạch đen, trên địa bàn tỉnh có nhiều sản phẩm đặc trưng khác có thể phát triển thành sản phẩm OCOP như: na, hồng, các loại rau, gà 6 ngón, cá lồng, vịt quay cùng nhiều nông sản, sản phẩm ở các lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ, văn hóa truyền thống…

Thực hiện Chương trình OCOP, các cấp, ngành trên địa bàn tỉnh đã chủ động xây dựng kế hoạch, đề án cụ thể để triển khai thực hiện chương trình. Trong đó phân công nhiệm vụ cho từng cơ quan, đơn vị, cá nhân; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ, hướng dẫn thực hiện chương trình; tham mưu ban hành chính sách hỗ trợ... Từ năm 2019 đến nay, các cấp, ngành đã tổ chức, lồng ghép tổ chức được 997 hội nghị tuyên truyền cho trên 41.000 lượt người; phát trên 41.543 bộ tài liệu và xây dựng 1.141 bản tin, phóng sự, bài báo tuyên truyền; ban hành chính sách đặc thù khuyến khích đầu tư, phát triển hợp tác, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh, trong đó có hỗ trợ phát triển sản phẩm OCOP.

Trong 7 năm qua, các cấp, ngành toàn tỉnh đã hỗ trợ trang thiết bị máy móc cho các chủ thể với tổng kinh phí trên 700 triệu đồng; hỗ trợ hơn 1,5 triệu tem truy xuất nguồn gốc; trên 416.000 bao bì các loại; xây dựng 22 câu chuyện sản phẩm; 163.300 tem, nhãn mác; tạo điều kiện cho các chủ thể tham gia 82 chương trình xúc tiến thương mại, xúc tiến đầu tư, kết nối cung cầu; thưởng tiền cho 127 sản phẩm đạt OCOP với kinh phí 695 triệu đồng...

Chủ động từ chủ thể

Nếu sự quan tâm của các cấp, ngành được xem là “đòn bẩy” thì sự chủ động của các chủ thể chính là yếu tố quyết định hiệu quả của chương trình OCOP. Thực tế cho thấy, sau khi được tuyên truyền về vai trò, ý nghĩa của chương trình, nhiều chủ thể đã chủ động tìm hiểu các tiêu chí OCOP, hoàn thiện điều kiện sản xuất và đăng ký tham gia chương trình.

Để được công nhận sản phẩm OCOP, các chủ thể phải đáp ứng nhiều yêu cầu về chất lượng sản phẩm, điều kiện sản xuất, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, mẫu mã bao bì và hồ sơ pháp lý... Đây là những tiêu chí không dễ thực hiện đối với các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ ở khu vực nông thôn. Tuy nhiên, với sự chủ động của mình, nhiều chủ thể đã chủ động thay đổi để đáp ứng các điều kiện của chương trình.

Ngày 13/8/2019, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 1533/QĐ-UBND về việc phê duyệt Đề án “Chương trình OCOP tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2019 - 2020, định hướng đến năm 2030 với mục tiêu cụ thể: Đến năm 2030 tiêu chuẩn hóa từ 135 - 140 sản phẩm; xây dựng 6 làng (bản) văn hóa du lịch cộng đồng; củng cố, kiện toàn 70 tổ chức kinh tế; phát triển mới 80 tổ chức kinh tế để tham gia tích cực chương trình OCOP; xây dựng được hệ thống cơ sở dữ liệu sản phẩm OCOP cấp tỉnh hỗ trợ tích cực công tác quản lý Nhà nước và kết nối thông tin, xúc tiến thương mại sản phẩm OCOP…

Điển hình là hộ kinh doanh Nguyễn Thị Hằng, xã Thất Khê, sau nhiều năm sản xuất các món ăn truyền thống, cơ sở đã dần đáp ứng các điều kiện theo yêu cầu để được cấp chứng nhận sản phẩm OCOP. Bà Nguyễn Thị Hằng cho biết: Tính đến nay, gia đình tôi đã sản xuất các món ăn truyền thống tại địa bàn xã được 16 năm. Thông qua công tác tuyên truyền, định hướng của chính quyền xã, năm 2023, gia đình tôi đăng ký tham gia chương trình OCOP. Theo đó, gia đình chú trọng thực hiện các tiêu chí đảm bảo an toàn thực phẩm, nâng cấp khu sản xuất và trang bị máy móc để chế biến các sản phẩm như: khau nhục, vịt quay.

Không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm đáp ứng yêu cầu, nhiều chủ thể còn thay đổi tư duy sản xuất theo hướng liên kết. Nếu như trước đây, người dân chủ yếu làm riêng lẻ thì nay, nhiều hộ đã liên kết với nhau thành lập HTX để cùng sản xuất. Đây cũng là yếu tố quan trọng để sản phẩm đạt OCOP, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

HTX Nông nghiệp và Chế biến nông sản Thanh Sơn, xã Thiện Tân là một ví dụ. Chị Hứa Thị Thuận, Giám đốc HTX cho biết: Trên địa bàn xã có nhiều hộ sản xuất các loại bánh truyền thống như bánh gio, bánh ngải, bánh gai. Tuy nhiên trước đây, các hộ chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, chưa xây dựng được thương hiệu sản phẩm. Trước thực tế đó, năm 2025, tôi đã vận động các chị em trong thôn thành lập HTX với 7 thành viên. Sau khi thành lập, HTX đã chủ động hoàn thiện các điều kiện để tham gia chương trình OCOP. Không chỉ chú trọng chất lượng, HTX còn đầu tư máy móc, thiết bị phục vụ làm bánh, đồng thời quan tâm đến bao bì, tem nhãn cho sản phẩm. Nhờ đó, năm 2025, sản phẩm bánh gai và bánh ngải của HTX đã được đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP 3 sao.

Bên cạnh đó, các hộ sản xuất kinh doanh, HTX cũng đã đầu tư đóng gói, thiết kế bao bì. Trước đây, nhiều sản phẩm chỉ đơn giản đóng túi để bán, đến nay, các chủ thể đã chú trọng thiết kế bao bì, in thông tin sản phẩm và gắn mã QR truy xuất nguồn gốc. Đây không chỉ là yêu cầu trong đánh giá sản phẩm OCOP mà còn giúp nâng cao tính chuyên nghiệp và tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Các chủ thể cũng chủ động tham gia lớp tập huấn về xây dựng thương hiệu, chuyển đổi số, quảng bá sản phẩm do ngành chuyên môn tổ chức. Một số HTX, doanh nghiệp còn tự học cách quảng bá trên mạng xã hội, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử để mở rộng cơ hội tiếp cận khách hàng như: HTX chế biến nông sản Lụa Vy, HTX Mai Sao Lạng Sơn...

Với sự hỗ trợ của Nhà nước và sự vào cuộc của các chủ thể, đến nay, các sản phẩm OCOP từng bước được xây dựng và phát triển. Từ năm 2019 đến nay, các đơn vị liên quan trên địa bàn tỉnh đã đánh giá, phân hạng và cấp chứng nhận 256 sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP, trong đó có 25 sản phẩm 4 sao, 231 sản phẩm 3 sao. Những sản phẩm được chứng nhận OCOP đã góp phần quan trọng vào việc nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sự phát triển bền vững.

NHÓM PV