Sa mạc Ai Cập từng là thiên đường của ít nhất 7 loài cá mập

Ngày nay, cao nguyên Abu-Tartur ở Ai Cập là một vùng đất khô cằn với những lớp cát và đá trải dài. Thế nhưng hàng chục triệu năm trước, khu vực này từng nằm dưới một vùng biển rộng lớn bao phủ phần lớn phía bắc châu Phi. Các nhà cổ sinh vật học mới phát hiện thêm nhiều răng cá mập hóa thạch tại đây, qua đó hé lộ một hệ sinh thái biển từng rất phong phú.

(Anton Petrus/Moment/Getty Images)

Trong kỷ Phấn Trắng, khoảng 145-66 triệu năm trước, Trái Đất có khí hậu ấm hơn hiện nay rất nhiều. Mực nước biển cũng cao, khiến nhiều vùng đất ngày nay là lục địa từng bị nhấn chìm dưới đại dương. Bắc Phi khi đó nằm gần vùng biển Tethys cổ đại, nơi có những hệ sinh thái biển phát triển mạnh.

Một trong những bằng chứng còn lại của vùng biển cổ này là các lớp đá phosphat thuộc hệ tầng Duwi. Phosphat thường hình thành ở những khu vực biển có năng suất sinh học cao, nơi các chất dinh dưỡng được đưa lên và luân chuyển mạnh trong hệ sinh thái. Chính những lớp đá này đã bảo tồn các dấu tích của nhiều sinh vật từng sống trong vùng biển cổ.

Vị trí cao nguyên Abu Tartur và địa tầng chứa hóa thạch răng cá mập ở Ai Cập. (Ảnh: Yassin và cộng sự/Cretaceous Research)

Trước đây, các nhà nghiên cứu từng tìm thấy răng của 2 loài cá mập trong khu vực Abu-Tartur. Phát hiện này gợi ý rằng vùng biển nơi đây từng có đủ nguồn thức ăn để duy trì nhiều loài động vật săn mồi lớn. Vì vậy, nhóm nghiên cứu do nhà cổ sinh vật học Tarek Yassin thuộc Đại học Cairo dẫn đầu đã quay lại khu vực này để tìm kiếm thêm bằng chứng.

Lần khai quật mới mang lại 14 chiếc răng cá mập, thuộc về 5 loài khác nhau. Cả 5 loài đều chưa từng được ghi nhận tại Abu-Tartur, trong đó 2 loài còn là những phát hiện mới đối với hóa thạch cá mập ở Ai Cập.

14 chiếc răng đại diện cho năm loài. (Yassin và cộng sự, Cretac. Res., 2026)

Đặc biệt, Scapanorhynchus cf. raphiodon gây chú ý bởi những chiếc răng dài và mảnh như kim. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây có thể là lần đầu tiên loài này được ghi nhận trong hồ sơ hóa thạch ở châu Phi.

Tuy nhiên, các nhà khoa học lưu ý rằng không nên hiểu phát hiện này là một “nghĩa địa cá mập” nơi 7 loài cùng sống và chết tại một thời điểm. Lớp đá chứa các hóa thạch hình thành trong khoảng thời gian tương đối dài, trong khi lượng trầm tích tích tụ tại khu vực này khá ít. Vì vậy, những chiếc răng được tìm thấy có thể là sự tích tụ theo thời gian của nhiều quần thể và nhiều môi trường sống khác nhau.

Dù vậy, phát hiện vẫn cho thấy vùng biển phía bắc châu Phi trong kỷ Phấn Trắng có thể từng là một môi trường đặc biệt giàu dinh dưỡng và đa dạng sinh học. Những lớp phosphat tương tự ở Morocco và Syria cũng chứa nhiều loài cá mập hóa thạch cho thấy các hệ sinh thái giàu động vật săn mồi có thể từng phổ biến trên một vùng biển rộng lớn.

Ngày nay, biển Tethys cổ đại đã biến mất và đáy biển nơi những con cá mập từng săn mồi đã trở thành sa mạc. Những sinh vật từng thống trị vùng nước này cũng biến mất từ hàng chục triệu năm trước. Thế nhưng chỉ một vài chiếc răng hóa thạch nằm trong lớp đá cũng đủ giúp các nhà khoa học tái dựng phần nào một thế giới biển từng tồn tại ngay bên dưới vùng đất khô cằn của Ai Cập.