Những tên trộm hiện đại tìm kiếm thứ gì trên 'mây'?

Dữ liệu được ví như tài sản vô hình trong cuộc sống hiện đại. Ảnh: The Observer.

Chúng ta gọi nơi lưu trữ ảnh, email, hồ sơ hay tài liệu trực tuyến là “đám mây”. Cách gọi này tạo cảm giác dữ liệu tồn tại ở một nơi vô hình, gần như không có trọng lượng và không chiếm không gian.

Tuy nhiên, thực tế lại hoàn toàn khác. Phía sau “đám mây” là những trung tâm dữ liệu khổng lồ. Chúng chứa hàng chục nghìn máy chủ, sử dụng lượng lớn điện năng và trở thành hạ tầng thiết yếu của xã hội hiện đại. Đây cũng là thế giới mà Nathaniel Rich lựa chọn làm bối cảnh cho tiểu thuyết mới Cloudthief.

Cuốn sách biến một câu hỏi tưởng như khô khan về dữ liệu thành câu chuyện trộm cắp. Thay vì ngân hàng, bảo tàng hay két sắt, mục tiêu của các nhân vật là một trung tâm dữ liệu ở Oklahoma. Thứ họ muốn lấy cũng không phải tiền mặt hay vàng.

Tác giả/Tác phẩm

Cloudthief

Tác giả: Nathaniel Rich · Xuất bản: 14/7/2026

Năm 2014, khi các tập đoàn công nghệ vẫn được nhìn nhận như những biểu tượng của đổi mới, nhà báo tự do Tim gặp Virginia và bị cuốn vào kế hoạch đột nhập một trung tâm dữ liệu tại Oklahoma.

Trong Cloudthief, Nathaniel Rich dùng một vụ trộm dữ liệu để khám phá thế giới phía sau “đám mây”. Cuốn sách đặt câu hỏi về quyền lực của Big Tech, giá trị của thông tin và những hạ tầng vật chất khổng lồ đang âm thầm duy trì đời sống số.

Câu chuyện của Cloudthief được đặt vào năm 2014. Khi đó, nhiều tỷ phú công nghệ vẫn được công chúng nhìn nhận như những người có khả năng thay đổi thế giới.

Nhân vật kể chuyện là Tim, một nhà báo tự do chuyên viết về biến đổi khí hậu. Công việc ngày càng bế tắc. Anh gần như cạn tiền và mất phương hướng.

Cuộc sống của Tim thay đổi khi anh gặp Virginia. Cô là một phụ nữ am hiểu công nghệ, luôn cảnh giác với thế giới xung quanh và tìm cách sống ngoài hệ thống này. Virginia thậm chí ẩn mình trong một kho chứa đồ ở Manhattan để tránh bị theo dõi.

Từ cuộc gặp này, 2 người nảy ra kế hoạch đột nhập một trung tâm dữ liệu tại Pryor, Oklahoma. Mục tiêu là lấy những máy chủ chứa thông tin có thể bán được.

Nathaniel Rich xây dựng phần này giống một tiểu thuyết trộm cướp truyền thống. 2 nhân vật khảo sát địa điểm, lên kế hoạch và tìm cách qua mặt hệ thống bảo vệ. Nhưng thay vì một căn hầm chứa tiền, trước mặt họ là công trình chứa dữ liệu của doanh nghiệp và các cơ quan lớn. Mỗi tòa nhà có thể chứa hàng chục nghìn máy chủ.

Nhà phê bình John Powers của NPR cho rằng đây là lúc Cloudthief trở nên cuốn hút nhất. Cả 2 nhân vật tranh luận, nghi ngờ lẫn nhau và liên tục mắc những sai lầm nghiệp dư. Sau vẻ ngoài của một vụ cướp có phần hài hước, câu hỏi về điều gì xảy ra khi thông tin trở thành một trong những tài sản giá trị nhất của xã hội vẫn luôn hiện hữu trong tâm trí người đọc.

“Đám mây” thực sự nằm ở đâu?

Điểm đáng chú ý của Cloudthief không chỉ nằm ở vụ trộm. Cuốn sách tìm cách biến cơ sở hạ tầng số vốn ít được chú ý thành thứ có hình dạng cụ thể.

Các trung tâm dữ liệu đang trở thành một phần quan trọng của đời sống Mỹ. Theo NPR, Mỹ hiện có hơn 4.000 cơ sở loại này. Sự phát triển nhanh chóng của chúng cũng kéo theo tranh luận về nhu cầu điện, tác động tới cảnh quan và làn sóng AI.

Trong cuốn tiểu thuyết, trung tâm dữ liệu mà Tim và Virginia nhắm đến không hề giống một “đám mây”. Nó là một công trình khổng lồ bằng kim loại, chứa những dãy máy chủ chạy liên tục.

Tim cho rằng những nơi như vậy gần như không được mọi người chú ý dù đang là nền móng cho cuộc sống hiện đại. Nếu toàn bộ trung tâm dữ liệu đồng loạt ngừng hoạt động, nhiều hoạt động thiết yếu của xã hội cũng sẽ bị tê liệt.

Đó cũng là nghịch lý mà Rich khai thác. Con người ngày càng phụ thuộc vào những hệ thống mà phần lớn không nhìn thấy, không hiểu rõ cách vận hành và cũng không thực sự biết dữ liệu của mình đang nằm ở đâu.

Khi công nghệ trở nên vô hình

Ở phần đầu cuốn sách, Tim suy nghĩ về chính khái niệm “cloud”. Tên gọi này khiến một hạ tầng vật chất khổng lồ trở nên nhẹ nhàng và vô hại hơn trong tưởng tượng của con người.

Theo nhân vật, một công nghệ thành công thường tiến tới trạng thái vừa thiết yếu vừa gần như vô hình. Trong khi đó, người dùng chỉ quan tâm đến giá trị họ nhận về. Họ hiếm khi nghĩ tới các tòa nhà, máy chủ, điện năng và doanh nghiệp đang đứng phía sau.

John Powers nhận xét Cloudthief làm điều ngược lại. Cuốn sách kéo “đám mây” trở lại mặt đất. Những thứ tưởng như phi vật chất được đặt vào các trung tâm dữ liệu bằng bê tông và thép, sử dụng năng lượng thật và thuộc quyền kiểm soát của những công ty tư nhân.

Tim có thể tin rằng đột nhập trung tâm dữ liệu là một hành động chống lại Big Tech. Nhưng động cơ của anh cũng xuất phát từ tình cảm dành cho Virginia và mong muốn chạy khỏi một cuộc sống bế tắc. Chính sự nhập nhằng này khiến câu chuyện không đơn thuần trở thành cuộc đối đầu giữa những cá nhân nhỏ bé với các tập đoàn công nghệ.

Ẩn sau chuyến đi tới Oklahoma là một vấn đề gần gũi hơn. Mỗi bức ảnh, email, tài liệu hay cuộc trò chuyện mà con người đưa lên mạng đều phải tồn tại ở đâu đó.

Cloudthief đặt câu hỏi về cái giá của sự tiện lợi ấy. Khi dữ liệu trở thành nền móng của đời sống hiện đại, quyền kiểm soát nơi lưu giữ chúng cũng đồng nghĩa với một dạng quyền lực ngày càng khó bỏ qua.