Rộn ràng lễ hội Xuân

Hội Xuân chùa Bái Đính. Ảnh: Ngọc Linh

Ngay từ mồng 6 tháng Giêng, dòng người hành hương đã đổ về quần thể di tích chùa Bái Đính (phường Tây Hoa Lư) dự lễ khai xuân. Không gian chùa rộng, bao quanh bởi núi non hùng vĩ và những pho tượng các vị La Hán, tạo cảm giác trang nghiêm, trầm mặc. Lễ hội là sự kiện tôn vinh Phật giáo gắn với truyền thống thờ Thánh Nguyễn Minh Không, Thần Cao Sơn và Mẫu Thượng Ngàn, đồng thời tưởng nhớ công đức, tri ân những bậc tiền nhân có công tạo dựng vùng đất Hoa Lư.

Đến với lễ hội, du khách có dịp khám phá lịch sử, chiêm ngưỡng những công trình kiến trúc Phật giáo quy mô lớn, vãng cảnh hang động và hòa mình vào cảnh sắc mùa Xuân. Hội chùa Bái Đính kéo dài đến hết tháng 3 âm lịch.

Tại Khu di tích Cố đô Hoa Lư, từ mồng 8 đến 11/3 âm lịch hằng năm diễn ra Lễ hội Hoa Lư tái hiện lịch sử kinh đô xưa với sắc cờ rực rỡ, tiếng trống hội, tiếng chiêng rộn ràng của các đội rước kiệu. Các nghi thức: Lễ mở cửa đền, rước nước, rước kiệu, lễ cửu khúc, lễ tiến phẩm, lễ mộc dục, lễ cầu quốc thái dân an và hội hoa đăng, dâng hương tưởng niệm Vua Đinh Tiên Hoàng, Vua Lê Đại Hành được tổ chức trang nghiêm dựa trên những phong tục cổ được lưu lại trong các đạo sắc phong và văn tế của cư dân trong vùng.

Các hoạt động: Múa rồng - lân, thi chèo thuyền, biểu diễn võ cổ truyền; các trò chơi dân gian: đấu vật, cờ người, chọi gà được tổ chức trên sân bãi rộng, thu hút đông người xem. Đặc biệt, hội kéo chữ “Thái Bình” và diễn tích “Cờ lau tập trận” tái hiện lại cuộc đời, sự nghiệp của Đức Vua Đinh Tiên Hoàng, từ thuở thiếu thời nuôi chí lớn lấy cờ lau tập trận đến khi dựng cờ khởi nghĩa bình thập nhị sứ quân, xưng Đế.

Từ không gian Lễ hội Hoa Lư, câu chuyện lịch sử hào hùng được tái hiện, giúp mỗi người cảm nhận rõ hơn về cội nguồn và tinh thần kiên cường của cha ông trong buổi đầu dựng nước, giữ nước.

Trong hành trình trẩy hội mùa Xuân những ngày đầu năm trên vùng đất lễ hội Ninh Bình, không thể thiếu Quần thể di tích Phủ Dầy (xã Vụ Bản) - nơi được xem là trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Lễ hội diễn ra từ ngày mồng 3 đến 8/3 âm lịch. Quần thể di tích với hơn 20 phủ, đền, đình, chùa, lăng được trang hoàng rực rỡ, tạo nên bối cảnh linh thiêng cho hoạt động thực hành tín ngưỡng.

Các nghi lễ cổ truyền: Rước kiệu, rước đuốc, dâng hương, tế nữ quan trong lễ hội duy trì nhờ sự chung tay gìn giữ của cộng đồng và nỗ lực truyền dạy của các nghệ nhân dân gian. Nhiều thế hệ nghệ nhân trong hội đồng thực hành nghi lễ đã góp phần phục dựng, lan tỏa những giá trị văn hóa, nhân văn qua các giá đồng, nghệ thuật hát chầu văn, bảo tồn trang phục cổ, hướng dẫn thế hệ trẻ tiếp cận di sản một cách đúng mực.

Phần hội phong phú với hội kéo chữ - Hoa trượng hội, chơi cờ người, thả rồng bay, múa lân - sư - rồng và các chương trình biểu diễn hát chèo, trống hội... Di tích Phủ Dầy trở thành điểm đến lý tưởng cho du khách tham gia vào các hoạt động tín ngưỡng tâm linh và trải nghiệm lễ hội thờ Mẫu đặc sắc của cư dân vùng Đồng bằng châu thổ Sông Hồng.

Lễ Khai ấn đền Trần (phường Nam Định) đêm ngày 14, rạng sáng 15 tháng Giêng là tục lệ cổ đầu năm của vùng đất phát tích Vương triều Trần. Trong tiết trời đầu xuân, không gian buổi lễ linh thiêng trong khói hương trầm nghi ngút, tiếng trống, tiếng chiêng và bước đi trang nghiêm của đoàn rước kiệu ấn từ đền Cố Trạch sang đền Thiên Trường để tổ chức trọng thể lễ Khai ấn.

Nghi thức dâng hương, đọc chúc văn, mở ấn, đóng ấn diễn ra vào giờ Tý, thể hiện lòng tri ân tiền nhân và gửi gắm khát vọng về sự hanh thông, hướng thiện trong năm mới. Không khí của những ngày diễn ra lễ hội tưởng nhớ Đức Thánh Trần và các vị Vua nhà Trần càng thêm rộn ràng với các nghi thức rước nước, tế cá, rước kiệu Ngọc Lộ; những đêm diễn văn nghệ quần chúng làng Tức Mặc, hát chèo, cải lương; các hoạt động: múa lân - sư - rồng, đấu vật, biểu diễn võ thuật và nhiều trò chơi dân gian như: đấu vật, chọi gà, múa rối nước, tổ tôm điếm… tạo nên không khí lễ hội vừa thiêng liêng, vừa sôi nổi.

Rước kiệu Thánh tại lễ hội đền Trần Thương, xã Trần Thương. Ảnh: Đức Huy

Một trong những lễ hội tiêu biểu của vùng Hà Nam cũ là Lễ hội chùa Bà Đanh (phường Kim Bảng). Chùa Bà Đanh - ngôi cổ tự linh thiêng nằm bên bờ sông Đáy, không chỉ nổi danh với cảnh sắc tĩnh lặng, u nhã của một “ngôi chùa vắng nhất Việt Nam”, mà còn là nơi diễn ra lễ hội truyền thống đặc sắc được tổ chức từ ngày 15 đến 17/2 âm lịch. Lễ hội nhằm tri ân Đức Thánh Bà - Pháp Vũ, vị thần phù trợ cho việc sản xuất nông nghiệp lúa nước, tôn vinh các bậc tiền nhân có công xây dựng chùa, chống giặc ngoại xâm, bảo vệ đất nước và các vị thánh của vùng đất Ngọc Sơn.

Các nghi thức tế, lễ được tổ chức long trọng với sự tham gia của các bô lão, đội tế và đông đảo người dân trong vùng. Không khí linh thiêng lan tỏa trong tiếng chiêng, tiếng trống vang vọng núi sông, hòa quyện cùng khói hương trầm mặc giữa khung cảnh chùa cổ kính.

Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian như: kéo co, bịt mắt bắt dê, thi nấu cơm, múa lân, hát chèo… Đặc biệt, lễ hội còn là dịp giới thiệu đến du khách các sản vật đặc trưng của vùng đất Kim Bảng như: mắm cáy, bánh đa nem, chè xanh...

Theo số liệu tổng hợp của Sở Văn hóa và Thể thao, hằng năm, toàn tỉnh có hơn 700 lễ hội lớn, nhỏ. Phần lớn lễ hội diễn ra vào mùa Xuân, kéo dài từ tháng Giêng đến hết tháng 3 âm lịch. Không gian lễ hội gắn với sinh hoạt tín ngưỡng và phong tục truyền thống bản địa, tạo thành dòng chảy văn hóa đặc sắc quê hương Ninh Bình. Trong đời sống hiện đại, các địa phương trong tỉnh luôn quan tâm đến việc tổ chức lễ hội theo nếp sống văn minh, gìn giữ, kế thừa giá trị văn hóa truyền thống, bảo đảm an toàn cho du khách; đồng thời đẩy mạnh giới thiệu, quảng bá nét đẹp lễ hội.

Mùa Xuân là mùa của khởi đầu và kỳ vọng. Những lễ hội mùa Xuân ở Ninh Bình hiện lên với sắc thái đa dạng của một vùng đất hội tụ nhiều giá trị văn hóa lâu đời. Người dân khi tìm về các khu di tích đình, đền, chùa, phủ để dâng hương, thể hiện lòng tri ân tổ tiên và gửi gắm ước vọng bình an, hạnh phúc và sự phát triển bền vững của quê hương, đất nước, cùng hòa mình vào không khí tưng bừng hội xuân tràn đầy sức sống, góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa vùng đất di sản.

Khánh Dũng