Rèn mình để giữ nghề

Ông Lò Văn Lần, bản Quan Chiêng, phường Mường Lay tỉ mỉ với nghề truyền thống.

Nghe đài đã trở thành thói quen của ông Lò Văn Lần, bản Quan Chiêng, phường Mường Lay từ nhiều năm nay. Đặc biệt, những câu chuyện kể về Bác Hồ đã thấm sâu vào suy nghĩ, trở thành động lực để ông học và làm theo Bác từ lời nói giản dị đến những việc làm thường ngày.

Theo ông Lần, học Bác không phải là những gì cao siêu mà từ những việc làm đơn giản trong cuộc sống, sinh hoạt thường ngày. “Mình làm nông nghiệp thì phải làm tốt ruộng nương. Làm nghề gì cũng phải đặt tâm huyết và trách nhiệm vào đó. Ghế bán cho người khác phải chắc, phải đẹp. Mình chưa ưng thì sửa lại, chứ không thể làm qua loa. Biết nghề thì chỉ cho con cháu, bà con dân bản cùng làm. Làm tốt những việc cụ thể như thế cũng là học và làm theo Bác”, ông Lần chia sẻ rồi cẩn thận kiểm tra lại từng mối buộc trên chiếc ghế vừa hoàn thiện.

Theo lời Bác dạy, “cần” là lao động siêng năng, có kế hoạch, sáng tạo, đạt năng suất; “kiệm” bao hàm cả việc tiết kiệm thời gian. Ông Lần học và làm theo Bác theo cách của một người nông dân, khi ruộng nương vơi việc, đôi tay lại tìm đến mây, song.

Tranh thủ khoảng thời gian nông nhàn, ông Lần làm ghế mây để có thêm nguồn thu cho gia đình. Để có chiếc ghế mây chắc chắn phải trải qua nhiều công đoạn. Mây, song phải đủ già, chắc và dẻo được cạo vỏ, làm sạch phơi nắng hoặc gác bếp để tăng độ bền, hạn chế mối mọt rồi mới chuốt nhẵn. Khó nhất là uốn những cây mây lớn thành vành tròn để làm mặt, chân và khung ghế. Có những thân cây cứng, cần sức của nhiều người cùng quấn quanh cột nhà, vừa uốn vừa ghì rồi buộc cố định. Khoảng hai tháng sau, khi mây đã khô và tạo dáng mới tháo ra, cắt thành từng đoạn theo kích thước cần dùng.

Khi khung ghế được dựng cân đối, chắc chắn, ông Lần mới bắt đầu đan. Từng sợi mây được cài đều, từng mối nối được siết chặt hoàn toàn thủ công bằng tay. Ghế làm xong còn phải cắt bỏ phần thừa, mài nhẵn, kiểm tra độ cân bằng và khả năng chịu lực trước khi giao cho khách. Đối với đồ thủ công, sai sót nhỏ rất khó che giấu bởi chất lượng sẽ bộc lộ trong quá trình sử dụng. Vì vậy, làm ghế chắc và đẹp vừa là yêu cầu kỹ thuật, vừa thể hiện sự tôn trọng đối với người mua. Ông Lần coi đó là nguyên tắc giữ nghề và giữ uy tín của người thợ.

Quý trọng thời gian là cách ông Lần tự rèn mình, còn truyền nghề là cách ông làm cho kinh nghiệm của mình có ích với nhiều người trong bản. Từ sự tận tình hướng dẫn của ông Lần, đến nay bản Quan Chiêng có 10 hộ, trong đó có cả những cặp vợ chồng trẻ yêu nghề truyền thống của dân tộc mình, duy trì để tạo thêm sinh kế.

Tháng 3/2026, Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Quan Chiêng được thành lập, định hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc Thái. Trong hướng đi ấy còn những hộ làm nghề mây tre đan giúp bản có thêm sản phẩm thủ công để giới thiệu với du khách, đồng thời mở ra khả năng đưa nghề trở thành một phần của trải nghiệm văn hóa tại địa phương. Sự kiên trì truyền dạy của những người như ông Lần vì thế mang ý nghĩa lâu dài.

Học Bác từ những việc làm cụ thể, rèn giũa tinh thần kỷ luật qua lao động cũng được ông Lần áp dụng trong cách nuôi dạy con. Hai người con của ông đều đã trưởng thành, có công việc ổn định và đóng góp cho cộng đồng.

Trưởng bản Quan Chiêng Lò Văn Thiện cho biết, ông Lần là người chịu khó, cẩn thận, sống có trách nhiệm với gia đình và cộng đồng. Hiện cả bản có 10 hộ duy trì nghề mây tre đan có phần đóng góp từ sự hướng dẫn tận tình của ông Lần.

Trong căn nhà bên dòng sông Đà, tiếng radio vẫn đều đặn vang lên giữa nhịp dao chuốt mây và đôi tay đan mây. Ông Lần giữ nghề bằng đôi tay, còn nghề qua năm tháng rèn người, giữ nếp nhà và nối thêm sinh kế cho bản.