Quy hoạch Huế: Đã đến lúc chuyển từ 'vẽ' sang 'làm'

Đầu tư hạ tầng bến số 4, cảng Chân Mây. Ảnh: Minh Văn

Nhận diện mô hình

Có thể nói, điểm đáng ghi nhận nhất của quy hoạch thành phố Huế hiện nay là đã xác định khá rõ mô hình phát triển. Thay vì tiếp tục dồn mọi chức năng vào khu vực trung tâm lịch sử, Huế lựa chọn mô hình đô thị đa trung tâm. Trong đó, lấy Kinh thành Huế làm trung tâm di sản và văn hóa; An Vân Dương là trung tâm hành chính, khoa học - công nghệ; phía nam sông Hương là trung tâm thương mại, dịch vụ; Hương Thủy và Hương Trà trở thành cực phát triển công nghiệp, logistics. Sông Hương tiếp tục giữ vai trò trục cảnh quan chủ đạo, còn hướng mở rộng không gian phát triển chủ yếu vươn ra biển.

Rõ ràng, đây là một lựa chọn hợp lý. Bởi một đô thị di sản không thể phát triển bằng cách tiếp tục gia tăng mật độ dân cư, giao thông và các công trình quy mô lớn trong vùng lõi lịch sử. Muốn bảo vệ Kinh thành, bảo vệ sông Hương và hệ thống cảnh quan đặc sắc của Huế, thì trước hết phải biết chia sẻ áp lực phát triển sang những không gian mới. Quy hoạch lần này đã thể hiện khá rõ tư duy đó.

Song, quy hoạch tốt mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở khả năng thực thi.

Báo cáo tổng hợp của Sở Tài chính, đến tháng 7/2026, toàn bộ thành phố Huế có khoảng 540 đồ án quy hoạch đô thị và nông thôn còn hiệu lực, gồm 86 quy hoạch chung, 94 quy hoạch phân khu và 360 quy hoạch chi tiết. Toàn bộ 14 đô thị hiện hữu và 19 xã đã được phủ kín quy hoạch chung; tỷ lệ phủ kín quy hoạch phân khu đô thị đạt 100%. Tuy nhiên, tỷ lệ quy hoạch chi tiết mới đạt khoảng 24,9%. Đây là con số đáng suy nghĩ.

Bởi quy hoạch chung chỉ định hướng, quy hoạch phân khu chỉ xác lập cấu trúc, còn quy hoạch chi tiết và thiết kế đô thị mới quyết định trực tiếp bộ mặt của từng khu phố, từng tuyến đường, từng công trình. Nếu khâu này chậm hoàn thiện, nguy cơ phát triển theo từng dự án riêng lẻ, thiếu sự đồng bộ và làm tổn thương cảnh quan là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Điều Huế cần lúc này không phải là có thêm thật nhiều bản quy hoạch, mà là nâng cao chất lượng của từng đồ án và bảo đảm tất cả cùng hướng về một mục tiêu phát triển thống nhất.

Một điểm đáng chú ý khác là quy hoạch đã xác định rõ các cực tăng trưởng mới như Chân Mây - Lăng Cô, hệ thống khu công nghiệp gắn với sân bay, cảng biển, cao tốc và chuỗi đô thị ven biển. Đây sẽ là động lực quan trọng để Huế mở rộng không gian kinh tế, giảm sự phụ thuộc vào du lịch truyền thống và từng bước hình thành nền kinh tế biển, logistics và công nghiệp công nghệ cao.

Nhưng phát triển càng nhanh thì yêu cầu kiểm soát càng phải chặt. Chân Mây - Lăng Cô không chỉ là một khu kinh tế, mà còn là một trong những vùng cảnh quan đẹp nhất miền Trung. Thuận An, Tam Giang, Cầu Hai hay dải ven biển Phú Lộc đều là những tài sản thiên nhiên quý giá. Nếu quy hoạch không đi kèm những quy chuẩn nghiêm ngặt về mật độ xây dựng, chiều cao công trình, bảo vệ hành lang biển, đầm phá và cảnh quan thì cái giá phải trả trong tương lai sẽ rất lớn.

Huế có quyền phát triển mạnh, nhưng không có quyền đánh đổi những giá trị đã làm nên bản sắc của mình.

Cần cơ chế phối hợp

Một thách thức khác nằm ở chính khối lượng quy hoạch khổng lồ mà thành phố đang quản lý. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và điều chỉnh quy hoạch thành phố, Huế đang đồng thời điều chỉnh Quy hoạch chung, lập mới quy hoạch cho nhiều đô thị, xã và các quy hoạch phân khu mới. Đây là giai đoạn chuyển tiếp rất phức tạp. Nếu thiếu cơ chế điều phối thống nhất, rất dễ xảy ra tình trạng mỗi nơi làm một kiểu, quy hoạch cấp dưới chưa kịp hoàn thành thì quy hoạch cấp trên đã thay đổi.

Đóng gói hàng xuất khẩu của doanh nghiệp tại KCN Phong Điền. Ảnh: Minh Văn

Bởi vậy, yêu cầu quan trọng nhất hiện nay là xây dựng một cơ chế quản trị quy hoạch thống nhất, minh bạch và linh hoạt, trong đó mọi điều chỉnh đều phải dựa trên lợi ích chung của thành phố, chứ không xuất phát từ lợi ích của từng dự án hay từng địa phương.

Điều đáng mừng là Huế đã bắt đầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực quy hoạch với việc số hóa hàng trăm đồ án và xây dựng cơ sở dữ liệu GIS dùng chung. Đây là hướng đi rất đúng. Tuy nhiên, chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể dễ dàng tiếp cận thông tin quy hoạch, giám sát việc thực hiện và hạn chế tối đa tình trạng điều chỉnh tùy tiện.

Một đô thị phát triển hiện đại không chỉ được đo bằng những con đường rộng hay những tòa nhà cao tầng, mà còn bằng mức độ minh bạch trong quản lý không gian phát triển.

Điều đáng quý nhất trong định hướng quy hoạch Huế lần này là tư duy đặt di sản ở vị trí trung tâm của phát triển chứ không coi di sản là lực cản của phát triển. Đây là bước chuyển rất quan trọng. Khi vùng lõi được bảo tồn đúng mức, còn các không gian mới trở thành động lực tăng trưởng, Huế có cơ hội xây dựng một mô hình đô thị di sản kiểu mẫu, để bảo tồn và phát triển không đối lập mà bổ trợ cho nhau.

Tuy nhiên, từ quy hoạch đến hiện thực luôn là một chặng đường dài. Trong giai đoạn tới, điều Huế cần nhất không phải là thêm những bản đồ quy hoạch đẹp hơn, mà là những dự án được lựa chọn đúng, những quyết định quản lý nhất quán và một kỷ luật thực thi đủ nghiêm để mọi công trình mới đều góp phần làm đẹp thêm thành phố.

Quy hoạch không phải là đích đến, mà đó chỉ là lời hứa về tương lai. Giá trị của quy hoạch sẽ được đo bằng diện mạo của Huế sau mười năm, hai mươi năm nữa, đó là Huế trong dáng vẻ một đô thị hiện đại nhưng vẫn nhận ra mình trong từng dòng sông, từng ngọn núi, từng mái nhà và từng lớp trầm tích văn hóa đã làm nên bản sắc của vùng đất Cố đô. Khi đó, quy hoạch mới thực sự hoàn thành sứ mệnh của mình.