Ông Trump mở mặt trận kinh tế khốc liệt nhằm vào Iran

Các tàu neo đậu tại eo biển Hormuz, ngoài khơi thành phố Bandar Abbas, Iran, ngày 10-8. Ảnh: Getty Images

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 19-8 tuyên bố mở một "mặt trận kinh tế" mạnh mẽ nhằm vào Iran, đồng thời cảnh báo bất kỳ quốc gia nào hỗ trợ nền kinh tế Tehran cũng có thể phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng. Theo ông Trump, quyết định được đưa ra sau khi thời hạn 60 ngày đàm phán nhằm đạt một thỏa thuận với Iran kết thúc vào ngày 17-8 nhưng không tạo được đột phá. Trên mạng xã hội Truth Social, nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố đây sẽ là "chiến dịch kinh tế khốc liệt nhất" từng được triển khai nhằm vào một quốc gia, với mục tiêu cô lập Iran ở quy mô chưa từng có. Ông Trump cảnh báo các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay và cơ quan chính phủ của những nước tiếp tục hỗ trợ Iran đều có thể trở thành mục tiêu của các biện pháp trừng phạt. Washington cũng đặc biệt nhắm đến những kênh giúp Tehran duy trì hoạt động kinh tế như buôn lậu dầu, giao dịch hoán đổi tiền tệ, chuyển tiền mặt, đăng ký tàu biển và sử dụng các công ty bình phong.

Động thái này cho thấy chính quyền Mỹ đang gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran trong bối cảnh các lựa chọn quân sự được đánh giá ngày càng phức tạp. Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng cảnh báo Washington sẽ đưa Iran vào tình trạng cô lập kinh tế ở mức độ "chưa từng có", kết hợp các biện pháp gây sức ép tài chính với việc siết chặt hoạt động tại các cảng của Iran.

Tuy nhiên, khả năng chiến dịch mới buộc Tehran nhanh chóng nhượng bộ vẫn là vấn đề gây nhiều tranh luận. Iran đã trải qua hàng chục năm chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ và quốc tế, đặc biệt từ sau khi Washington rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Trong thời gian đó, Tehran từng bước thích nghi bằng cách mở rộng các tuyến thương mại, tìm kiếm thị trường mới cho dầu mỏ, thúc đẩy thanh toán bằng các đồng tiền khác và hạn chế phụ thuộc vào hệ thống tài chính sử dụng đồng USD.

Giới quan sát cho rằng Iran nhiều khả năng sẽ tiếp tục dựa vào những kênh thương mại thay thế để giảm thiểu tác động của các biện pháp mới. Trong khi đó, Tehran vẫn xem eo biển Hormuz là một đòn bẩy chiến lược quan trọng trong cuộc đối đầu với Mỹ. Việc hoạt động hàng hải qua tuyến đường này bị gián đoạn đã gây sức ép không nhỏ lên thị trường năng lượng toàn cầu cũng như các nước xuất khẩu dầu và khí đốt ở Vùng Vịnh.

Căng thẳng càng gia tăng khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) ngày 19-8 tuyên bố đình chỉ mọi hoạt động thương mại, trao đổi hàng hóa và giao dịch tài chính với Iran cho đến khi có thông báo mới. Quyết định này được đưa ra sau khi Abu Dhabi cáo buộc Iran phóng hai tên lửa đạn đạo liên quan đến hoạt động hàng hải trong khu vực. Tehran bác bỏ cáo buộc và cho rằng thông tin này "vô căn cứ". Việc UAE ngừng giao thương có thể tạo thêm áp lực đáng kể đối với Iran. Trong nhiều năm, UAE là một trong những đối tác kinh tế và thương mại quan trọng của Tehran, đồng thời là kênh giúp Iran tiếp cận hàng hóa và các dịch vụ tài chính trong bối cảnh chịu trừng phạt. Nếu tình trạng đình chỉ kéo dài, khả năng duy trì các hoạt động nhập khẩu và thanh toán quốc tế của Iran có thể gặp thêm khó khăn.

Đáp lại, Iran ngày 19-8 cảnh báo các nước Vùng Vịnh không hỗ trợ hoặc tạo điều kiện cho quân đội Mỹ. Tehran cho rằng bất kỳ sự hỗ trợ nào cho hoạt động quân sự của Washington đều có thể bị xem là hành động tham gia vào cuộc đối đầu. Cảnh báo này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ căng thẳng lan rộng trong khu vực, nơi nhiều quốc gia đang đặt các căn cứ quân sự quan trọng của Mỹ.

Diễn biến mới cũng làm nổi bật thế giằng co giữa Washington và Tehran. Mỹ đặt cược vào sức ép kinh tế và sự cô lập quốc tế để buộc Iran trở lại bàn đàm phán, trong khi Tehran dường như tin rằng khả năng chịu đựng của mình có thể khiến Washington phải điều chỉnh lập trường. Trong cuộc "chiến ý chí" này, yếu tố then chốt không chỉ nằm ở mức độ thiệt hại mà các lệnh trừng phạt gây ra cho Iran, mà còn là khả năng chịu đựng sức ép của nền kinh tế toàn cầu. Việc lưu thông qua eo biển Hormuzeo biển Hormuz bị gián đoạn đang tác động đến nguồn cung năng lượng, đẩy nhiều nước Vùng Vịnh vào thế khó và làm gia tăng nguy cơ biến động giá dầu.

Tuyên bố mở "mặt trận kinh tế" mới của ông Trump vì vậy có thể đánh dấu một giai đoạn đối đầu căng thẳng hơn giữa Mỹ và Iran. Khi các nỗ lực ngoại giao chưa tạo được đột phá, sức ép kinh tế ngày càng mạnh và những diễn biến bất ổn tại Vùng Vịnh tiếp diễn, triển vọng tìm kiếm một thỏa thuận nhằm hạ nhiệt căng thẳng vẫn còn nhiều thách thức.