Nơi thời gian lắng đọng

Làng cổ Tiên Hòa có thế tựa lưng vào núi.

Lật giở từng trang lịch sử của Tiên Hòa được biết, làng từng mang tên Kẻ Khao, rồi Tiên Cảo trước khi có tên gọi Tiên Hòa ngày nay.

Đặc biệt, di chỉ khảo cổ Cồn Cổ Ngựa thuộc nền văn hóa Đa Bút có niên đại khoảng 5.000-6.000 năm được phát hiện tại đây đã minh chứng cho sự hiện diện của cư dân tiền sử trên vùng đất này. Những chiếc rìu, đục, dao đá cùng nhiều dấu tích sinh hoạt cổ xưa không chỉ kể câu chuyện về một ngôi làng, mà còn phản ánh bề dày lịch sử của Thanh Hóa - vùng đất được xem là một trong những cái nôi của nền văn minh lúa nước Việt Nam.

Dù trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, đình làng Tiên Hòa vẫn giữ được khá nguyên vẹn kiến trúc truyền thống.

Nếu Thanh Hóa hôm nay được biết đến với những đô thị mới, những tuyến cao tốc và các trung tâm kinh tế đang vươn lên mạnh mẽ, thì Tiên Hòa vẫn gìn giữ vẻ đẹp mộc mạc của làng quê truyền thống.

Một nét đặc biệt mà không nhiều làng cổ khác có được, đó là cấu trúc “ngõ hạng” - tức hệ thống ngõ dẫn đi từ thấp lên cao, bậc thềm đá, phân tầng theo địa hình đồi núi, mỗi ngõ có tên gọi riêng như ngõ Mã, ngõ Cổng, ngõ Thượng, ngõ Hát...

Mỗi ngõ hạng bắt đầu bằng con đường độc đạo lên theo độ dốc của đồi. Đây là mô hình tổ chức không gian hợp lý, vừa theo địa hình, vừa thể hiện trật tự làng xã.

Kiến trúc ngõ hạng độc đáo ở làng cổ Tiên Hòa được tạo bởi bậc thềm đá chắc chắn.

Điều đáng quý là trong dòng chảy hiện đại hóa, người dân Tiên Hòa không lựa chọn đánh đổi di sản lấy sự phát triển. Những ngôi nhà gỗ cổ vẫn được gìn giữ, đình làng tiếp tục là trung tâm sinh hoạt văn hóa, các giếng làng và bến nước vẫn được bảo tồn. Những hoạt động phục dựng không gian tết xưa, giới thiệu văn hóa truyền thống đã góp phần khơi dậy tình yêu quê hương, đồng thời mở ra hướng đi mới cho du lịch cộng đồng.

Bình yên bên hiên một ngôi nhà cổ ở làng Tiên Hòa.

Giữa dòng chảy không ngừng của thời đại, làng cổ Tiên Hòa vẫn lặng lẽ gìn giữ hồn cốt làng quê Việt. Xưa là nơi khởi nguồn của những lớp cư dân đầu tiên trên vùng đất xứ Thanh, giờ là điểm tựa để thế hệ hôm nay hiểu hơn về cội nguồn, trân trọng hơn những giá trị truyền thống.