Giữ hồn cốt trăm năm cho cổng làng

Cổng làng Nhật Tảo đứng cạnh ngôi đình cổ kính hơn 600 năm tuổi

Nằm bên đường An Dương Vương thuộc phường Phú Thượng (Hà Nội), cổng làng Nhật Tảo đứng cạnh ngôi đình cổ kính hơn 600 năm tuổi, tạo nên một không gian kiến trúc vô cùng đặc trưng của vùng quê ven sông Hồng.

Qua thời gian, cùng với sự phát triển đô thị và những đợt nâng cấp, mở rộng hạ tầng, cốt đường An Dương Vương dần cao hơn, khiến nền khu vực cổng làng bị thấp hơn mặt đường tới khoảng một mét.

Tình trạng này không chỉ gây ra nhiều bất tiện cho việc đi lại hàng ngày mà còn làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến cảnh quan chung của quần thể di tích.

Người dân Nhật Tảo đóng góp kinh phí và ứng dụng công nghệ nâng nguyên khối để gìn giữ trọn vẹn kết cấu cùng dấu tích kiến trúc độc đáo của cổng làng

Đứng trước nguy cơ công trình bị chìm lấp hoặc phải phá bỏ, người dân làng Nhật Tảo đã lựa chọn một giải pháp đầy trân trọng với di sản: Đóng góp kinh phí và ứng dụng công nghệ nâng nguyên khối để gìn giữ trọn vẹn kết cấu cùng dấu tích kiến trúc đã tồn tại hơn một thế kỷ.

Đối với người dân địa phương, quyết định này bắt nguồn từ lịch sử lâu đời và những giá trị văn hóa độc đáo mà làng Nhật Tảo đang lưu giữ.

Tìm hiểu về lịch sử hình thành, ngay từ thời Lý - Trần, vùng đất này vốn là khu ruộng công với tên gọi Cảo Điền.

Đến thế kỷ XIV, nơi đây đổi tên thành Cảo Xá, sau đó lần lượt là Cảo Động, Tảo Động và cuối cùng mang tên Nhật Tảo như hiện nay.

Hệ thống dầm bê tông, dầm thép gia cường cùng nhiều kích thủy lực đặt tại các vị trí chịu lực then chốt của công trình

Thượng tướng, Thái tể Trần Nguyên Trác, con của Vua Trần Minh Tông, được phong thực ấp tại đây. Do có công lao to lớn, sau khi mất, ông được nhân dân tôn làm Thành hoàng làng.

Trần Nguyên Trác cùng ba người con còn nổi tiếng với nghĩa khí khi mưu sự chống lại Dương Nhật Lễ để cứu nhà Trần, dù mưu sự không thành và bị giết. Sau sự kiện đó, dân làng Nhật Tảo đã xin triều đình lập miếu thờ ông.

Trong lịch sử phát triển, vùng đất này còn ghi dấu các trận chiến của nghĩa quân Lam Sơn khi tiến về Thăng Long.

Trải qua năm tháng, truyền thống văn hóa nơi đây được bồi đắp qua từng thế hệ. Làng cũng lập Văn chỉ thờ Khổng Tử cùng các vị Tiên hiền, đặc biệt từng lưu giữ quả chuông cổ nhất nước ta (năm 948) trước khi được chuyển sang nơi bảo quản chuyên biệt.

Cổng làng được ứng dụng công nghệ nâng nguyên khối để gìn giữ trọn vẹn kết cấu cùng dấu tích kiến trúc đã tồn tại hơn một thế kỷ

Chính bề dày lịch sử và văn hóa đó đã biến cổng làng Nhật Tảo thành một biểu tượng tinh thần vô giá. Được xây dựng vào năm 1924, công trình mang dáng dấp đặc trưng, nổi bật với các mảng phù điêu, hoa văn, con giống cùng hệ thống lan can và trụ biểu mang đậm dấu ấn kiến trúc đầu thế kỷ XX.

Mặt trước cổng có chạm chữ "Nhật Tảo" hướng nhìn ra sông Hồng, các trụ biểu không trang trí lân phượng. Nhìn từ phía trong, cổng vẫn giữ nguyên hệ vòm vững chãi cùng hai hàng câu đối cổ.

Trải qua bao biến động, nhiều chi tiết dù đã nhuốm màu thời gian nhưng vẫn vẹn nguyên hình dáng ban đầu, trở thành điểm kết nối giữa quá khứ và hiện tại, gắn bó mật thiết với đời sống sinh hoạt của cộng đồng.

Nhận thức rõ cổng làng không chỉ là lối ra vào mà còn là nơi lưu giữ ký ức của bao thế hệ, là chốn đón khách dịp lễ hội và là điểm sum họp của con em xa quê mỗi dịp Tết đến xuân về, các bô lão và người dân Nhật Tảo đã thống nhất không phá bỏ để xây mới.

Cổng làng Nhật Tảo sau khi được nâng nền

Thay vào đó, cộng đồng cùng nhau đóng góp hơn 500 triệu đồng từ nguồn xã hội hóa để thực hiện phương án nâng nguyên khối công trình.

Đây là một quy trình kỹ thuật đòi hỏi sự chính xác và cẩn trọng tuyệt đối nhằm bảo tồn tối đa vật liệu cùng kết cấu nguyên gốc.

Trước khi triển khai các công đoạn nâng, đơn vị thi công tiến hành chống đỡ toàn bộ cổng làng bằng hệ thống dầm thép chắc chắn.

Tiếp đó, các kỹ sư bố trí hệ thống dầm bê tông, dầm thép gia cường cùng nhiều kích thủy lực đặt tại các vị trí chịu lực then chốt của công trình.

Quá trình nâng được thực hiện từng centimet một cách vô cùng chậm rãi. Trong suốt quá trình này, lực lượng thi công liên tục đo đạc và kiểm tra độ cân bằng nhằm kiểm soát áp lực, hạn chế tối đa nguy cơ nứt vỡ hoặc xô lệch các mảng tường gạch và chi tiết kiến trúc cũ.

Chiếc cổng làng được giữ gìn vẹn nguyên như một chứng nhân lịch sử, nuôi dưỡng tình yêu quê hương và tạo nên điểm tựa tinh thần cho người dân Nhật Tảo

Khi cổng làng đạt đến cao độ mới phù hợp với mặt đường An Dương Vương và tổng thể cảnh quan đình làng, phần móng phía dưới lập tức được xây bổ sung và gia cố kiên cố.

Sau khi hoàn thành việc nâng nền và gia cố móng, các hạng mục phục chế tiếp theo sẽ được triển khai cẩn trọng, bao gồm xử lý bề mặt, trát chít lại những vị trí gạch vữa bị xuống cấp, chỉnh trang tường bao và phục hồi không gian cảnh quan xung quanh.

Tiếp đến là phần chỉnh trang, bảo tồn các bức hoành phi, câu đối cùng những mảng hoa văn nguyên gốc, giúp cổng làng vừa bảo đảm sự vững chắc vừa giữ được nét cổ kính vốn có.

Nói về ý nghĩa của việc bảo tồn công trình, ông Nguyễn Văn Bảy, Trưởng tiểu ban Di tích lịch sử Nhật Tảo chia sẻ rằng, cổng làng mang hồn cốt của làng, chứng kiến biết bao người con sinh ra, lớn lên, đi xa rồi trở về.

Nét rêu phong cổ kính và các đường nét tinh xảo của cổng làng

Ông Bảy nhấn mạnh, nếu phá đi xây mới thì dấu tích người xưa để lại sẽ không còn nguyên vẹn, vì vậy các cụ bô lão và nhân dân thống nhất giữ nguyên công trình, nâng lên cho phù hợp với cốt đường và tổng thể cảnh quan của đình làng. Lời chia sẻ ấy đã khát quát trọn vẹn nguyện vọng và tình cảm của cả cộng đồng đối với di sản của cha ông.

Việc nâng nguyên khối cổng làng Nhật Tảo không chỉ giải quyết triệt để bài toán hạ tầng giao thông mà còn là một tấm gương sáng trong công tác bảo tồn di sản văn hóa làng quê trước áp lực đô thị hóa.

Chiếc cổng làng được giữ gìn vẹn nguyên tiếp tục đứng đó như một chứng nhân lịch sử, nuôi dưỡng tình yêu quê hương và tạo nên điểm tựa tinh thần vững chắc cho mỗi người dân Nhật Tảo hôm nay và mai sau.