Những lá phổi hồi sinh sự sống

Ca ghép phổi huy động gần 100 y bác sĩ thực hiện trong 8 giờ đã thành công ngoài mong đợi. Nam bệnh nhân đã tự thở bằng lá phổi mới ngay trong những ngày đầu năm mới, đem lại hy vọng sống cho rất nhiều người bệnh phổi giai đoạn cuối đang chờ đợi phép màu. Đây là ca ghép phổi thứ 8 được thực hiện trong năm 2025 tại Bệnh viện Phổi Trung ương.

Trong thời khắc cuối cùng của năm 2025, nam bệnh nhân 51 tuổi, điều trị tại Bệnh viện Nhân dân 115 được chẩn đoán chết não sau những nỗ lực cứu chữa của đội ngũ y bác sĩ nhưng không có kỳ tích. Với tấm lòng nhân đạo thiện nguyện, gia đình đã đồng ý hiến mô, tạng của anh để cứu sống 8 bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo ở cả 3 miền Bắc – Trung – Nam. Trong đó, lá phổi được điều phối cho Bệnh viện Phổi Trung ương để ghép cho bệnh nhân 31 tuổi ở Hà Tĩnh. Ngay sau khi nhận được thông tin, đội ngũ y bác sĩ Bệnh viện Phổi Trung ương đã kích hoạt quy trình ghép phổi, phối hợp với các chuyên gia của Bệnh viện E, Bệnh viện Y dược TP Hồ Chí Minh, Trung tâm Điều phối Ghép tạng Quốc gia thực hiện ca ghép phổi thứ 8 trong năm 2025.

Khi lá phổi được vận chuyển từ TP Hồ Chí Minh ra đến Hà Nội, các bàn phẫu thuật đã sẵn sàng. Người nhận phổi là nam bệnh nhân 31 tuổi ở Hà Tĩnh, mắc bệnh suy hô hấp mãn tính, giãn phế quản bội nhiễm lao phổi cũ. Căn bệnh khiến anh thường xuyên phải đối mặt với những cơn khó thở, nhiễm trùng, ho ra máu, suy hô hấp, sự sống rất mong manh và chỉ có ghép phổi mới cứu được tính mạng. Ca ghép diễn ra trong 8 tiếng thành công. Hai ngày sau, bệnh nhân đã tỉnh và được rút ống nội khí quản, tự thở bằng lá phổi mới.

Ca ghép phổi cho bệnh nhân 31 tuổi ở Hà Tĩnh vào thời khắc cuối cùng của năm 2025.

Trước đó một ngày, chị N.T.P (48 tuổi), người được ghép phổi cách đây gần 2 tháng cũng được xuất viện và trở về vòng tay gia đình trong những ngày đầu năm mới. Trường hợp của chị P khá đặc biệt, chị bị giãn phế nang đa kén khí, phổi tắc nghẽn mãn tính, không còn thuốc và phương pháp điều trị, cuộc sống gắn liền với máy thở oxy, đã được theo dõi, chờ ghép phổi trong thời gian dài. May mắn đến khi đầu tháng 11 vừa qua, nam quân nhân 55 tuổi chết não hiến tạng tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 có chỉ số phù hợp với chị.

Thời điểm đó, đội ngũ y bác sĩ của Bệnh viện Phổi Trung ương đang dự Hội nghị khoa học VILA 2025 ở Cần Thơ đã tức tốc lên chuyến bay sớm nhất về Hà Nội để kịp thực hiện ca ghép trong “thời gian vàng”. Điều đặc biệt nữa là cùng trong một ngày, Bệnh viện Phổi trung ương thực hiện đồng thời 2 ca ghép phổi cho chị P và một nam bệnh nhân 48 tuổi (Hải Phòng), nhận tạng hiến từ một thanh niên chết não ở Bệnh viện Bà Rịa – Vũng Tàu.

Được xuất viện sau gần 2 tháng ghép phổi, chị P xúc động bày tỏ: “Khi đăng ký ghép tạng tôi không có nhiều hy vọng vì xung quanh mình rất nhiều người mắc bệnh phổi nặng đang chờ ghép. Lúc cận kề ranh giới sự sống và cái chết, tôi nhận được tin có người hiến tạng phù hợp với mình, tôi rất mừng. Khi tỉnh lại, biết mình đã sống, tôi thật hạnh phúc vì mình đã được tái sinh”. Sau phẫu thuật ghép phổi, giai đoạn phục hồi là thời gian người bệnh thêm một lần chiến đấu cho sự sống.

Chị P được chăm sóc và phục hồi toàn diện theo phác đồ chuyên sâu của Bệnh viện Phổi Trung ương. Các bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên theo dõi chặt chẽ, sát sao từng chỉ số hô hấp, tim mạch, đồng thời triển khai sớm các biện pháp tập thở, vận động, dinh dưỡng và kiểm soát nhiễm khuẩn. Quá trình phục hồi còn có sự kết hợp chặt chẽ giữa điều trị y khoa và chăm sóc tinh thần, giúp chị nhanh chóng thích nghi với lá phổi mới, dần lấy lại thể lực và sinh hoạt bình thường.

Chia sẻ về ca ghép phổi thứ 8 trong năm 2025, TS.BS cao cấp Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương cho biết, toàn bộ các ca ghép phổi do bệnh viện thực hiện đều thành công ở mức cao nhất theo tiêu chuẩn của Trung tâm Ghép phổi UCSF – Trường Đại học California, tại San Francisco, Trung tâm Y học uy tín nhất tại Hoa Kỳ. Đến nay, Bệnh viện Phổi Trung ương đã thực hiện thành công 12 ca ghép phổi, đưa Việt Nam vào danh sách của những Trung tâm Ghép phổi lớn trên thế giới.

Theo Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, tại Việt Nam hiện có hàng nghìn người có nhu cầu ghép phổi, nếu không được ghép, sau 3 năm, số sống sót chỉ được 5%. Tại Bệnh viện Phổi Trung ương, mỗi năm có từ 1.200-1.300 bệnh nhân mắc các bệnh lý liên quan đến hô hấp. So với trước kia, tỷ lệ chữa khỏi bệnh lý hô hấp đã tăng lên. Điều này cho thấy ngày càng có nhiều thuốc mới, kỹ thuật tiên tiến trong điều trị các bệnh lý về hô hấp và phổi.

Việt Nam đã làm chủ kỹ thuật ghép nhiều loại tạng quan trọng như thận, gan, tim, phổi (ghép đồng thời tim - phổi) và tụy, từ người cho sống và chết não, bao gồm cả ghép tạng bất đồng nhóm máu. Năm 2025 lần đầu tiên ngành ghép tạng đạt kỷ lục 64 người chết não hiến tạng, tăng khoảng 1,5 lần so với năm 2024. Ghép phổi là kỹ thuật ghép tạng khó nhất hiện nay bởi phổi là một tạng mở, những bệnh nhân chết não hiến tạng đa số phải nằm hồi sức, thở máy từ vài ngày đến hàng tuần, nguy cơ nhiễm trùng rất cao. Ghép phổi đòi hỏi phải có sự phối hợp của nhiều chuyên khoa, một phẫu thuật viên có thể ghép phổi, đòi hỏi vừa phải có kỹ năng về phẫu thuật tim, vừa có kỹ năng về phẫu thuật phổi cùng với hệ thống gây mê – hồi sức cũng phải có kinh nghiệm cả về gây mê hồi sức cho phẫu thuật tim và phổi. Việc điều trị, chăm sóc sau ghép phổi khó khăn hơn ghép tim, gan, thận… vì phổi là tạng mở, trao đổi khí trực tiếp với môi trường nên dễ biến chứng trên đường thở, nhiễm trùng…

Do vậy, đến nay, cả nước mới thực hiện chưa đến 20 ca ghép phổi, trong đó, riêng Bệnh viện Phổi Trung ương thực hiện được 12 ca. Một ca ghép phổi có tổng chi phí khoảng 1,5 đến 2 tỷ đồng, trong khi bảo hiểm y tế chi trả cho ghép tạng còn rất thấp. Tuy nhiên, thành công này không chỉ hồi sinh cho hơn 10 cuộc đời nhờ lá phổi mới, mà còn mở rộng cánh cửa hy vọng sống cho hàng nghìn người bệnh mà chỉ có ghép phổi mới có thể cứu được. Trước nhu cầu ghép phổi lớn như hiện nay, Bệnh viện Phổi Trung ương đã đề xuất thành lập Trung tâm Ghép phổi vùng để một năm có thể hoàn toàn chủ động ghép vài chục ca, mang lại hy vọng sống cho nhiều người bệnh.

Trần Hằng