Người Việt thời vua Đinh nói tiếng Việt thế nào?
Theo ThS Võ Tuấn Vũ, tiếng Việt đã trải qua một quá trình hình thành và biến đổi kéo dài hàng nghìn năm, với ngôn ngữ và chữ viết không phải lúc nào cũng giống hiện nay.
NSND Tự Long trong vai thầy mo Mường trong phim điện ảnh lấy bối cảnh thời vua Đinh Bộ Lĩnh. Ảnh: ĐPCC.
Chia sẻ tại chương trình “Thanh sắc nước nhà” diễn ra tối 8/9 ở Đường sách TP.HCM, ThS Võ Tuấn Vũ (Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM) cho biết tiếng Việt đã trải qua quá trình hình thành và biến đổi kéo dài hàng nghìn năm.
Theo ThS Vũ, đầu Công nguyên, tiếng Việt ở giai đoạn tiền thân, cùng tiếng Mường tạo thành nhóm ngôn ngữ Việt - Mường. Khi đó, người Việt có tiếng nói nhưng chưa có chữ viết riêng.
Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư, Vua Đinh Bộ Lĩnh sinh năm 924, sống trong thế kỷ 10, thuộc giai đoạn Việt - Mường chung. Vì vậy, theo ThS Võ Tuấn Vũ, nếu đặt câu hỏi người Việt thời nhà Đinh có nói tiếng Việt hay không, câu trả lời là có. Tuy nhiên, tiếng Việt khi ấy không đồng nhất với tiếng Việt hiện đại bởi cách phát âm, âm sắc và vốn từ đã thay đổi theo thời gian.
Từ thế kỷ 10 đến 14, tiếng Việt tiếp tục phát triển trong khi chữ Hán vẫn được sử dụng. Đây cũng là giai đoạn bản lề, khi chữ Nôm bắt đầu xuất hiện để ghi tiếng Việt. Sang thế kỷ 14-15, chữ Nôm phát triển và được sử dụng bên cạnh chữ Hán.
ThS Võ Tuấn Vũ (ngoài cùng, bên trái) chia sẻ về quá trình hình thành và phát triển của chữ viết, tiếng nói người Việt. Ảnh: Đức An.
Đến thế kỷ 16-19, chữ Quốc ngữ được hình thành và phát triển, cùng tồn tại với chữ Hán và chữ Nôm trước khi dần trở thành hệ chữ phổ biến. Từ thế kỷ 19 đến nay, chữ Quốc ngữ được sử dụng để ghi tiếng Việt hiện đại.
ThS Vũ lưu ý cần phân biệt tiếng nói với chữ viết. “Chữ viết chỉ là cái để ghi lại tiếng Việt”, ông nói. Vì vậy, việc chữ Quốc ngữ phổ biến từ thế kỷ 19 không có nghĩa tiếng Việt chỉ xuất hiện từ thời điểm này. Tiếng Việt có sự liên tục từ giai đoạn hình thành đến nay, nhưng diện mạo ngôn ngữ đã thay đổi qua từng thời kỳ.
Theo ông, sự sáng tạo chữ Nôm cũng phản ánh nhu cầu ghi lại tiếng Việt bằng một hệ chữ riêng. Chữ Nôm sử dụng chất liệu từ chữ Hán để ghi âm và nghĩa tiếng Việt, tạo nên một hệ thống, từng được sử dụng trong nhiều tác phẩm văn học và tiêu biểu là Truyện Kiều.
Hiện nay, tiếng Việt tiếp tục cho thấy sự phong phú qua vốn từ, thanh điệu, thành ngữ, ca dao và tục ngữ. ThS Vũ cho rằng người sử dụng cần chú ý đến hoàn cảnh giao tiếp và kiểm tra cách dùng từ khi không chắc chắn, đặc biệt trước khi đưa ngôn ngữ đời thường vào các văn bản khoa học, hành chính.
