Người trẻ chung tay bảo tồn văn hoá truyền thống

Gần 1.000 đoàn viên, thanh niên cùng các đơn vị đồng hành tham gia đồng diễn Ngày hội Việt phục “Tóc xanh vạt áo” năm 2026. Ảnh: Trung Tuyến.

Vẻ đẹp phong phú của di sản thành phố

Từ năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh kinh lý vào miền Nam, lập nên phủ Gia Định với hai huyện: Phước Long (Biên Hòa) và Tân Bình (từ sông Sài Gòn đến sông Vàm Cỏ Đông). Năm 1867, tỉnh Gia Định được thay bằng tỉnh Sài Gòn. Sau 328 năm, khi nhắc tới Gia Định - Sài Gòn - TPHCM, hình ảnh bến cảng, nhà kho, tàu biển, đường phố, cây xanh bóng mát, kiến trúc, nhà cửa, dinh thự, trường học, bệnh viện, khách sạn, cầu đường đến các món ăn đặc trưng vùng miền cùng quán cà phê, gánh hàng rong..., văn hóa tập tục trong đời sống thường nhật: đám cưới, hát bội, đờn ca tài tử, đua ngựa..., vật dụng sinh hoạt đã trở thành hồn cốt, tạo nên vẻ đẹp di sản phong phú của riêng thành phố.

Từ xưa, Gia Định - Sài Gòn là trung tâm văn hóa của Nam Bộ. Người Việt sống ở đây, không chỉ yêu văn chương, thi phú, mà còn say mê hội họa, âm nhạc.

Nhà văn Sơn Nam từng viết, không giữ được di sản của thế hệ trước, sẽ tạo ra sự hụt hẫng về lịch sử, đôi chân sẽ không đứng vững trên mặt đất, vì chẳng hiểu rằng, Tổ quốc là sự gắn bó liên tục qua những ký ức tập thể buồn vui.

Một số dự án về di sản của các bạn trẻ TPHCM.

Thế hệ trẻ sáng tạo trong bảo tồn di sản

Ngày nay, với sự phát triển về kinh tế đi đôi với bảo vệ các giá trị văn hóa di sản, đề tài lịch sử, bên cạnh sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, giới chuyên môn cũng đã trở thành “xu hướng” trong giới trẻ.

Theo TS Nguyễn Thị Hậu - Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TPHCM;  nguyên Phó Viện Trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM - thế hệ trẻ thành phố ngày nay yêu và quý trọng di sản. TPHCM rất giàu và phong phú chất liệu để người trẻ có thể làm nền tảng để tự mình kể những câu chuyện sáng tạo riêng. Đặc biệt, sau khi mở rộng không gian thành phố. Những câu chuyện rất lớn về sông, biển, cảng, công nghiệp, đô thị, làng nghề, vùng ven đô cùng ký ức cộng đồng. Một “kho dữ liệu sống” khổng lồ cho các bạn trẻ.

Các bạn trẻ ngày nay, bằng sự sáng tạo và trí tuệ, cũng như được tiếp xúc với khoa học công nghệ hiện đại, không chỉ quảng bá, lan tỏa di sản, mà các bạn còn tham gia ngay từ khâu nhận diện và tạo lập giá trị di sản: Nhìn thấy, tìm hiểu, ghi nhận, nghiên cứu, kể lại, sáng tạo, tham gia bảo tồn và quan trọng hơn, tạo sinh kế từ di sản. Tham gia xuyên suốt quá trình này, người trẻ thực sự trở thành chủ thể văn hóa mới của thành phố.

Đạo diễn Trương Lê Hiếu Dân - Trưởng Ban đối ngoại và Truyền thông Hội Di sản Văn hoá TPHCM - chia sẻ: Với thế hệ trẻ của thành phố, khoa học và công nghệ không thay thế giá trị gốc của di sản, mà trở thành cầu nối, giúp di sản được tiếp cận, hiểu và sáng tạo lại trong bối cảnh mới.

Từ việc bảo tồn kỹ thuật số giữ gìn bản gốc, đến mở rộng truy cập: Số hóa hiện vật, tư liệu, không gian bằng ảnh độ phân giải cao, bằng phương pháp quét 3 chiều và 360 độ, lưu trữ và quản lý bằng hệ thống thẻ phân loại (metadata) chuẩn hóa giúp bảo tồn thông tin khi bản gốc bị hư hại do thời gian, thiên tai hay tác động con người.

Phục dựng và tái hiện bằng công nghệ 3D, VR/AR: Công nghệ 3D, thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR) cho phép tái hiện không gian lịch sử, phục dựng kiến trúc đã mất, mô phỏng nghi lễ hay trình diễn nghề truyền thống theo cách tương tác, hấp dẫn với công chúng trẻ.

Ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn hỗ trợ phân loại, nhận diện mẫu, dự báo nguy cơ xuống cấp, tối ưu hóa nguồn lực bảo tồn. Kết nối cộng đồng và sáng tạo sản phẩm văn hóa.

“Bản chất của văn hoá là sự tiếp biến, là sự kết tinh từ cái đẹp của quá khứ cùng với quá trình sáng tạo của hiện tại”, đạo diễn Trương Lê Hiếu Dân nói. “Di sản văn hoá là những thứ quý giá nhất mà lịch sử để lại và trường tồn được với sự biến đổi của thời gian. Và đó cũng là trách nhiệm của thế hệ trẻ”.