Người nghe tuổi trái cây

Nghề gõ sầu riêng (ẢNH: MY NGUYỄN)

Những ngày này, giữa miệt vườn miền Tây nắng hừng hực hơi đất phù sa, giữa mùi sầu riêng chín thơm lừng cả một khúc sông, lại có một âm thanh rất khẽ: “bộp, bộp”. Tiếng gõ vang lên từ những tán lá xanh rợp, ngắn thôi, nhưng đủ để người trong nghề biết một trái sầu riêng đã đến ngày cắt hay còn phải chờ thêm vài bữa nắng.

Giữa bạt ngàn miệt vườn ở Cái Bè, Cai Lậy (Đồng Tháp), và phía bên này là Châu Thành, Chợ Lách (Vĩnh Long), người thợ thoăn thoắt leo lên những cành cao. Một tay họ đỡ lấy trái sầu riêng gai góc như sợ làm nó đau, tay kia khẽ gõ cán dao lên lớp vỏ sần sùi. Chỉ vài tiếng động nhỏ, đôi tai họ đã kịp cảm nhận đâu là âm thanh đục của trái còn non, đâu là tiếng vang chắc nịch của trái đã đủ ngày đủ tháng.

Người ta gọi họ là thợ gõ sầu riêng. Còn tôi, tôi thích gọi bằng một cái tên khác: người nghe tuổi trái cây. Cái nghề ấy chẳng có trường lớp nào đào tạo. Mọi kinh nghiệm đều được đổi bằng năm tháng, bằng những lần leo cây trầy xước tay chân, bằng những vụ mùa lặng lẽ quan sát người đi trước, rồi cả những lần lỡ cắt nhầm trái còn xanh, phải xin lỗi chủ vườn, tự mình bồi thường và ghi nhớ như một bài học không được phép lặp lại.

Nghề gõ sầu riêng vì thế không chỉ cần đôi tai thính. Nó còn cần sự nhẫn nại, sự cẩn trọng và một thứ bản lĩnh được bồi đắp qua từng mùa trái. Người thợ đi theo mùa vụ, hết miền Tây lại ngược lên Đông Nam bộ, rồi lên tận Tây Nguyên.

Có khi họ xa nhà cả tháng trời, sáng leo cây từ lúc nắng chưa gắt, chiều muộn mới xuống đất, tối lại cặm cụi đối chiếu sổ sách với chủ vựa. Mưa làm cành cây trơn trượt, nắng rát bỏng vai, gai sầu riêng cứa vào da thịt là chuyện thường ngày. Nhưng ít ai than thở, bởi nghề nào cũng có cái cực của nó, miễn làm việc tử tế thì nghề sẽ không phụ người.

Có lẽ điều khiến tôi nhớ nhất không phải sự nhọc nhằn ấy, mà là dáng vẻ lặng lẽ của những người thợ. Giữa tiếng xe tải nối đuôi chở sầu riêng đi khắp nơi, giữa nhịp mua bán rộn ràng của mùa trái chín, họ vẫn bình thản đứng dưới tán cây, nghiêng tai nghe từng tiếng gõ. Họ không vội vàng, bởi chỉ một quyết định sai cũng có thể làm mất niềm tin của chủ vườn, của thương lái và của chính mình.

Đến lúc ấy mới hiểu, vài tiếng gõ “bộp, bộp” không chỉ để nghe tuổi của trái. Đó còn là tiếng gõ của chữ tín. Chữ tín được tích cóp bằng mồ hôi, bằng kinh nghiệm và bằng lòng tự trọng của người lao động. Những điều ấy không nhìn thấy được, nhưng có ý nghĩa quyết định giá trị của cả một mùa vụ.

Người miền Tây vốn vậy. Dù làm nghề gì, họ cũng quý cái tâm hơn lời nói, quý sự ngay thẳng hơn cái lợi trước mắt. Có lẽ vì thế mà trong những khu vườn đầy nắng gió, tiếng gõ của người thợ nghe lúc nào cũng bình thản, tự tin, như thể họ đang trò chuyện với từng trái, từng cây đã gắn bó suốt bao mùa.

Rồi mùa sầu riêng cũng sẽ qua. Những chuyến xe vẫn lăn bánh mang hương vị cây trái miền Tây đi khắp mọi miền, thậm chí đến nhiều quốc gia. Mai này, nông nghiệp có thể hiện đại hơn, cảm biến và máy móc có thể hỗ trợ nhà nông nhiều hơn. Nhưng tôi tin sẽ còn rất lâu nữa, giữa màu xanh của những vườn sầu riêng ven sông, vẫn sẽ có những người đứng lặng dưới tán cây, nghiêng tai nghe tiếng “bộp, bộp” rất khẽ. Bởi có những mùa trái không chỉ chín nhờ nắng gió, mà còn chín nhờ đôi tai biết lắng nghe và chữ tín của những con người âm thầm giữ lấy nghề.

TỊNH UYỂN