Thăm nhà bác sĩ Yersin trên đỉnh Hòn Bà

"Ông Năm Yersin”

Tách biệt hẳn với sự sôi động, nhộn nhịp nơi phố biển Nha Trang, đường lên đỉnh núi Hòn Bà quanh co, uốn lượn, sương giăng trắng đèo khiến chúng tôi có cảm giác như lạc vào một khu rừng thiên nhiên huyền bí.

Chị Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa trực tiếp dẫn đoàn cho biết: Để có một Hòn Bà cho du khách tham quan, trải nghiệm như hôm nay phải kể đến công lao khám phá và mở đường của bác sĩ, nhà thám hiểm Alexandre Yersin. Ông đã dành phần lớn cuộc đời làm việc tại đây và được người dân Khánh Hòa thương quý, gọi là “Ông Năm Yersin”.

Du khách tham quan nhà làm việc của bác sĩ Yersin trên đỉnh Hòn Bà.

Theo tài liệu lưu giữ, Alexandre Yersin sinh năm 1863 tại Thụy Sĩ, sang Pháp học y khoa. Ông không chỉ nổi tiếng là người tìm ra trực khuẩn gây bệnh dịch hạch - thành tựu làm thay đổi y học thế giới mà còn là nhà thám hiểm và nông nghiệp tiên phong.

Năm 1891, ông đến Việt Nam với tư cách bác sĩ hải quân và bắt đầu hành trình gắn bó trọn đời với mảnh đất này. Sau những chuyến thám hiểm núi rừng miền Trung, Yersin chọn Nha Trang làm nơi dừng chân lâu dài. Tại đây, vào năm 1914, trong một lần khám phá Hòn Bà, ông rất ấn tượng với ngọn núi này nên quyết định dựng căn nhà gỗ hai tầng để làm việc.

Khi nhắc đến Hòn Bà, nhiều người không chỉ nhớ đến những cung đường uốn lượn giữa rừng xanh hay bầu không khí quanh năm mát lạnh mà còn nhớ đến câu chuyện về một con người đã để lại cả cuộc đời mình nơi vùng đất này.

Hòn Bà là ngọn núi cao gần 1.600 m so với mực nước biển, khí hậu quanh năm mát mẻ. Ông đã nghiên cứu khí hậu và trồng thử nghiệm nhiều giống cây mới, trong đó có quinquina - loài cây cung cấp vỏ làm thuốc trị sốt rét.

Năm 1895, ông thành lập Viện Pasteur ở Nha Trang và điều chế thành công huyết thanh chữa bệnh. Đầu thế kỷ XX, ông tham gia hội đồng sáng lập và là hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Y khoa Đông Dương (nay là Đại học Y Hà Nội). Nhưng Hà Nội hay Paris cũng không thể giữ chân ông được lâu. Nặng lòng với Nha Trang, ông quay trở lại đây, tiếp tục sống cuộc đời bình dị bên biển. Ông mở trạm xá chữa bệnh miễn phí cho người dân nghèo. Ông đi bộ, đi ngựa đến tận các làng xa để cứu chữa, không phân biệt sang hèn.

Ngày 1/3/1943, bác sĩ Yersin qua đời tại ngôi nhà nhỏ ở xóm Cồn, Nha Trang, hưởng thọ 80 tuổi. Theo di nguyện, ông được chôn cất ở Suối Dầu, mộ hướng về biển, giản dị như chính cuộc đời ông. Người dân Khánh Hòa vẫn thường đến viếng mộ ông, mang hoa và gọi tên ông một cách gần gũi - “Ông Năm” như người thân của mình.

Ngôi nhà trên mây

Khi dừng chân tại ngôi nhà gỗ mà hơn một thế kỷ trước, bác sĩ Yersin đã sống và làm việc, giữa núi rừng xanh thẳm, mây bay lơ lửng trước hiên nhà, chúng tôi thực sự không hình dung nổi, không biết bằng cách nào, bác sĩ Yersin lại khám phá ra nơi này, đến được nơi này và ở lại đây.

Chị Hằng bảo: Đoạn đường từ thành phố Nha Trang cũ lên đây khoảng 60 km. “Ông Năm” đã dùng toàn bộ số tiền từ những giải thưởng khoa học để xây dựng, mở lối lên, nhất là những đoạn quanh co uốn khúc.

Một số bức ảnh lưu giữ tại nhà làm việc của bác sĩ Yersin.

Sau này, khi ông không còn sử dụng, căn nhà gỗ bị bỏ hoang, xuống cấp, chỉ còn lại nền móng cũ. Để tưởng nhớ công lao của ông, 20 năm trước, tỉnh Khánh Hòa cho phép một doanh nghiệp phục dựng lại căn nhà gỗ của ông với kết cấu tương tự trên nền móng cũ.

Ngôi nhà hai tầng có tổng diện tích sàn khoảng 200 m², kết cấu gỗ sơn màu đen, mái lợp tôn nâu đỏ. Năm 2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chính thức công nhận địa điểm nhà làm việc của bác sĩ Yersin là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia, bổ sung vào Cụm di tích lưu niệm bác sĩ Yersin tại Khánh Hòa.

Đường lên đỉnh Hòn Bà.

Tầng một căn nhà là nơi trưng bày các hình ảnh, hiện vật liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp của ông. Ở tầng hai, đơn vị quản lý tái hiện lại phòng ngủ, nơi làm việc và có khu vực tưởng niệm bác sĩ Yersin. Bên trong là chiếc bàn làm việc với ống nghiệm, bản đồ, chiếc đèn dầu cổ, máy đo khí áp, nhật ký…, tất cả tái hiện một cuộc sống giản dị, đầy đam mê với khoa học mà vô cùng lãng mạn của vị bác sĩ tài ba. Từ ban công tầng hai là toàn cảnh núi rừng Hòn Bà và khoảng vườn nơi năm xưa ông từng thử nghiệm nhiều loài cây mới, nay được trồng các loài hoa của riêng miền xứ lạnh...

Đặc biệt, ngay phía trước ngôi nhà là bức tượng lớn bằng đá quý chạm khắc chân dung ông - bác sĩ Alexandre Yersin, người có trái tim Việt trong hình hài một nhà khoa học người Pháp, một “Ông Năm” của người dân miền biển. Rất nhiều người đã tới đây, chạm tay vào bức tượng ông, chìm đắm trong không gian của núi rừng và lắng nghe câu chuyện của một con người cả đời tận hiến cho vùng đất xa lạ.

Một ngày ở Hòn Bà, nơi được ví như “Đà Lạt của Khánh Hòa”, với chúng tôi, đó không chỉ là hành trình của một chuyến đi mà là những trải nghiệm quý giá để hiểu hơn về một con người đã sống một cuộc đời thật đẹp, một câu chuyện truyền cảm hứng của một nhà khoa học để thêm yêu những điều đẹp đẽ, kỳ diệu trong cuộc sống; từ ngôi nhà gỗ trên mây của bác sĩ Alexandre Yersin.

Bảo Châu