Người hát 'Xa khơi' giữa cánh rừng Lào

Cuộc đi vội vã đến mức chẳng kịp chia tay dân làng, đoàn tàu chuyển bánh từ ga Ninh Bình vào ga Si (Diễn Châu), rồi chúng tôi leo lên những chiếc xe phủ bạt kín mít chạy dọc theo Đường 7.

Cuộc hành quân bộ dặm dài qua những cánh rừng Tây Lào đã vắt kiệt sức lực của những chàng trai trẻ.

Giữa chặng đường khắc nghiệt ấy, tôi bị cơn sốt rét rừng quật ngã. Cơn sốt ập đến như trận cuồng phong, tàn khốc và lạnh lẽo. Anh em trong đơn vị nhìn tôi mặt mũi tái xanh, người run bần bật mà lòng hết sức lo âu. Đại đội trưởng Tiền quyết định gửi tôi vào một hang đá gần đó, nơi một tiểu đội TNXP đang bám trụ mở đường. Đó là một cuộc ký thác đầy tin cậy của những người lính dành cho những "nàng tiên" nơi tiền tuyến.

Các chiến sỹ Trung đoàn 70 thồ hàng vượt suối tuyến Tây Trường Sơn tháng 9/1961 (ảnh: Hang NH)

Tôi nằm bệt trên sạp nứa trong cái hang mà các cô gọi là Hang Nai Vàng. Trong cơn lơ mơ, tôi nghe tiếng chị tiểu đội trưởng dặn dò: "Hòa! Bọn tao lên mặt đường đây. Mi ở lại chăm sóc anh bệnh binh này nghe!"

Tiếng Hòa khẽ khàng: "Dạ!". Ngay sau đó là tiếng cười đùa tinh nghịch của những cô gái trẻ: "Chăm sao cho anh khỏe lên chứ đừng để anh “bệnh” thêm vì em nghe chưa!". Tiếng cuốc xẻng va nhau lách cách xa dần, hang đá chỉ còn lại tôi và Hòa dưới ánh đèn dầu tù mù.

Hòa là một cô gái mảnh mai, chừng mười tám đôi mươi. Em rất "mát tay" trong việc dùng lá rừng làm thuốc nam. Khi tôi tỉnh lại, Hòa hỏi tôi: Anh tên chi, tôi nói là Hoài, em cười và nói cũng từa tựa tên em đó, em là Hòa. Rồi Hòa đưa cho tôi mấy viên ký ninh. Thấy tôi nhăn mặt vì vị đắng ngắt tê dại, Hòa mỉm cười bẽn lẽn: "Anh cứ uống đi, đoạn em hát cho anh nghe là anh thấy ngọt ngào ngay ấy mà!"

Và em hát. Bài hát "Xa khơi" cất lên, mềm mại như dải lụa, thấm vào từng thớ thịt. Kỳ lạ thay, cái vị đắng ngắt của thuốc ký ninh bỗng chốc tan biến. Tôi thấy lòng mình nhẹ tênh, ngọt ngào như vừa được uống một chén mật ong rừng.

Tôi nằm lặng đi, tim đập loạn nhịp vì kinh ngạc. Làm sao có thể như thế được? Giữa cánh rừng Tây Lào xa xôi này, lại vang lên khúc hát đã gắn liền với tên tuổi của mẹ tôi – người nghệ sĩ đã dùng bài hát này lay động hàng triệu trái tim, là biểu tượng của tình yêu thủy chung và khát vọng thống nhất. Chính từ tiếng hát của mẹ, những đứa con như chúng tôi đã hiểu thế nào là yêu quê hương để rồi cầm súng lên đường.

Tôi thảng thốt hỏi Hòa: "Hòa ơi, răng em lại hát bài ni giữa rừng già?"

Hòa dừng lại, nhìn tôi thật thà đáp: "Thiệt lòng với anh, em cũng chỉ biết mỗi bài ni thôi. Chị em trong đơn vị thích nghe bài này lắm, nên em cứ hát suốt như con chim nhỏ giữa rừng vậy...".

Rồi em kể về người cha mất tích ngoài khơi xa, về người mẹ nghèo nơi làng cát ngày ngày đứng trước biển mà hát gọi chồng về. Bất chấp những lời bàn tán độc địa của dân làng rằng cha em đã theo địch, mẹ em vẫn sắt son một niềm tin rằng cha đang làm nhiệm vụ bí mật của quân ta ngoài khơi. Mẹ cứ hát bài này để đợi cha, rồi em thuộc lòng lúc nào không hay.

Phút thư giãn ít ỏi của bộ đội Trường Sơn tại lán quân y (ảnh: Hang NH)

Hóa ra, không phải Hòa biết tôi là con trai của người nghệ sĩ hát bài hát ấy. Mà chính tiếng hát của mẹ tôi đã vượt xa khỏi ánh đèn sân khấu, thấm vào máu thịt nhân dân, trở thành lời ru cho những người phụ nữ đợi chồng, đợi cha. Hai người phụ nữ, hai thế hệ, chung một khúc hát và chung một niềm tin sắt đá.

Ngày tôi khỏe lại, các cô gái TNXP tiễn tôi ra tận chân Đèo Cô Tiên. Hòa đi bên tôi, đôi mắt u uẩn nhìn theo con đường vắt ngang núi. Em hỏi khẽ: "Anh đi rồi... anh có quên em không?" Tôi nắm chặt tay em: "Không! Không bao giờ anh quên em cả!".

Hai năm sau, khi tôi trở thành trợ lý tuyên huấn của Binh trạm, tôi càng nhớ Hòa hơn bao giờ hết. Tôi mang theo hy vọng sẽ mang tiếng hát của em về đội văn nghệ thì tất cả đã muộn. Hòa đã hy sinh trên đỉnh đèo trong một trận bom tọa độ.

Tôi lầm lũi leo lên đỉnh núi, tìm đến nấm mồ lặng lẽ của em. Gió rừng Lào xào xạc thổi qua, tôi nhắm mắt lại, nghe như tiếng em vẫn vẩn vương đâu đây: "Em hát cho anh nghe là anh thấy ngọt ngào ngay...". Hòa ơi, anh không quên em. Tiếng hát của em không chỉ làm ngọt thuốc đắng, mà đã trở thành linh hồn của đất đá Trường Sơn, vĩnh viễn hóa thân vào bản hùng ca của dân tộc.

"Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, những cánh rừng miền Tây Lào năm xưa giờ đã xanh màu lá mới, nhưng tiếng hát 'Xa khơi' trong Hang Nai Vàng đêm ấy vẫn chưa bao giờ dứt trong tâm khảm của tôi.

Có những cuộc gặp gỡ trong đời không đơn thuần là ngẫu nhiên, mà là sự giao thoa thiêng liêng của số phận. Tiếng hát của mẹ tôi – người nghệ sĩ của nhân dân đã truyền lửa cho tôi lên đường và rồi chính tiếng hát ấy, qua giọng ca trong trẻo của một cô gái thanh niên xung phong, đã cứu sống tôi giữa lằn ranh sinh tử.

Hòa đã nằm lại với đại ngàn, lời hứa năm xưa trở thành nỗi đau đáu trọn đời, nhưng tôi hiểu rằng em không mất đi. Em đã hóa thân vào từng tấc đất Đèo Cô Tiên, vào mỗi làn gió Trường Sơn và vào chính khúc hát vĩnh cửu của mẹ tôi hằng hát.

Viết lại những dòng này, tôi chỉ muốn thầm thì với em một lần nữa: “Anh không quên em, Hòa ạ. Khúc hát của em vẫn mãi ngọt ngào, như một vầng trăng không bao giờ lặn trong tim anh...'”.

Châu La Việt