Nghĩ từ Mùa lá mới

Từ đó, chợt nghĩ về những cây viết trẻ xứ Quảng cách đây chừng 35 năm…

Những cây viết trẻ hôm nay

“Họ trẻ và rất trẻ, đang làm những công việc khác nhau hoặc đang còn đi học, sở hữu vốn sống và trải nghiệm không giống nhau, nhưng có chung niềm đam mê, ở tình yêu văn chương và nhu cầu được cất lên tiếng nói, được giãi bày, được đối thoại với cuộc sống, được chia sẻ những rung động chân thành của mình qua trang viết”, nhà thơ Phan Chín, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội VH-NT thành phố Đà Nẵng nhìn nhận như vậy khi giới thiệu về tuyển tập của 34 cây bút trẻ.

Ông Chín cũng bày tỏ tin tưởng, từ những trang viết còn mộc mạc hôm nay, chúng ta có thể kỳ vọng sự xuất hiện của những giọng điệu riêng, những cá tính sáng tạo mới cho văn học Đà Nẵng trong những năm tới.

Trong tuyển tập này, người đọc bắt gặp những cây viết trẻ đã làm nên tên tuổi như Lệ Hằng, Ny An, Nguyễn Đỗ Văn Quốc, Nguyễn Nhật Thanh…; bên cạnh những tác giả “rất trẻ” mười tám đôi mươi, trưởng thành từ các trại sáng tác văn học thiếu nhi do Liên hiệp các Hội VH-NT thành phố phối hợp Sở Giáo dục - Đào tạo thành phố tổ chức hằng năm, như Nguyễn Quang Vũ (bút danh Hoàng Trọng Lý) sinh năm 2007, Nguyễn Đức Như Ý (2008), Nguyễn Đinh Thảo Quyên (bút danh Twin, 2007)…

Nói điều đó để thấy rằng, bên cạnh sự nỗ lực rèn luyện, vươn lên của mỗi người trong quá trình sáng tác của mình, sự quan tâm, động viên của các tổ chức chuyên ngành và dư luận… là chất kích thích quan trọng để từng “Mùa lá mới” của văn học xứ Quảng ra đời và ngày một thắm xanh hơn.

Các trại sáng tác văn học thiếu nhi hè hằng năm, các tuyển tập văn học trẻ, các tạp chí văn nghệ địa phương… chính là yếu tố quan trọng để vừa phát hiện, vừa tạo “sân chơi” sáng tạo cho các cây viết trẻ trình diện người đọc và ngày càng trưởng thành…

Nghĩ về một lớp nhà văn trẻ xứ Quảng

Đọc tuyển tập Mùa lá mới, lại nhớ đến Tuyển văn trẻ Quảng Nam - Đà Nẵng do Nhà xuất bản Trẻ tuyển chọn, xuất bản năm 1995.

Đó là tuyển tập truyện ngắn của những nhà văn tuổi dưới 40 ở đất Quảng, lúc đó đã có tiếng nói trên văn đàn như: Phạm Ngọc Cảnh Nam (tên thật là Phạm Ngọc Cảnh), Đà Linh (Nguyễn Đức Hùng), Lê Trâm, Phan Văn Minh, Trương Vũ Thiên An (Trương Văn Quang), Hồ Trung Tú, Đỗ Phước Tiến, Nguyễn Lộc An (Trương Văn Toán), Quế Hương (Hoàng Thị Thương), Đoàn Bích Hồng…

Một số cây viết ấy trước đó đã vinh dự góp mặt trong tuyển Văn 1975-1990 (NXB Đà Nẵng, 1991) do nhà thơ Thanh Quế tuyển chọn và giới thiệu, như: Trần Lộc An, Đà Linh, Phan Văn Minh, Phạm Ngọc Cảnh Nam, Lê Trâm, Hồ Trung Tú; bên cạnh những nhà văn thành danh lớp trước như Phan Tứ, Thanh Quế, Đoàn Xoa, Hoàng Minh Nhân…

Điều đọng lại đáng quý, khi nhìn từ lớp nhà văn trẻ cách nhau 35 năm, là giọng văn xứ Quảng được tiếp nối và thể hiện ngày càng rõ. Đó không chỉ đơn thuần là những địa danh xuất hiện trong tác phẩm, mà là đặc trưng phong thổ, tính cách nhân vật, đời sống sinh hoạt, lời ăn tiếng nói, ca dao hò vè… hiện lên một cách nhuần nhị, tạo nên một không gian “đậm đặc chất Quảng”. Tiêu biểu trong số ấy, có Nguyễn Lộc An với Màu lá dâu non, Phía sau làn khói; Phan Văn Minh với Hội làng; Lê Trâm với Lai lịch một thành hoàng, Những người đo nước…

Trong Mùa lá mới, người đọc bắt gặp không khí ấy qua Cát khóc của Ny An (tên thật là Nguyễn Thị Vân, 1995) hay Bình Phương (1997) qua truyện ngắn Mùa u ma, Như Trang (1993) với Giỗ riêng…

Bên cạnh đó, những cây viết trẻ ở thời của mình, đã tiếp cận cách thể hiện mới với lối viết hiện đại. Âu cũng là một hình thái khác của “chất Quảng” trong văn chương - luôn khám phá, tìm tòi và thích ứng với cái mới. Đó là nhà văn Đỗ Phước Tiến với Đảo dân ngụ cư, Kẻ đền ơn; Đoàn Bích Hồng với Cửa thiên đường chật hẹp, Phía chân trời không có người trong Tuyển văn trẻ Quảng Nam - Đà Nẵng…; hay Phan Thị Xuân Phước với Những điều dở dang; Châu Ngọc Quốc với Người thu gom tiếng ồn…

Tuyển văn trẻ Quảng Nam - Đà Nẵng và Mùa lá mới là hai tuyển tập giới thiệu những cây viết trẻ đất Quảng cách nhau hơn 30 năm. Ảnh: ANH QUÂN

Sự lựa chọn từ lương tâm

Trong đời sống văn học, đất Quảng đã tạo nên những thế hệ nhà văn thể hiện được bản sắc của vùng văn hóa và khẳng định vị thế của mình trên văn đàn trong nước; trong đó có những người viết trẻ. Bên cạnh môi trường phù hợp, nội lực mạnh mẽ và sức đề kháng tốt là những yếu tố quan trọng thúc đẩy những hạt giống nảy mầm, tạo nên những "Mùa lá mới" đầy sức sống… Và từng lớp cây viết trẻ, thật đáng trân trọng, đều ý thức rõ ràng về “chất Quảng” trên con đường sáng tạo nghệ thuật của mình.

Thế nhưng, con đường ấy cũng có một quy luật đào thải khắc nghiệt và riêng biệt. Như nhà thơ Phan Chín nhận định trong "Mùa lá mới": “Con đường sáng tạo văn chương lúc nào, ở đâu cũng rất dài và nhiều thử thách. Sản phẩm văn chương rất hiếm khi được tạo nên bởi sự hấp tấp, vội vàng, mà luôn đòi hỏi thời gian và sự nhẫn nại cùng tình yêu và đam mê đủ lớn nơi người cầm bút”.

Nhìn lại những gương mặt trong Tuyển văn trẻ Quảng Nam - Đà Nẵng, có thể thấy, Phan Văn Minh, Lê Trâm, Đà Linh… vẫn duy trì sức viết và mở rộng sang các địa hạt khác. Bên cạnh đó, ngoài “hiện tượng” Nguyễn Lộc An đang hình thành phong cách, bỗng “vụt tắt” ở tuổi 22, một số cây viết tự soi rọi lại mình và không chọn bước tiếp trên con đường sáng tạo này, dù họ đã phần nào khẳng định được tài năng.

Trường hợp nhà văn Đoàn Bích Hồng là một ví dụ. Chị viết văn ở tuổi đôi mươi, khi đang là phóng viên của Báo Quảng Nam - Đà Nẵng. Những truyện ngắn của chị ra đời ngay lập tức tạo nên dấu ấn riêng cũng như thu hút sự chú ý của dư luận. Nhà văn Hoàng Minh Nhân, trong Lời cuối sách của Tuyển văn trẻ Quảng Nam - Đà Nẵng từng kỳ vọng: “Với tuổi đời trên dưới ba mươi, con đường sáng tạo nghệ thuật còn dài, hy vọng chị là một trong những cây bút văn xuôi có thành tựu, nếu chị chú tâm hơn nữa trong nghề viết văn khó nhọc, đòi hỏi nhiều bản lĩnh và tài năng này…”. Thế nhưng, Đoàn Bích Hồng ngưng viết sau tuổi ba mươi và không trở lại con đường sáng tác như một số cây viết cùng thời.

Đỗ Phước Tiến sau tập Truyện ngắn Đỗ Phước Tiến (NXB Văn hóa Sài Gòn, 2006) cũng dừng lại. Truyện ngắn Đảo của dân ngụ cư trình làng năm 1992 khi anh chưa tới tuổi 30, được đạo diễn Hồng Ánh và nhà văn Nguyễn Quang Lập viết kịch bản, chuyển thể thành phim năm 2017, đoạt nhiều giải thưởng tại các Liên hoan phim quốc tế và trong nước, cho thấy sức sống bền bỉ trong sáng tác của anh…

Việc tiếp tục con đường sáng tác, hay dừng lại - đều là sự lựa chọn đáng trân trọng của những cây viết trẻ. Văn chương là địa hạt của tài năng và bản lĩnh, của thiên bẩm và trui rèn, của cảm hứng sáng tạo và sức lao động bền bỉ… Cũng là lĩnh vực mà tiếng nói lương tâm và lương tri cất lên mạnh mẽ, đầy quyền uy.