Nâng chất giá trị gạo Việt

Việt Nam sẽ giảm dần lượng gạo xuất khẩu nhưng nâng giá trị với các dòng gạo thơm, gạo chất lượng cao. Ảnh: Chu Khôi.

Giá gạo phục hồi nhưng áp lực cạnh tranh chưa giảm

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường khối lượng xuất khẩu gạo tháng 7 năm 2026 ước đạt 505 nghìn tấn với giá trị đạt 252,8 triệu USD, đưa tổng khối lượng và giá trị xuất khẩu gạo 7 tháng đầu năm 2026 đạt 5,5 triệu tấn và 2,64 tỷ USD, tăng 0,5% về khối lượng nhưng giảm 6,7% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025. Giá gạo xuất khẩu bình quân 7 tháng đầu năm 2026 ước đạt 476,6 USD/tấn, giảm 7,1% so với cùng kỳ năm 2025. Philippines là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam với thị phần chiếm 44,7%. Trung Quốc và Gana là hai thị trường lớn tiếp theo với thị phần tương ứng là 19,1% và 9,6%. So với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu gạo 6 tháng đầu năm 2026 sang thị trường Philippines tăng 2,3%, thị trường Trung Quốc tăng 2 lần, trong khi thị trường Gana giảm 15,2%. Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, giá trị xuất khẩu gạo tăng mạnh nhất ở thị trường Irắc với mức tăng 110,8 lần và giảm mạnh nhất ở thị trường Bờ Biển Ngà với mức giảm 55,7%.

Dù giá gạo thế giới đang phát đi tín hiệu phục hồi, thị trường vẫn chịu áp lực lớn từ nguồn cung dồi dào, khiến cạnh tranh xuất khẩu được dự báo sẽ tiếp tục gay gắt trong thời gian tới. Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết, chỉ số gạo trắng Oryza (WRI) trong tuần cuối tháng 6/2026 đạt 432 USD/tấn, tăng 4 USD/tấn so với tuần trước và cao hơn 15 USD/tấn so với một tháng trước, cho thấy mặt bằng giá xuất khẩu đang dần cải thiện sau giai đoạn suy giảm. Tuy nhiên, Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC) dự báo niên vụ 2026/2027 tiếp tục dư cung khi sản lượng gạo toàn cầu đạt khoảng 545 triệu tấn, vượt nhu cầu tiêu thụ khoảng 543 triệu tấn.

Khối lượng thương mại gạo thế giới được dự báo đạt mức kỷ lục 62 triệu tấn, trong khi tồn kho tăng lên khoảng 199 triệu tấn, chủ yếu nhờ nguồn cung lớn từ Ấn Độ. Ở thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam, Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) dự báo Philippines sẽ tiếp tục nhập khẩu khoảng 5,2 triệu tấn gạo trong niên vụ 2026-2027 do sản lượng trong nước chỉ đạt khoảng 12,3 triệu tấn, thấp hơn nhiều so với nhu cầu tiêu thụ 17,65 triệu tấn. Để bù đắp thiếu hụt nguồn cung trong nước, nước này được dự báo sẽ nhập khẩu khoảng 5,2 triệu tấn gạo. Tuy nhiên, Chính phủ Philippines vẫn tiếp tục triển khai các biện pháp bình ổn giá, tăng cường thu mua lúa trong nước và khởi xướng điều tra áp dụng biện pháp tự vệ đối với gạo nhập khẩu, cho thấy xu hướng gia tăng các hàng rào thương mại trên thị trường quốc tế.

Chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng thương hiệu

Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia trong ngành cho rằng, doanh nghiệp (DN) xuất khẩu gạo Việt Nam cần đầu tư mạnh hơn vào vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng, tăng cường truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và chủ động đáp ứng các yêu cầu về phòng vệ thương mại nhằm duy trì sức cạnh tranh.

Theo ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch VFA, để ngành lúa gạo đóng góp lớn hơn vào mục tiêu tăng trưởng nông nghiệp và kim ngạch xuất khẩu năm 2026, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm gồm mở rộng thị trường, xây dựng thương hiệu và phát triển sản xuất bền vững. Về thị trường, VFA đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tăng cường làm việc với phía Philippines nhằm tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong hoạt động nhập khẩu, đồng thời thúc đẩy cơ chế đối thoại giữa Hiệp hội Lương thực hai nước để hướng tới hợp tác lâu dài thay vì xử lý từng vụ việc riêng lẻ. Song song với đó, cần tiếp tục hỗ trợ DN mở rộng thị trường tại châu Phi và các khu vực tiềm năng nhằm giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Đáng chú ý, VFA nhấn mạnh Việt Nam hiện sở hữu nhiều giống gạo chất lượng cao như ST25, Jasmine và nhiều giống gạo thơm khác nhưng vẫn chưa xây dựng được thương hiệu gạo quốc gia đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Hiệp hội kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm triển khai Đề án xây dựng thương hiệu gạo quốc gia, lấy các giống gạo chất lượng cao làm nền tảng để nâng giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường thế giới, thay vì chủ yếu cạnh tranh bằng giá như hiện nay. Đối với sản xuất, trong bối cảnh bước vào cao điểm thu hoạch vụ Hè Thu và Thu Đông, VFA đề nghị tiếp tục điều hành thị trường linh hoạt nhằm giữ ổn định mặt bằng giá lúa, tạo điều kiện để DN thu mua, đồng thời bảo đảm lợi nhuận hợp lý cho người nông dân, tránh tình trạng được mùa nhưng mất giá. Hiệp hội cũng kiến nghị tiếp tục thực hiện hiệu quả các chính sách hỗ trợ xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và DN; tháo gỡ các rào cản về cơ chế, chính sách trong sản xuất và tiêu thụ lúa gạo...

Theo Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo đến năm 2030, Việt Nam sẽ giảm dần lượng gạo xuất khẩu xuống khoảng 4 triệu tấn nhưng vẫn duy trì kim ngạch ở mức cao thông qua việc nâng tỷ trọng gạo thơm, gạo đặc sản, gạo Japonica, gạo hữu cơ và các sản phẩm chế biến sâu. Mục tiêu đến năm 2030, gạo có thương hiệu chiếm trên 40% tổng lượng xuất khẩu; gạo thơm, gạo đặc sản và Japonica chiếm khoảng 45%, đồng thời mở rộng mạnh các sản phẩm giá trị gia tăng như gạo hữu cơ, gạo dinh dưỡng, bột gạo và các sản phẩm chế biến từ gạo.