Mỹ và Israel không kích Iran: Mồi lửa cho cuộc chiến lớn ở Trung Đông?

Nguy cơ “hiệu ứng domino”

Giới chuyên gia nhận định những nhóm như Hezbollah ở Lebanon, lực lượng Houthi tại Yemen và lực lượng dân quân Shiite ở Iraq có thể để tấn công binh sĩ Mỹ, cơ sở ngoại giao, tàu thuyền thương mại, cũng như các địa điểm thường có công dân Mỹ lui tới tại Trung Đông. Kịch bản này làm dấy lên nguy cơ bùng phát một cuộc xung đột khu vực quy mô lớn.

Máy bay chiến đấu F/A-18E Super Hornet của Mỹ chuẩn bị đáp xuống tàu sân bay USS Abraham Lincoln. Ảnh: AP

Hezbollah - được xem là lực lượng ủy nhiệm mạnh nhất của Iran - là mối quan ngại hàng đầu của các chuyên gia an ninh bởi họ sở hữu kho tên lửa lớn, bất chấp việc Israel từng tìm cách triệt hạ ban lãnh đạo của nhóm này trong năm qua.

Tuy nhiên, Hezbollah không phải là lực lượng duy nhất có thể gây tổn thất nghiêm trọng cho Mỹ và đồng minh. Một cựu quan chức tình báo cấp cao của Mỹ, yêu cầu giấu tên, cho rằng chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cần đặc biệt lưu ý đến lực lượng Houthi tại Yemen - nhóm từng là mục tiêu trong “Chiến dịch Rough Rider” của Washington năm 2025.

Từ tháng 3 đến tháng 5/2025, Washington đã triển khai chiến dịch không quân và hải quân quy mô lớn nhằm vào Houthi sau các vụ tấn công tàu thuyền trên Biển Đỏ. Tuy nhiên, chiến dịch này không thể phá hủy hoàn toàn kho vũ khí ngầm gồm tên lửa, UAV và bệ phóng của nhóm vũ trang này.

“Tôi lo ngại khả năng Houthi nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ, sau đó là các cuộc tấn công trực tiếp vào Israel”, quan chức trên cảnh báo.

Căng thẳng leo thang sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích Iran rạng sáng 28/2, trong bối cảnh vòng đàm phán hạt nhân gián tiếp thứ ba giữa Washington và Tehran tại Geneva (Thụy Sĩ) không đạt được tiến triển như mong muốn của phía Mỹ.

Ngoại trưởng Oman Badr al-Busaidi - bên trung gian hòa giải - cho biết Iran từng bày tỏ sẵn sàng từ bỏ urani làm giàu và cho phép thanh sát viên quốc tế tiếp cận các cơ sở hạt nhân. Tuy nhiên, chính quyền ông Trump yêu cầu Tehran chấm dứt hoàn toàn hoạt động làm giàu urani, hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo và cắt đứt hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. Khi các điều kiện này không được đáp ứng, Washington quyết định chấm dứt đàm phán và phát động chiến dịch quân sự mang tên “Operation Epic Fury” (tạm dịch là Cơn thịnh nộ kinh hoàng).

Chiến dịch bắt đầu lúc 1h15 sáng (giờ miền Đông Mỹ), với quy mô triển khai quân sự được mô tả là lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông kể từ cuộc chiến ở Iraq năm 2003. Các mục tiêu bị nhắm tới bao gồm trung tâm chỉ huy và kiểm soát của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), bệ phóng tên lửa đạn đạo, căn cứ UAV, sân bay quân sự và hệ thống phòng không của Iran.

Tổng thống Trump sau đó tuyên bố trên mạng xã hội rằng Lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei đã thiệt mạng, đồng thời khẳng định các cuộc không kích của Mỹ sẽ tiếp diễn “không gián đoạn trong suốt tuần hoặc chừng nào còn cần thiết”.

Giới chuyên gia cảnh báo các cuộc tấn công này có thể kéo theo làn sóng trả đũa nhắm vào Israel, lực lượng Mỹ trong khu vực và cả dân thường. Đáng chú ý, Saudi Arabia, Qatar, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Bahrain, Jordan và Kuwait - những quốc gia có sự hiện diện quân sự của Mỹ - đã trở thành mục trong chiến dịch đáp trả của Iran.

Tranh luận về mức độ đe dọa và “át chủ bài” của Tehran

Ông Brett Velicovich, cựu binh thuộc lực lượng đặc nhiệm tình báo quân đội Mỹ từng tham chiến tại Iraq và Afghanistan, nhận định rằng nếu Washington lựa chọn một chiến dịch quân sự kéo dài thay vì các đòn đánh chớp nhoáng, Iran “nhiều khả năng sẽ kêu gọi các lực lượng ủy nhiệm tấn công mục tiêu của họ trong khu vực”.

“Nếu chúng ta sa vào một chiến dịch kéo dài như ở Iraq hay Afghanistan, đó sẽ là sai lầm lớn. Điều này sẽ tạo cớ để các lực lượng ủy nhiệm tuyển mộ thêm thành viên ủng hộ và mở rộng hoạt động - đó mới là mối nguy thực sự”, ông Velicovich cảnh báo.

Ông cũng cho rằng các nhóm này có thể tìm cách bắn hạ UAV và tấn công phương tiện hải quân của Mỹ đồng thời thực hiện các hoạt động ám sát, bắt cóc hoặc gây rối tại những quốc gia có đông người Iran sinh sống như Qatar hay UAE. “Thực tế là Iran là quốc gia có ảnh hưởng và mạng lưới của họ ở rất nhiều nơi”, ông Velicovich nói.

Ông Colin Clarke, Giám đốc Trung tâm Soufan, bày tỏ lo ngại các đại sứ quán và khách sạn của Mỹ ở châu Âu có thể trở thành mục tiêu của các nhóm do Iran hậu thuẫn.

Một cựu quan chức tình báo cấp cao của Mỹ cho biết Washington và các nước phương Tây đang theo dõi sát sao dấu hiệu cho thấy Iran có thể chỉ đạo các lực lượng ủy nhiệm tiến hành các cuộc trả đũa.

Ông Javed Ali, cựu giám đốc cấp cao về chống khủng bố tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, cho rằng mối quan hệ giữa Iran và Hezbollah là yếu tố đáng quan ngại nhất. Theo ông, Hezbollah vẫn là nhóm có năng lực tác chiến mạnh nhất trong “Trục Kháng chiến” của Iran.

“Tôi cho rằng nguy cơ khủng bố trong khu vực là rất nghiêm trọng. Hezbollah liệu có đủ khả năng tiến hành các cuộc tấn công ở quy mô toàn cầu hay không? Đó vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải”, ông Javed Ali lưu ý.

Theo nhà phân tích này Javed Ali, lực lượng "nguy hiểm nhất" của Iran là Lực lượng Quds - đơn vị đặc nhiệm bí mật thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Theo ông, trong nhiều thập kỷ qua, Quds đã đóng vai trò then chốt trong việc huấn luyện, trang bị và phối hợp với các nhóm thuộc “Trục Kháng chiến” do Tehran hậu thuẫn.

“Với tôi, đó là con át chủ bài của Iran trong chiến tranh phi truyền thống. Và cho đến nay, họ vẫn chưa thực sự sử dụng quân bài này chống lại Mỹ”, ông Ali nhận định.

Tuy nhiên, không phải tất cả các chuyên gia đều cho rằng mạng lưới ủy nhiệm của Iran đang tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với lợi ích và lực lượng Mỹ. Nhà phân tích Brett Velicovich đánh giá các nhóm ủy nhiệm của Iran có thể đã suy yếu đáng kể sau nhiều năm hứng chịu các đòn tấn công từ Israel. Trong khi đó, Đô đốc William Fallon - cựu Tư lệnh Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) - cho rằng Hezbollah khó có khả năng mở rộng tấn công nhằm vào quân đội Mỹ.

“Tôi không nghĩ các nhóm này sẵn sàng tung ra các cuộc tấn công lớn vào thời điểm hiện tại. Hezbollah có nhiều tên lửa, nhưng phần lớn nhắm vào Israel. Về cơ bản, họ đang ở thế phòng thủ, tập trung bảo toàn lực lượng”, ông Brett Velicovich nhận định.

Hồng Anh/VOV.VN (Tổng hợp)