Một thế hệ chỉ 'seen' khi thấy tin nhắn

Điện thoại gần như luôn kè kè trong tay, nhưng điều đó không có nghĩa người trẻ sẵn sàng trả lời mọi tin nhắn ngay lập tức. Một tin nhắn được đọc có thể bị bỏ đó hàng giờ, thậm chí vài ngày, không hẳn vì người nhận thiếu quan tâm mà đôi khi vì họ đã quá tải với chính việc giao tiếp.

Với thế hệ lớn lên cùng smartphone, nhắn tin không còn đơn thuần là trao đổi thông tin. Mỗi ngày, họ phải xử lý hàng loạt cuộc trò chuyện, email, thông báo mạng xã hội và tin nhắn công việc. Vì thế, việc trả lời một tin nhắn đôi khi cũng trở thành một "nhiệm vụ" cần năng lượng và sự tập trung, theo The Times.

Trả lời tin nhắn cũng trở thành một "nhiệm vụ"

Yasmin Choudhury (26 tuổi) từng khiến mẹ hoảng hốt chỉ vì không trả lời tin nhắn hay cuộc gọi trong 3 tiếng. Sau một giấc ngủ trưa sâu, cô tỉnh dậy và thấy điện thoại đầy thông báo: cuộc gọi nhỡ, tin nhắn, WhatsApp và cả thư thoại. Mẹ cô lúc đó thậm chí đã tính nhờ bố lái xe từ London xuống Exeter (Anh) để kiểm tra xem con gái có gặp chuyện gì không. Bà còn yêu cầu cô gọi FaceTime để chắc chắn rằng con vẫn an toàn.

Thực tế, Choudhury đã đọc tin nhắn đầu tiên của mẹ ngay khi nhận được, nhưng cho rằng không có chuyện gì khẩn cấp nên định để sau mới trả lời. Và rồi, cô ngủ quên và hoàn toàn quên mất tin nhắn ấy.

Câu chuyện này không quá xa lạ với nhiều người trẻ. Cha mẹ thường khó hiểu khi thấy con cái gần như lúc nào cũng cầm điện thoại nhưng lại có thể mất hàng giờ để trả lời một tin nhắn.

Thực tế, vấn đề đôi khi nằm ở chỗ người trẻ phải xử lý quá nhiều thông tin cùng lúc. Tin nhắn, email, thông báo mạng xã hội và những cuộc trò chuyện đang chờ phản hồi khiến danh sách việc cần làm trên điện thoại gần như không bao giờ kết thúc.

Vì thế, một tin nhắn không khẩn cấp rất dễ được xếp vào nhóm "để lát nữa trả lời". Nhưng "lát nữa" đôi khi là không bao giờ.

Theo một nghiên cứu của Sky Mobile, 57% Gen Z (những người sinh năm 1997-2012) được khảo sát cho biết từng phớt lờ cuộc gọi từ bố mẹ. Trong khi đó, một nghiên cứu năm 2018 của ứng dụng nhắn tin Viber cho thấy 31% người tham gia xem việc nhắn tin là nguồn gây lo lắng hàng ngày.

Một khảo sát của OnePoll với 17.000 người trên toàn thế giới cũng cho thấy khoảng một nửa người trưởng thành cảm thấy "cạn pin xã hội" vì dành quá nhiều thời gian trò chuyện trực tuyến. Ở Gen Z, tỷ lệ này lên gần 62%.

Yasmin Choudhury cho biết cô và những người bạn của mình từng không trả lời tin nhắn cho nhau. Ảnh: The Times.

Những con số này cho thấy sự im lặng trên màn hình đôi khi không phải dấu hiệu của sự thờ ơ. Với một số người, đó đơn giản là cách họ tự giảm bớt lượng tương tác phải xử lý.

Điều này càng dễ hiểu khi nhắn tin đã trở thành một phần của công việc. Slack, Microsoft Teams và hàng loạt nền tảng khác khiến giao tiếp bằng văn bản diễn ra liên tục trong ngày. Sau 8 tiếng làm việc, việc tiếp tục trả lời tin nhắn cá nhân vào buổi tối có thể trở thành một gánh nặng thay vì hình thức thư giãn.

Những người thuộc thế hệ Gen Z lớn lên cùng smartphone cũng dần hình thành những quy tắc riêng: tin nhắn nào cần trả lời ngay, tin nhắn nào có thể để sau, cuộc trò chuyện nào đáng dành thời gian và cuộc trò chuyện nào có thể bỏ qua.

Nhưng khi trở thành người chờ đợi, chính họ cũng có thể khó chịu với những quy tắc ấy. Một người trẻ có thể để tin nhắn của bạn bè vài ngày chưa trả lời, nhưng lại cảm thấy bất an khi chính mình gửi một tin nhắn mà người kia im lặng.

Một người từng trải qua tình huống như vậy kể rằng cô nhắn cho một người bạn lâu năm hỏi cuối tuần có muốn đi chơi không. Một ngày trôi qua, tin nhắn vẫn không được hồi đáp, trong khi người bạn liên tục đăng story trên Instagram.

Cô bắt đầu nghĩ đến đủ khả năng, thậm chí tưởng tượng tình bạn 15 năm của hai người sắp kết thúc. Nhưng sau đó anh nhận ra mình cũng từng làm điều tương tự rất nhiều lần.

Sự chậm trễ vì thế không nhất thiết phản ánh mức độ quan trọng của một mối quan hệ. Một người có thể rất quý bạn nhưng vẫn chưa trả lời tin nhắn vì đang mệt, bận hoặc đơn giản chưa có tâm trạng để bắt đầu một cuộc trò chuyện.

Điều gì xảy ra với cách người trẻ giao tiếp?

Để hiểu vì sao một thế hệ có thể dành hàng giờ trên điện thoại nhưng vẫn trì hoãn việc trả lời tin nhắn, chỉ nhìn vào thói quen cá nhân là chưa đủ. Smartphone và mạng xã hội đã thay đổi cách con người giao tiếp, duy trì quan hệ và sử dụng sự chú ý.

Trong Thế hệ lo âu (tựa gốc: The Anxious Generation) của nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt, tác giả tập trung vào những thay đổi trong đời sống của trẻ em và thanh thiếu niên khi smartphone và mạng xã hội trở nên phổ biến.

Haidt cho rằng từ đầu những năm 2010, tuổi thơ của nhiều người trẻ đã chuyển mạnh từ các hoạt động ngoài đời thực sang môi trường kỹ thuật số. Điện thoại không chỉ còn là công cụ liên lạc mà trở thành nơi họ học tập, giải trí, theo dõi bạn bè, tiếp nhận thông tin và duy trì nhiều mối quan hệ cùng lúc.

Khi phần lớn đời sống xã hội được đưa lên màn hình, ngay cả giao tiếp cũng có thể trở thành một nguồn gây quá tải.

Bìa sách Thế hệ lo âu được ra mắt tại Việt Nam ngày 4/1/2025. Ảnh: Trạm Đọc.

Nếu Thế hệ lo âu tập trung vào tác động của smartphone và mạng xã hội đối với người trẻ, Tâm lý học nói gì về truyền thông xã hội? (tựa gốc: The Psychology of Social Media) của Ciarán McMahon lại đi sâu vào cách con người thể hiện bản thân và xây dựng quan hệ trong môi trường trực tuyến.

Cuốn sách đặt ra những câu hỏi gần với đời sống hiện đại: Vì sao con người muốn kết nối với những người họ không thực sự quen biết? Vì sao chúng ta chia sẻ nhiều về bản thân trên mạng? Và điều gì xảy ra khi hình ảnh của mỗi người trên Internet trở thành một phần trong cách họ nhìn nhận chính mình?

McMahon phân tích nhiều hiện tượng đặc trưng của mạng xã hội như FOMO, ảnh tự sướng và các kiểu tương tác trực tuyến. Qua đó, mạng xã hội hiện lên không chỉ là nơi gửi và nhận thông tin mà còn là môi trường trong đó con người phải quan tâm đến hình ảnh bản thân, phản ứng của người khác và cách duy trì các mối quan hệ.

Góc nhìn này giúp giải thích thêm một lý do khiến một tin nhắn có thể bị trả lời chậm. Một tin nhắn đôi khi không chỉ cần một câu trả lời, mà còn đòi hỏi người nhận phải lựa chọn cách thể hiện mình. Càng suy nghĩ nhiều về việc nên nói gì và nói như thế nào, họ càng dễ trì hoãn.

Từ đó, chuyện đọc tin nhắn rồi vài giờ sau mới trả lời có thể không đơn giản là “lười” hay “thiếu tôn trọng”. Đằng sau khoảng im lặng ấy đôi khi là sự quá tải, nhu cầu nghỉ ngơi hoặc mong muốn chờ đến lúc đủ năng lượng để thực sự bước vào một cuộc trò chuyện.