Không loại thuốc lá nào vô hại với sức khỏe

Thuốc lá được xác định là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây nhiều bệnh nguy hiểm, từ ung thư, tim mạch đến các bệnh lý hô hấp. Đáng lo ngại, tác hại của thuốc lá không chỉ đe dọa người trực tiếp hút mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến những người thường xuyên hít phải khói thuốc. 

Các chuyên gia y tế khuyến cáo, không có loại thuốc lá nào, dù được quảng cáo là "nhẹ", có đầu lọc hay dành riêng cho một nhóm đối tượng, là an toàn đối với sức khỏe.

Thuốc lá và gánh nặng bệnh tật

Theo BS. Nguyễn Chí Thanh, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Hà Tĩnh, thuốc lá tác động đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể, gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng và làm tăng nguy cơ tử vong sớm.

“Nicotine trong thuốc lá là chất gây nghiện, khiến người hút khó từ bỏ, ngay cả khi đã xuất hiện những vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe. Một trong những nhóm bệnh lý hàng đầu liên quan đến thuốc lá là ung thư”, BS. Thanh cho biết.

Theo BS. Nguyễn Chí Thanh, thuốc lá tác động đến hầu hết các cơ quan trong cơ thể, gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng và làm tăng nguy cơ tử vong sớm. Ảnh: Nhật Thắng.

Nhiều nghiên cứu cho thấy thuốc lá có liên quan đến khoảng 30% các loại ung thư. Trong đó, ung thư phế quản là bệnh lý thường được nhắc đến nhiều nhất, bên cạnh ung thư thanh quản, vòm họng, khoang miệng, thực quản, dạ dày, tụy, bàng quang, thận, cổ tử cung và ung thư vú ở phụ nữ.

Theo các thông tin chuyên môn, hút thuốc lá làm tăng đáng kể nguy cơ mắc nhiều loại ung thư. Người hút thuốc có nguy cơ mắc ung thư phế quản cao hơn khoảng 15 lần; ung thư hầu - thanh quản cao hơn 10 lần; ung thư thực quản cao hơn 7 lần; ung thư khoang miệng và thận cao hơn khoảng 4 lần; ung thư bàng quang cao hơn 3 lần và ung thư tụy cao hơn khoảng 2 lần so với người không hút thuốc.

Thuốc lá cũng được xem là yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc một số bệnh lý ung thư khác. Đáng chú ý, việc tiếp xúc với khói thuốc ngay từ giai đoạn bào thai hoặc trong thời thơ ấu có thể để lại những tác động lâu dài đối với sức khỏe.

Không chỉ liên quan đến ung thư, thuốc lá còn là nguyên nhân hoặc yếu tố nguy cơ của hàng loạt bệnh lý khác. Hệ hô hấp phải chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi khói thuốc, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. 

Trong khi đó, các chất độc trong khói thuốc cũng tác động đến hệ tim mạch, làm tăng nguy cơ bệnh tim thiếu máu cục bộ, tai biến mạch máu não và các bệnh lý mạch máu ngoại vi.

Bên cạnh đó, hút thuốc còn liên quan đến nhiều vấn đề ở hệ tiêu hóa như loét dạ dày - tá tràng, đồng thời ảnh hưởng đến chức năng sinh sản ở cả nam và nữ.

Đáng lo ngại hơn, tác hại của thuốc lá không chỉ dừng lại ở người trực tiếp hút. Những người thường xuyên hít phải khói thuốc, đặc biệt là trẻ em, cũng có nguy cơ gặp phải nhiều vấn đề về sức khỏe.

Khói thuốc thụ động có thể làm tăng nguy cơ viêm tai giữa, các cơn hen cấp và nhiều bệnh lý khác ở trẻ nhỏ. Trong môi trường gia đình, việc một người hút thuốc có thể khiến những thành viên còn lại, dù không hút, vẫn thường xuyên phải tiếp xúc với hàng nghìn chất độc có trong khói thuốc.

Theo các chuyên gia, đây là lý do việc phòng, chống tác hại của thuốc lá không thể chỉ đặt trách nhiệm lên người hút, mà cần sự chung tay của cả gia đình và cộng đồng trong việc xây dựng môi trường không khói thuốc.

Đừng nhầm lẫn giữa các loại thuốc lá

Trên thực tế, không ít người vẫn cho rằng một số sản phẩm như thuốc lào, thuốc lá vấn, xì gà hoặc thuốc lá có đầu lọc sẽ ít độc hại hơn thuốc lá điếu thông thường. Những quan niệm này dễ tạo ra cảm giác an toàn giả, khiến người sử dụng chủ quan trước những nguy cơ đối với sức khỏe.

Theo BS. Nguyễn Chí Thanh, không có cơ sở để xem các loại thuốc lá kể trên là lựa chọn an toàn.

“Với thuốc lá vấn, hàm lượng nicotine và hắc ín có thể cao hơn nhiều so với thuốc lá điếu công nghiệp có cùng trọng lượng. Thuốc lào cũng không phải là lựa chọn an toàn hơn. Quá trình cháy trong điều kiện ít oxy có thể tạo ra lượng khí carbon monoxide cao, làm gia tăng nguy cơ ngộ độc khí này”, BS. Thanh cho biết.

Tương tự, xì gà thường có kích thước lớn hơn thuốc lá điếu và được bọc bên ngoài bằng lá thuốc lá thay vì giấy. Một số người cho rằng không hít sâu khói xì gà vào phổi thì mức độ nguy hại sẽ giảm. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định xì gà vẫn chứa nhiều chất độc và không phải là sản phẩm an toàn.

Theo thông tin chuyên môn được BS. Thanh dẫn lại, lượng nicotine trong một điếu xì gà có thể cao gấp nhiều lần thuốc lá điếu. Một số chất độc khác như amoniac, kim loại cadmium và các hợp chất liên quan đến nguy cơ ung thư cũng có thể hiện diện với hàm lượng đáng kể.

“Ngay cả những loại thuốc lá được quảng cáo là ‘nhẹ’ hay dành cho ‘nữ’ cũng không đồng nghĩa với việc an toàn hơn. Khi hàm lượng nicotine thấp hơn, người hút có thể vô thức hút sâu hơn hoặc hút nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu nicotine. Vì vậy, lượng chất độc thực sự đi vào cơ thể không nhất thiết giảm”, BS. Thanh phân tích.

CDC Hà Tĩnh tăng cường truyền thông phòng chống tác hại thuốc lá. Ảnh: Thu Hòa.

Một quan niệm khác cũng khá phổ biến là thuốc lá có đầu lọc sẽ giúp ngăn chặn phần lớn các chất độc hại trước khi khói đi vào cơ thể. Trên thực tế, đầu lọc không thể loại bỏ hoàn toàn các thành phần độc hại trong khói thuốc.

Đối với các chất ở dạng hạt, đầu lọc chỉ có thể giữ lại một phần những hạt có kích thước lớn. Những hạt có kích thước nhỏ vẫn có thể đi qua đầu lọc và xâm nhập vào cơ thể. Trong khi đó, các chất độc ở dạng khí hầu như không thể bị ngăn chặn bằng đầu lọc thông thường.

Khói thuốc lá chứa hơn 4.000 chất khác nhau, trong đó có khoảng 3.000 chất ở trạng thái khí. Điều này cho thấy đầu lọc không phải là “lá chắn” có thể bảo vệ người hút khỏi những tác động độc hại của khói thuốc.

Một số người thường nhìn vào màu vàng của đầu lọc sau khi hút và cho rằng đó là bằng chứng đầu lọc đã giữ lại phần lớn chất độc. Tuy nhiên, theo BS. Thanh, cách hiểu này không chính xác.

“Đầu lọc chuyển sang màu vàng sau khi hút thuốc không có nghĩa là chất độc đã được lọc lại. Khi tiếp xúc với không khí, nicotine có thể biến đổi thành oxyde nicotine có màu vàng. Người hút càng rít nhiều thì đầu lọc càng vàng và lượng nicotine, hắc ín cùng các chất độc khác đi vào cơ thể cũng có thể càng lớn”, BS. Thanh nhấn mạnh.

Theo BS  Thanh, màu vàng của đầu lọc không thể chứng minh rằng đầu lọc đã phát huy hiệu quả bảo vệ sức khỏe. Trái lại, nó chỉ cho thấy khói thuốc cùng các thành phần trong đó đã đi qua đầu lọc trong quá trình hút. Vì vậy, việc một điếu thuốc có đầu lọc không đồng nghĩa người sử dụng sẽ giảm đáng kể lượng chất độc hấp thu vào cơ thể.

Bảo vệ sức khỏe trước tác hại của thuốc lá cần bắt đầu từ việc không hút thuốc và chủ động tránh phơi nhiễm với khói thuốc. Ảnh: Thu Hòa.

Các chuyên gia y tế cảnh báo, những khái niệm như “thuốc lá nhẹ”, “thuốc lá có đầu lọc”, “thuốc lá dành cho nữ”, “thuốc lào ít độc hơn” hay cho rằng xì gà là sản phẩm khác với thuốc lá điếu đều có thể tạo ra cảm giác an toàn giả tạo. 

Thực tế, không có loại thuốc lá nào được xem là an toàn đối với sức khỏe. Mỗi sản phẩm có thể khác nhau về hình thức, thành phần hoặc cách sử dụng, song đều tiềm ẩn nguy cơ gây nghiện và đưa các chất độc hại vào cơ thể.

Bảo vệ sức khỏe trước tác hại của thuốc lá cần bắt đầu từ việc không hút thuốc và chủ động tránh phơi nhiễm với khói thuốc. Đối với người đang hút thuốc, cai thuốc lá là giải pháp thiết thực giúp giảm nguy cơ bệnh tật, đồng thời hạn chế tác động của khói thuốc đối với những người thân trong gia đình và cộng đồng.

Xây dựng môi trường sống, làm việc và sinh hoạt không khói thuốc không chỉ là lựa chọn bảo vệ sức khỏe của mỗi cá nhân mà còn là trách nhiệm chung nhằm bảo vệ trẻ em, phụ nữ và những người không hút thuốc trước những nguy cơ từ khói thuốc thụ động.