Mặn mà vị muối Cà Mau

Cõng nắng trên "đồng trắng"

Ðã bao đời nay, vùng đất Long Ðiền, Vĩnh Hậu, Tân Thuận được xem như những lò muối của Cà Mau. Hạt muối đậm đà phù sa ở đây xuất đi nhiều tỉnh, thành trong khu vực, vượt biên giới sang cả Hàn Quốc. Và cũng vì thế, cuộc sống của hầu hết người dân nơi đây bám vào đồng muối. Một năm, diêm dân làm muối được khoảng 5-6 tháng mùa nắng, hết mùa họ lại phải đi tìm những công việc khác để mưu sinh.

Diêm dân xã Vĩnh Hậu thu hoạch vụ muối trải bạt. Ảnh: HỮU THỌ

Ðưa tôi đi trên bờ bao ruộng muối trong buổi sớm mai, khi ánh nắng đầu ngày phản chiếu xuống những ô muối đang vào vụ lấp lánh như những viên pha lê, ông Hồ Châu Kỳ (ngụ xã Long Ðiền, tỉnh Cà Mau), lão diêm dân 70 tuổi đời nhưng đã có hơn 50 năm làm muối, chia sẻ: “Thoạt nhìn có lẽ ai cũng nghĩ làm ra hạt muối rất đơn giản, chỉ cần dẫn nước biển vào ruộng, chờ muối kết tinh là xong. Nhưng thực tế, để làm ra hạt muối cần nhiều kỹ thuật và kinh nghiệm. Từ khâu làm nền đất trong lòng ruộng, cho đến canh độ mặn của nước biển để dẫn vào ruộng, canh gió, canh nắng… tất cả đều phải khéo léo tính toán từng chút mới có thể mang lại năng suất tối đa”.

Trái ngược với nhiều ngành, nghề khác, làm muối gần như phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, nắng càng mạnh, càng được muối. “Nắng làm, mát nghỉ”, từ sáng sớm đến khi ông mặt trời treo đỉnh ngọn tre là lúc diêm dân bận rộn nhất với công việc. Trong cái nắng trời gay gắt, trên nền đất cứng dưới chân, những giọt mồ hôi của diêm dân thêm mặn và hạt muối xứ biển Cà Mau cũng từ đó thêm đậm đà. Sâu trong vị mặn là cái hậu ngọt dịu của những nụ cười “tỏa nắng” trên đồng muối sau những vụ mùa bội thu, trúng giá. Nghề làm muối cũng như cái “nghiệp”, nên dù có trải bao thăng trầm , diêm dân vẫn gắn liền đời mình với những hạt muối nặng tình quê.

Ông Huỳnh Văn Lai, theo nghề này đã hơn 20 năm ở xã Tân Thuận, chia sẻ: “Ai cũng biết, cũng thấy nghề muối cực nhọc, đầu ra thì không ổn định, nhưng đây là nghề “cha truyền, con nối”, đã qua nhiều thế hệ, nên nhiều người vẫn gắn bó và yêu nghề muối, hạt muối, dù có nhiều thăng trầm, biến cố”.

Một trang mới của "Đời muối"

Theo đánh giá của nhiều diêm dân, thời gian qua giá muối ổn định, cao hơn so với niên vụ năm trước, nhờ tỉnh Bạc Liêu (cũ) tổ chức Festival Nghề muối Việt Nam - Bạc Liêu năm 2025 “Hành trình trăm năm nghề muối - đời người”, với chủ đề “Nâng tầm giá trị hạt muối Việt Nam”, vào cuối quý I/2025. Sự kiện này giúp danh tiếng muối Cà Mau bay xa, được nhiều bạn hàng trong và ngoài nước quan tâm, tìm kiếm cơ hội đầu tư cũng như đặt hàng. Từ đó, tạo thêm động lực, niềm tin cho bà con diêm dân về việc nâng cao giá trị hạt muối; mở rộng thị trường tiêu thụ, quan trọng là được các địa phương, bộ, ngành quan tâm đến nghề muối nhiều hơn. Nhiều diêm dân cũng kỳ vọng, thời gian tới, giá trị hạt muối sẽ ngày càng nâng cao hơn, giúp diêm dân gắn bó lâu dài với nghề làm muối.

Hoa muối. Ảnh: PHAN THANH CƯỜNG

Ông Trần Văn Thưa, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hợp tác xã Diêm nghiệp Doanh Ðiền (xã Long Ðiền, tỉnh Cà Mau), cho hay: “1 ha sản xuất muối theo hình thức truyền thống sẽ cho năng suất trên 50 tấn, hơn 65 tấn đối với hình thức sản xuất muối lót bạt… Sau Festival Nghề muối Việt Nam - Bạc Liêu năm 2025 đến nay, giá muối đã tăng từ 200-300 đồng/kg (tùy loại). Diêm dân rất mong sẽ không còn những vụ muối đắng như nhiều năm trước”.

Những mùa muối đắng trong ký ức của diêm dân là khi giá muối xuống rất thấp, công sức trên đồng muối gần như bằng không. Với sự nỗ lực của các cấp, các ngành, những tín hiệu vui đã xuất hiện trên ruộng muối trắng. Hạt muối được đưa về đúng giá trị, diêm dân sống được với nghề, tương lai phát triển bền vững nghề muối trở nên chắc chắn hơn. Tuy nhiên, khó khăn mới lại xuất hiện với nghề muối khi vắng bóng những diêm dân trẻ trên đồng mặn. Sự bấp bênh của nghề đã khiến lớp trẻ lần lượt rời làng, bỏ xóm, để lại những ruộng muối loang nắng cho người già. Nguy cơ mai một hiện hữu ngay trên những cánh đồng từng trắng xóa mùa nắng.

Hạt muối Cà Mau muôn đời vẫn đậm đà vị phù sa với thương hiệu "Muối Ba Thắc" lừng danh xứ Nam Kỳ thuở nào. Nhưng để nghề muối phát triển bền vững, những chính sách hỗ trợ cần đi liền với quảng bá thương hiệu, kết hợp phát triển du lịch và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

“Các tỉnh, thành phố ven biển tập trung triển khai đồng bộ việc rà soát, phát triển vùng muối ở những nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi; theo hướng tập trung, quy mô lớn, hình thành vùng sản xuất muối công nghiệp, đa dạng hóa sản phẩm muối ở các địa phương. Phát triển các sản phẩm du lịch, trải nghiệm, gắn với sản xuất nông nghiệp, diêm nghiệp; kết nối tuyến du lịch, xây dựng các tour trải nghiệm làng nghề muối để du khách đến tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất, tham gia vào quá trình thu hoach, thưởng thức các món ăn địa phương".

Trích phát biểu của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà tại Lễ khai mạc Festival Nghề muối Việt Nam - Bạc Liêu năm 2025

Nguyễn Linh