M&A – đường ngắn để doanh nghiệp nâng tầm

Không chỉ mua- bán, mà là cộng hưởng nguồn lực

Với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, bài toán lớn nhất không hẳn là thiếu ý tưởng kinh doanh mà là thiếu nguồn lực để đi nhanh. Một doanh nghiệp có sản phẩm tốt nhưng quy mô vốn hạn chế sẽ khó đầu tư công nghệ; có công nghệ nhưng thiếu thị trường cũng khó mở rộng; có thị trường nhưng hệ thống quản trị chưa theo kịp thì tăng trưởng lại trở thành áp lực.

M&A, vì thế đang được nhìn nhận theo một cách khác không đơn thuần là mua - bán quyền sở hữu, mà là phương thức kết hợp những năng lực mà mỗi bên đang thiếu.

Hình minh họa. Ảnh: PV

Theo ông Phạm Đức Dũng, chuyên gia từ Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), điều đáng chú ý trên thị trường M&A hiện nay là khẩu vị của nhà đầu tư ngày càng chọn lọc. Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào quy mô doanh thu hay tài sản mà quan tâm nhiều hơn đến chất lượng quản trị, tính minh bạch, dòng tiền, pháp lý và khả năng tăng trưởng sau giao dịch.

Điều này đặt doanh nghiệp Việt trước một yêu cầu rõ ràng: Muốn tìm được đối tác chiến lược, trước hết phải trở thành một doanh nghiệp có thể “đầu tư được”.

Trong thực tế, không ít doanh nghiệp vẫn vận hành dựa nhiều vào kinh nghiệm của chủ doanh nghiệp; dữ liệu tài chính chưa được chuẩn hóa; quyền sở hữu, tài sản, hợp đồng và nghĩa vụ pháp lý chưa được hệ thống đầy đủ. Những hạn chế này có thể không tạo ra trở ngại lớn trong hoạt động thường ngày, nhưng lại trở thành điểm nghẽn khi doanh nghiệp muốn gọi vốn, hợp tác với nhà đầu tư nước ngoài hoặc thực hiện M&A.

Còn theo bà Phi Thị Hoa, Tổng Giám đốc ONE-VALUE Việt Nam, với các thương vụ kết nối doanh nghiệp Việt Nam và nhà đầu tư Nhật Bản, quá trình chuẩn bị cần được thực hiện bài bản, thậm chí có thể kéo dài nhiều năm. Nhà đầu tư không chỉ đánh giá kết quả kinh doanh hiện tại mà còn xem xét hệ thống quản trị, tài chính, nhân sự, văn hóa doanh nghiệp và khả năng phát triển dài hạn.

Như vậy, M&A thực chất bắt đầu trước khi hai bên ngồi vào bàn đàm phán. Đó là quá trình doanh nghiệp tự chuẩn hóa để có thể minh chứng cho giá trị của mình.

Ở chiều ngược lại, một thương vụ thành công cũng không kết thúc ở thời điểm chuyển giao cổ phần. Giá trị thực sự chỉ xuất hiện khi nguồn lực mới được chuyển hóa thành năng lực mới. Một nhà đầu tư có thể mang đến vốn, nhưng nếu doanh nghiệp không có chiến lược sử dụng vốn thì dòng tiền đó khó tạo ra tăng trưởng. Nhà đầu tư có thể mang công nghệ, nhưng nếu nhân sự và hệ thống quản trị không đủ khả năng hấp thụ, công nghệ cũng khó phát huy hiệu quả.

Đây chính là lý do M&A ngày càng gắn với câu chuyện tái cấu trúc và nâng cấp doanh nghiệp.

Từ góc độ thị trường vốn, các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp phải xác định rõ mình cần gì từ một thương vụ cụ thể gồm: Vốn để mở rộng, công nghệ để nâng năng suất, thị trường để tăng doanh thu hay một đối tác có năng lực quản trị để thay đổi mô hình vận hành.

Khi mục tiêu không rõ, M&A dễ trở thành phép cộng cơ học về quy mô. Nhưng khi mỗi bên mang đến một năng lực bổ trợ, thương vụ có thể tạo ra giá trị cộng hưởng lớn hơn nhiều so với việc hai doanh nghiệp hoạt động độc lập.

Từ M&A đến năng lực tham gia chuỗi giá trị

Đối với doanh nghiệp Việt, ý nghĩa lớn hơn của M&A nằm ở khả năng rút ngắn quá trình tích lũy để bước vào những chuỗi giá trị mà nếu đi một mình có thể mất nhiều năm.

Một doanh nghiệp nhỏ có thể mất nhiều thời gian xây dựng hệ thống phân phối, tìm kiếm khách hàng, hoàn thiện công nghệ và đào tạo đội ngũ. Nhưng nếu kết nối được với một doanh nghiệp có sẵn thị trường, công nghệ hoặc mạng lưới quốc tế, quá trình đó có thể được rút ngắn đáng kể.

Tuy nhiên, “đi cùng” một doanh nghiệp lớn không có nghĩa doanh nghiệp nhỏ mặc nhiên trở thành một mắt xích đủ năng lực trong chuỗi cung ứng. Ngược lại, càng tham gia sâu vào chuỗi giá trị, yêu cầu về chất lượng, tiến độ, truy xuất, quản trị và khả năng cung ứng ổn định càng cao.

Chia sẻ về nhu cầu kết nối nguồn lực cho doanh nghiệp, bà Trần Diệu Thúy Giám đốc điều hành Công ty Luật TNHH FIBI cho rằng, kết nối vốn chỉ có ý nghĩa khi đi cùng kết nối thị trường, công nghệ và đối tác. Doanh nghiệp cần được đặt vào một hệ sinh thái trong đó các nguồn lực có thể bổ trợ cho nhau, thay vì tìm kiếm một nguồn vốn đơn lẻ.

Điều này đặc biệt quan trọng với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hạn chế về quy mô khiến nhiều doanh nghiệp khó tự đầu tư đồng thời cho nhà máy, công nghệ, thương hiệu, nhân lực và hệ thống quản trị. Liên kết thông qua đầu tư, hợp tác chiến lược hoặc M&A có thể giúp chia sẻ chi phí và tận dụng thế mạnh của nhau.

Nhưng để tận dụng cơ hội đó, doanh nghiệp Việt phải thay đổi tư duy từ “tìm vốn” sang “tìm nguồn lực cho tăng trưởng”.

Nguồn vốn chỉ là một phần. Một thương vụ tốt phải giúp doanh nghiệp có thêm năng lực mà trước đó chưa có hoặc chưa thể tự xây dựng trong thời gian ngắn. Đó có thể là công nghệ sản xuất, hệ thống phân phối, thương hiệu, dữ liệu khách hàng, năng lực quản trị, tiêu chuẩn quốc tế hay khả năng tiếp cận thị trường nước ngoài.

Từ góc nhìn này, M&A cũng có thể trở thành một phương thức thúc đẩy nội địa hóa. Khi doanh nghiệp trong nước được kết nối với các tập đoàn lớn hoặc nhà đầu tư có năng lực công nghệ, cơ hội không chỉ nằm ở việc nhận vốn mà còn ở khả năng trở thành nhà cung ứng, đối tác sản xuất và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, doanh nghiệp Việt không thể chỉ đặt mục tiêu “lớn hơn” mà phải hướng tới “mạnh hơn”. M&A có thể giúp doanh nghiệp đạt được cả hai, nhưng chỉ khi thương vụ tạo ra năng lực mới thay vì đơn thuần thay đổi cơ cấu sở hữu.