Luật Phát triển đô thị: Phân quyền mạnh, thúc đẩy các cực tăng trưởng mới

Sáng 10/9, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước đối với các luật được Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất thông qua. Trong đó có Luật Phát triển đô thị.

Tại buổi họp báo, ông Nguyễn Thanh Ngọc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 gồm 5 chương, 66 điều, tập trung tạo cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Ông Nguyễn Thanh Ngọc, Thứ trưởng Bộ Tư pháp.

Ngày 24/8/2026, tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật Phát triển đô thị với 465/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 93%. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/10/2026.

Theo Bộ Tư pháp, Luật được xây dựng nhằm tạo lập hành lang pháp lý ổn định, đồng bộ, đột phá và khả thi để thúc đẩy phát triển TP HCM, các đô thị đặc biệt khác, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Luật đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội phù hợp với điều kiện, yêu cầu phát triển và năng lực thực thi của từng địa phương; qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, tạo không gian phát triển mới, thu hút nguồn lực đầu tư chất lượng cao và hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Luật Phát triển đô thị gồm 5 chương, 66 điều, quy định các cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt.

Các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt được áp dụng trực tiếp đối với TP HCM và thành phố khác là đô thị đặc biệt. Riêng thành phố Hà Nội thực hiện theo Luật Thủ đô.

Đối với cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt, các quy định của Luật được áp dụng trực tiếp cho khu kinh tế đặc biệt.

Một số cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt có thể được áp dụng đối với thành phố không phải đô thị đặc biệt và địa phương có khu kinh tế đặc biệt khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền, phù hợp với điều kiện đặc thù, định hướng phát triển và năng lực thực thi của từng địa phương.

Chính phủ có thẩm quyền quy định phạm vi áp dụng cụ thể và ban hành nghị định thí điểm cơ chế, chính sách khác hoặc chưa được quy định trong Luật Phát triển đô thị và các văn bản quy phạm pháp luật khác của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng ý.

Theo Bộ Tư pháp, phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện cho thành phố là cơ chế xuyên suốt của Luật, gắn với các nguyên tắc về phân quyền, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền, cơ chế giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.

Luật mở rộng thẩm quyền của thành phố trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị đặc biệt; đồng thời quy định thẩm quyền về thí điểm cơ chế, chính sách và thử nghiệm có kiểm soát.

Luật cũng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cho phép thành phố điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính; áp dụng xã hội hóa hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính theo hướng đơn giản, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh các cơ chế, chính sách chung, Luật tạo cơ sở pháp lý để thúc đẩy các lĩnh vực then chốt, có vai trò động lực và lan tỏa đối với tăng trưởng của thành phố và cả nước như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, khu đô thị lấn biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, văn hóa, du lịch.

Các lĩnh vực khác được đề cập gồm thu hút đầu tư, nhà đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Luật quy định cơ chế pháp lý về công nhận xã, phường hoặc đặc khu là khu kinh tế đặc biệt, đồng thời xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách đặc thù, đột phá để phát triển các khu vực này.

Việc phát triển khu kinh tế đặc biệt gắn với phân quyền và bảo đảm tuân thủ nguyên tắc phân quyền, thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền đối với chính quyền địa phương nơi có khu kinh tế đặc biệt.

Các nội dung được quy định gồm tổ chức bộ máy ở khu kinh tế đặc biệt, quy hoạch, xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng, huy động nguồn lực, phát triển kinh tế biển, khu phi thuế quan và hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế, tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng mới.

Luật thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực thông qua các quy định về thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình, gắn với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và chính quyền các cấp có liên quan.

Cơ chế này cũng gắn với trách nhiệm của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và các tổ chức thành viên của Mặt trận.

Luật đồng thời có quy định khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung; xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi và lạm dụng chính sách.