Ký ức về ngày 2/9 hát Quốc ca tại nhà tù Phú Quốc

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, cựu chiến binh Lê Văn Phước vẫn nhớ như in đêm 2/9/1969, khi ông cùng đồng đội đứng dậy hát Quốc ca giữa nhà tù Phú Quốc, nơi từng được ví như “địa ngục trần gian”.

Những ký ức về đồng đội và quãng đời chiến đấu, tù đày vẫn được ông Lê Văn Phước nhắc lại sau hơn nửa thế kỷ. Ảnh: Cẩm Kỳ .

Những năm tháng không thể quên

Trong căn nhà nhỏ ở tổ dân phố Trung Quý (phường Thành Sen, Hà Tĩnh), ông Lê Văn Phước (SN 1944) chậm rãi kể về những năm tháng chiến đấu, bị thương, rơi vào tay địch và chịu cảnh tù đày tại nhà tù Phú Quốc. Những trận tra khảo, cuộc vượt ngục bất thành và đặc biệt là đêm 2/9/1969 vẫn in đậm trong ký ức người cựu chiến binh.

Câu chuyện của người lính năm ấy bắt đầu từ năm 1961, khi ông vừa tròn 17 tuổi và tình nguyện nhập ngũ. Sau 2 năm chiến đấu, ông trở về quê làm việc tại Lâm trường Hương Sơn và lập gia đình với bà Trần Thị Đào. Đến tháng 5/1965, khi chiến trường miền Nam bước vào giai đoạn ác liệt, ông tiếp tục lên đường. Là chiến sĩ Đại đội 4, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812, Sư đoàn 324B, ông chiến đấu tại Quảng Trị và được giao nhiệm vụ Tiểu đội phó Pháo binh.

Năm 1967, trong một trận chiến ở Quảng Trị, ông Phước bị thương nặng rồi rơi vào tay địch. Sau thời gian điều trị tại Đông Hà, ông bị đưa về nhà lao Đà Nẵng để tra khảo. Khoảng 6 tháng sau, vì bị xếp vào diện “ngoan cố”, ông bị chuyển ra nhà tù Phú Quốc. Tại đây, những trận tra khảo diễn ra khốc liệt hơn. Kẻ địch dùng nhiều hình thức để ép tù binh khai báo, từ roi cá đuối, dây điện đến chày gỗ. “Chúng dùng đủ cách để tra khảo, ép chúng tôi khai báo. Roi cá đuối, dây điện, chày gỗ... trở thành những thứ dùng để đánh đập tù binh” - ông Phước nhớ lại.

Ông Lê Văn Phước xem lại hình ảnh tái hiện những hình thức tra tấn tù binh tại nhà tù Phú Quốc.

Có lần, ông bị đánh liên tiếp 15 roi cá đuối vào lưng. Chân tay sưng vù, không thể tự ăn uống, ông phải nhờ đồng đội đút từng thìa cháo. Những trận đòn không khuất phục được người lính. Trong thời gian bị giam giữ, ông cùng hơn 10 đồng chí bí mật tổ chức vượt ngục. Ban đêm, họ dùng muỗng inox đào hầm, giã nhỏ cơm để tích trữ, giấu trong tay áo làm lương thực. “Đào được hơn 5m thì chúng phát hiện. Cả nhóm bị bắt và tra tấn rất dã man. Nhưng không ai trong chúng tôi khai ra tổ chức” - ông Phước nhớ lại.

Trong cảnh tù đày, tình đồng đội trở thành điểm tựa để những người lính cùng nhau vượt qua đòn roi và hiểm nguy. Người còn sức giúp người yếu hơn, động viên nhau giữ vững khí tiết, không khuất phục trước sự tra khảo của địch.

Ông Lê Văn Phước xem lại những hình ảnh và tư liệu trong quá trình trò chuyện về những năm tháng quân ngũ.

Đêm Quốc khánh giữa bốn bức tường

Trong những năm tháng bị giam cầm tại nhà tù Phú Quốc, đêm 2/9/1969 là ký ức ông Lê Văn Phước không thể quên. Hôm ấy, giữa căn phòng giam chật hẹp, nhiều người vẫn mang thương tích sau những trận tra tấn, một người lính nhắc đồng đội: “Hôm nay là Quốc khánh 2/9, chúng ta chào cờ và hát Quốc ca”.

Không có lá cờ, không lễ đài, những người tù cách mạng vẫn lần lượt đứng dậy. Người còn sức tự đứng, người bị thương vịn vào vai đồng đội, tất cả cùng hướng về phía Bắc. Trong hoàn cảnh bị giam cầm, họ vẫn thực hiện nghi thức của ngày Quốc khánh, thể hiện lòng trung thành với Tổ quốc và ý chí không khuất phục trước kẻ thù. Rồi tiếng Quốc ca vang lên giữa căn phòng giam.

“Thấy chúng tôi hát Quốc ca, địch liên tục gây tiếng động mạnh xung quanh phòng giam nhằm át tiếng hát. Nhưng anh em vẫn đứng sát bên nhau, cố hát cho hết bài. Chúng tôi quyết tâm giữ trọn tiếng hát. Trong khoảnh khắc ấy, giữa nhà giam mịt mùng, ai cũng chỉ nghĩ đến Tổ quốc, đến miền Bắc và Bác Hồ. Đó là lúc tinh thần và ý chí của anh em được tiếp thêm sức mạnh” - ông Phước nhớ lại.

Tiếng Quốc ca chỉ vang lên trong thời gian ngắn nhưng trở thành ký ức không thể phai mờ đối với ông Phước. Giữa sự kiểm soát gắt gao của địch, những người tù cách mạng vẫn cùng nhau giữ nghi thức của ngày Quốc khánh, giữ vững niềm tin và ý chí.

Chỉ ít ngày sau, tin Chủ tịch Hồ Chí Minh từ trần truyền đến trại giam. Hàng nghìn tù nhân lặng đi rồi bật khóc. Nỗi đau được những người tù cách mạng chia sẻ, động viên nhau vượt qua. “Nghe tin Bác mất, chúng tôi không tin nổi. Buồn lắm, nhưng anh em động viên nhau, còn sống là còn chiến đấu cho lý tưởng của Bác” - ông Phước nói.

Tháng 3/1973, sau khi Hiệp định Paris được ký kết, ông được trao trả tù binh. Trở về quê hương, người lính năm xưa cùng vợ gây dựng lại cuộc sống, nuôi 5 người con. Dù thương tật 61%, ông vẫn tiếp tục lao động, sống giản dị và gương mẫu. Ông được trao tặng Kỷ niệm chương “Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt, tù đày” và Huân chương Kháng chiến hạng Ba.

Năm 2018, ông Lê Văn Phước cùng đồng đội trở lại nhà tù Phú Quốc.

Năm 2018, ông cùng nhiều đồng đội trở lại nhà tù Phú Quốc. Đứng trước căn phòng giam từng bị giam giữ, những ký ức năm xưa lại hiện về. Ông nhớ những đồng đội từng sát cánh bên mình, những người đã chịu đựng đòn roi và cả những người không thể trở về.

Theo ông Dương Đình Bình, Bí thư Chi bộ Tổ dân phố Trung Quý (phường Thành Sen), ông Phước hiện là thương binh hạng 2/4, đang hưởng trợ cấp hằng tháng và đã nộp hồ sơ đề nghị hưởng chế độ dành cho người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. “Ông Phước là tấm gương mẫu mực, sống giản dị, chan hòa, được mọi người quý trọng. Ông luôn nhắc nhở con cháu biết ơn thế hệ đi trước, sống có trách nhiệm với quê hương” - ông Bình cho biết.

Hơn nửa thế kỷ đã qua, mỗi dịp Quốc khánh, ký ức về đêm 2/9/1969 lại trở về trong tâm trí người cựu chiến binh. Ông nhớ những người đồng đội đã cùng mình đứng dậy giữa ngục tù, nhớ tiếng Quốc ca được hát trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất. Với ông Phước, đó không chỉ là một kỷ niệm của riêng mình mà còn là ký ức về một thế hệ người lính đã giữ trọn niềm tin với Tổ quốc ngay cả trong những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh.

CẨM KỲ