Ký ức hào hùng

Cụ Đàm Yên đọc báo và kể lại những câu chuyện lịch sử cho thế hệ trẻ

Theo lời kể của cụ Yên, những năm ấy cuộc sống còn vô cùng khó khăn. Việc đi lại giữa các bản làng không dễ dàng, thông tin liên lạc hạn chế. Tại an toàn khu Ba Xã, thuộc địa phận xã Tân Đoàn ngày nay, những người tham gia hoạt động cách mạng phần lớn là thanh niên, nông dân. Ban ngày, họ làm nương, làm ruộng, lo cuộc sống gia đình; khi có nhiệm vụ lại âm thầm gây dựng phong trào, bảo vệ và che chở cán bộ cách mạng.

Được giác ngộ cách mạng từ sớm, thanh niên Đàm Yên tham gia Hội Thanh niên Cứu quốc và Hội Nông dân Cứu quốc. Mỗi khi cán bộ tỉnh về hang Phia Thình (thuộc an toàn khu Ba Xã) hội họp, lực lượng du kích được phân công thành hai vòng làm nhiệm vụ quan sát, cảnh giới và bảo vệ khu vực hội họp, cán bộ. 

Cụ Yên nhớ lại: lớp trẻ khi đó thường trèo lên những cây cổ thụ hoặc lên đồi Pò Danh, mỏm đất nhô cao giữa cánh đồng để quan sát tình hình, nhất là các tuyến giao thông quanh căn cứ. Từ vị trí ấy, chỉ cần phát hiện người lạ hoặc dấu hiệu bất thường là phải tìm cách báo tin cho lực lượng bên trong.

Công việc cảnh giới tưởng chừng đơn giản nhưng trong hoàn cảnh hoạt động bí mật lại có ý nghĩa quan trọng. Ở tuổi đôi mươi, khi đó cụ Yên chưa thể hình dung những việc mình làm sẽ gắn với một bước ngoặt lớn của lịch sử dân tộc. Cụ chỉ biết cán bộ cách mạng cần được bảo vệ, nhiệm vụ được giao phải cố gắng hoàn thành. Người cảnh giới, người đưa tin, người che chở cán bộ, người góp gạo, góp lương thực nuôi dưỡng phong trào... Mỗi người một việc, những đóng góp thầm lặng ấy góp phần để phong trào cách mạng ngày càng lan rộng.

Trong dòng ký ức đã đi qua hơn tám thập kỷ, ngày 24 và 25/8/1945 vẫn là dấu mốc đáng nhớ. Tại căn cứ Ba Xã, Tỉnh bộ Việt Minh tổ chức họp, quyết định thành lập Ban Chỉ đạo khởi nghĩa, huy động lực lượng tiến về giải phóng thị xã Lạng Sơn.

Trong đoàn người hướng về thị xã ngày ấy có cụ Yên cùng đông đảo cán bộ, bộ đội và Nhân dân. Rời những bản làng, căn cứ vốn quen với hoạt động bí mật, đoàn người nối dài trên đường trong một không khí hoàn toàn khác. Không còn sự lặng lẽ, dè dặt, thay vào đó là khí thế sục sôi, niềm phấn khởi trước thời khắc lịch sử đang đến gần.

Cụ Yên vẫn nhớ khi đoàn người tiến đến Km 16 Quốc lộ 1A thì gặp một toán lính Nhật đang kéo về xuôi. Hình ảnh ấy in đậm trong ký ức của người thanh niên năm nào. Cuộc chạm mặt diễn ra giữa lúc thời cuộc chuyển mình mạnh mẽ, khí thế cách mạng dâng lên ở khắp nơi. Từ những hoạt động âm thầm trong các hội cứu quốc, những buổi cảnh giới bên hang Phia Thình, giờ đây cụ cùng đoàn người công khai tiến về thị xã, hòa vào dòng người làm nên thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa.

Cách mạng thành công, cuộc đời cụ Yên tiếp tục gắn với những nhiệm vụ mới. Cụ tham gia quân đội, chiến đấu tại Lạng Sơn, Cao Bằng, cùng đồng đội trải qua những năm tháng gian khổ của các cuộc kháng chiến. Rời quân ngũ, cụ tiếp tục công tác, lao động tại một nông trường ở Lai Châu, rồi trở về quê công tác tại huyện Văn Quan. 

Nhìn lại chặng đường đã qua, cụ Yên không kể về mình như một người từng làm nên những điều lớn lao. Những câu chuyện cụ nhớ thường bắt đầu từ những việc bình dị mà ý nghĩa. Qua những lời kể mộc mạc ấy, hình ảnh một thế hệ đã sống, chiến đấu và cống hiến trong những năm tháng đặc biệt của lịch sử hiện lên chân thực, gần gũi.

Đối với xã Tân Đoàn, cụ Đàm Yên không chỉ là một đảng viên cao tuổi mà còn là nhân chứng từng trực tiếp tham gia phong trào cách mạng ở địa phương trước Cách mạng Tháng Tám. Ông Lê Xuân Trường, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tân Đoàn cho biết: Những câu chuyện của cụ Đàm Yên có giá trị đặc biệt trong giáo dục truyền thống cho cán bộ, đảng viên, nhất là thế hệ trẻ. Qua lời kể của nhân chứng, thế hệ hôm nay hiểu hơn những gian khó mà cha anh đã trải qua để giành độc lập, tự do. Cấp ủy, chính quyền xã luôn trân trọng những ký ức lịch sử mà các nhân chứng đang lưu giữ, coi đó là những “tư liệu sống” cần được lắng nghe, ghi chép và trao truyền.

Đi gần trọn một thế kỷ cùng những đổi thay của quê hương, đất nước, ký ức của cụ Đàm Yên vẫn mộc mạc mà sâu sắc. Từ những ngày trèo lên đồi Pò Danh làm nhiệm vụ cảnh giới, những lần bảo vệ cán bộ tại hang Phia Thình đến đoàn người tiến về thị xã trong những ngày tháng Tám lịch sử, mỗi câu chuyện cụ kể góp thêm một mảnh ghép vào ký ức về một thời đấu tranh đầy gian khó. Và chính những ký ức được gìn giữ qua năm tháng ấy là sợi dây nối quá khứ với hiện tại, nhắc thế hệ hôm nay trân trọng giá trị của độc lập, tự do và những hy sinh của cha anh.