Ký ức dẫn đường tìm đồng đội

Trong chiến dịch cao điểm 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, lực lượng làm nhiệm vụ của tỉnh Khánh Hòa đang ngày đêm lần theo từng nguồn tin: Từ các cựu chiến binh trở lại chiến trường xưa, những người dân âm thầm gìn giữ phần mộ vô danh đến nhân chứng lịch sử lưu giữ từng dấu mốc, mỗi thông tin đều đang trở thành “tọa độ” dẫn đường cho hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh.

Trở lại chiến trường xưa tìm đồng đội

Ngày 10-7, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tổ chức quy tập 3 hài cốt liệt sĩ về Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Hòa - Vạn Ninh.

Ngày 10-7, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh tổ chức quy tập 3 hài cốt liệt sĩ về Nghĩa trang liệt sĩ Ninh Hòa - Vạn Ninh.

Một ngày giữa tháng 7, nắng tỏa rực những triền cát trên bán đảo Cam Ranh. Dưới cái nóng bỏng rát của vùng đất từng là chiến trường ác liệt năm xưa, 2 cựu chiến binh Tiểu đoàn Đặc công 407, Quân khu 5 là ông Đặng Ngọc Yên (phường Nha Trang) và ông Mai Xuân Độ (phường Nam Nha Trang) vẫn lặng lẽ bước đi, dẫn đường cho đoàn khảo sát của Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh. Tuổi đã ngoài 70, mái tóc đã bạc, bước chân không còn nhanh như thời trai trẻ, nhưng ký ức về những trận đánh, những địa điểm đồng đội hy sinh vẫn nguyên vẹn trong tâm trí 2 cựu binh đặc công. Suốt một ngày giữa nắng gắt, trên những đồi cát nóng, mồ hôi ướt đẫm lưng áo, 2 ông vẫn kiên trì chỉ dẫn từng vị trí, từng dấu tích còn sót lại của chiến trường. Với các ông, đây không chỉ là một chuyến khảo sát. Đó là hành trình trở lại tìm những người đồng đội đã từng sát cánh chiến đấu và mãi mãi nằm lại nơi này.

Ông Đặng Ngọc Yên dẫn đoàn khảo sát, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại bán đảo Cam Ranh.

Tiểu đoàn Đặc công 407, Quân khu 5 hành quân từ Gia Lai - Kon Tum xuống Khánh Hòa làm nhiệm vụ từ năm 1968. Đơn vị có 7 đại đội, trong đó các Đại đội 4 và 5 chuyên thực hiện nhiệm vụ tác chiến tại bán đảo Cam Ranh. Trong những năm tháng chiến đấu tại Khánh Hòa, gần 300 cán bộ, chiến sĩ của tiểu đoàn đã hy sinh. Đến nay, hơn 200 hài cốt liệt sĩ đã được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ. Nhưng vẫn còn những người lính nằm lại giữa những đồi cát năm xưa, nơi chiến tranh đã từng diễn ra vô cùng ác liệt. Ông Yên nhớ lại, trong 2 trận đánh tại bán đảo Cam Ranh, ông và ông Độ từng trực tiếp chứng kiến 5 đồng đội hy sinh nhưng không thể đưa thi thể về. Ký ức khiến ông day dứt nhất là trận đánh tại khu vực đồi Ra đa. Khi các chiến sĩ vướng phải mìn Claymore, tiếng nổ vang lên, địch lập tức tràn ra truy kích. Những người còn sống phải rút lên núi để bảo toàn lực lượng. Sáng hôm sau, từ vị trí ẩn nấp, họ nhìn xuống và thấy địch chôn vùi đồng đội mình xuống cát bên cạnh một hồ nước ngọt. “Chứng kiến đồng đội hy sinh mà không lấy được thi thể, không chôn cất được thì day dứt lắm. Rất thương, rất nhớ những anh em đã ngã xuống. Nhưng khi đó chiến trường quá ác liệt, không biết các anh nằm ở đâu để mà tìm”, ông Yên xúc động nói.

Ông Mai Xuân Độ dẫn đoàn khảo sát, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại bán đảo Cam Ranh.

Với ông Mai Xuân Độ, ký ức về trận đánh kho xăng của địch vào tháng 8-1974 vẫn hiện lên rõ từng chi tiết. Mũi tác chiến gồm 10 người rời căn cứ trên núi Hàm Rồng, bơi từ 10 giờ đêm đến khoảng 3 giờ sáng để tiếp cận mục tiêu. Nhưng đến lúc hành quân vượt qua những triền cát trong màn đêm đen đặc, các cán bộ, chiến sĩ trong mũi tác chiến vướng phải quả mìn Claymore. Ông Độ nhớ rõ từng người đồng đội năm ấy: “Anh Bùi Công Lịch đi trước, bị thương nặng ở 2 chân. Anh Chu Đức Thắng đi thứ 2, bị bi găm thẳng vào tim, hy sinh ngay tại chỗ. Trong đêm tối, đồng đội phải dùng tay bới cát để chôn cất anh. Anh Chu Văn Ga đi kế tiếp, bị thương vùng bụng, cố gắng tiếp tục rút lui nhưng sau đó hy sinh khi bị địch truy đuổi”. 1 tháng sau, ông Độ lại cùng mũi tác chiến tiến xuống đánh phá kho xăng của địch. Lần này, ông cùng đồng đội đã giành thắng lợi phá hủy được mục tiêu. Nhưng trên đường rút lui, các chiến sĩ đặc công lại vướng phải mìn khiến chiến sĩ Mai Công Ứng hy sinh. “Đó là những ký ức không bao giờ quên, không bao giờ nguôi niềm thương với đồng đội nằm lại”, ông Độ chia sẻ.

Nhiều năm qua, 2 ông đã cùng thân nhân các liệt sĩ trở lại tìm kiếm nhưng chưa có kết quả. Khi “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai, các ông tiếp tục cung cấp thông tin, trực tiếp tham gia khảo sát thực địa, với mong muốn những người đồng đội năm xưa sớm được trở về.

Những người giữ lại “tọa độ” của ký ức

Tại núi Hòn Nhọn (xã Suối Dầu), ông Nguyễn Văn Dũng đã gần 30 năm gìn giữ một phần mộ mà ông tin là của liệt sĩ. Ông Dũng làm rẫy trên đỉnh núi Hòn Nhọn từ năm 1992. Đến năm 1994, ông tình cờ phát hiện một ụ đất giữa bên bụi cây, xung quanh có 4 hòn đá lớn đặt ở 4 góc và một hòn đá ở chính giữa. Nhận thấy khu vực này từng là căn cứ cách mạng, ông nghĩ đây có thể là phần mộ của một người lính đã hy sinh. Từ đó đến nay, ông thường xuyên hương khói, chăm sóc phần mộ. Khi nghe tuyên truyền về “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, ông Dũng đã đến Ban CHQS xã Suối Dầu cung cấp thông tin. Ngày 11-7, ông trực tiếp dẫn đoàn khảo sát của Ban CHQS xã cùng lực lượng dân quân trở lại khu vực này. Đường lên núi hiểm trở, nhiều đoạn dốc cao. Sau quãng đường phải đi bộ gần một giờ, đoàn khảo sát tiếp cận vị trí được ông Dũng chỉ dẫn. Qua rà soát, đối chiếu thông tin, Ban CHQS xã Suối Dầu đã báo cáo cấp trên và xây dựng kế hoạch tổ chức cất bốc, quy tập trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Văn Dũng dẫn đoàn khảo sát hướng lên núi Hòn Nhọn.

Ông Nguyễn Văn Dũng và đoàn khảo sát bên phần mộ được ông chăm sóc, hương khói suốt hơn 30 năm qua.

Tại xã Tây Ninh Hòa, ông Y Vơ cũng đang góp phần nối lại một câu chuyện bị thời gian phủ mờ. Khoảng tháng 2, tháng 3-1975, trong lúc đi làm rẫy, ông phát hiện 4 thi thể bộ đội ta đã hy sinh. Sau đó, ông tự tay chôn cất các liệt sĩ tại một hố bom gần suối Chình (nay thuộc thôn Ninh Tây, xã Tây Ninh Hòa). Ngày 9-7 vừa qua, ông Y Vơ dẫn đường cho tổ công tác trở lại địa điểm năm xưa. Qua khảo sát thực địa, vị trí được xác định phù hợp với thông tin lịch sử về trận đánh trong chiến dịch giải phóng thị trấn Dục Mỹ và quận lỵ Ninh Hòa năm 1975. Sử dụng máy dò tìm kim loại tại khu vực này, lực lượng chức năng phát hiện nhiều mảnh kim loại nghi là di vật của liệt sĩ.

Bà Huỳnh Thị Đông Liên xác định các phần mộ liệt sĩ mà bà tham gia quy tập từ năm 1995 - 2006.

Cùng với ký ức trong tâm trí nhân chứng, những hồ sơ, sơ đồ mộ chí được lưu giữ qua nhiều năm cũng đang trở thành nguồn dữ liệu quan trọng. Bà Huỳnh Thị Đông Liên (thôn Đông Môn 1, xã Diên Khánh), nguyên Trưởng phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Diên Khánh (cũ) từng tham gia nhiều đợt quy tập hài cốt liệt sĩ từ năm 1995 đến 2006. Theo bà, trong quá trình quy tập, các trường hợp đều được lập sơ đồ mộ chí, hồ sơ lưu giữ cẩn thận, kể cả những liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Khi có “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, bà đã phối hợp với các lực lượng của địa phương để những dữ liệu ấy tiếp tục được khai thác, bổ sung cho hành trình tìm kiếm hôm nay.

Nối dài hành trình từ những thông tin quý giá

Ông Y Vơ kể lại việc chôn cất 4 liệt sĩ năm xưa.

Từ những thông tin do nhân chứng, cựu chiến binh và Nhân dân cung cấp, các cơ quan chức năng của tỉnh đang tích cực xác minh, khảo sát, từng bước hiện thực hóa mục tiêu tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Từ đầu tháng 7 đến nay, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời) của Bộ CHQS tỉnh, Ban CHQS các xã, phường phối hợp với cấp ủy, chính quyền, Nhân dân tổ chức khảo sát thực địa, hoàn thiện hồ sơ, báo cáo cấp trên để triển khai các bước tìm kiếm, quy tập. Tính đến ngày 18-7, toàn tỉnh đã lấy được 501 mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin để phục vụ giám định ADN, đạt 22,77% chỉ tiêu; trong đó có 277 mẫu đủ điều kiện giám định ADN. Cùng với đó, thông qua công tác tuyên truyền, các cơ quan chức năng đã tiếp nhận 114 thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ; tổ chức xác minh tại 19 khu vực, quy tập được 4 hài cốt liệt sĩ và dự kiến tiếp tục cất bốc, quy tập thêm 4 hài cốt liệt sĩ trong thời gian tới.

Đại tá TRƯƠNG THÀNH VIỆT - Chính ủy Bộ CHQS tỉnh: Kết quả bước đầu trong thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” là sự nỗ lực của các cấp, ngành, lực lượng vũ trang và sự phối hợp, đồng hành, cung cấp thông tin quý báu của các nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và Nhân dân. Những thông tin được tiếp nhận, xác minh thời gian qua đã góp phần mở ra thêm nhiều hướng, phục vụ hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Thời gian tới, Bộ CHQS tỉnh tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương, đơn vị đẩy mạnh công tác tuyên truyền, thu thập, xác minh thông tin; tổ chức khảo sát, tìm kiếm tại các khu vực có dấu hiệu, có cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Với tinh thần trách nhiệm, quyết tâm cao nhất, các lực lượng sẽ tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp, phấn đấu thực hiện hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu của chiến dịch.

Mỗi thông tin được tiếp nhận hôm nay đều bắt đầu từ một ký ức. Đó có thể là nỗi nhớ của người lính già trên đồi cát Cam Ranh, là sự âm thầm gìn giữ của người dân trên núi Hòn Nhọn, là ký ức của nhân chứng đã tự tay chôn cất những người lính hy sinh giữa chiến tranh… Những ký ức ấy đang được nối dài bằng trách nhiệm của các cấp, ngành, lực lượng vũ trang và Nhân dân, để hành trình đưa các liệt sĩ trở về với tên tuổi, quê hương ngày càng gần hơn.

THẾ ANH