Khu vực kinh tế phi chính thức tương đương 4,6% GDP

Chiều 31/7, Cục Thống kê (Bộ Tài chính) tổ chức Hội nghị Tổng kết Đề án Thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát.

Lần đầu tiên triển khai thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương cho biết, đây là lần đầu tiên Việt Nam triển khai một đề án tổng thể về thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát - lĩnh vực mới, khó, phạm vi rộng, liên quan đến nhiều ngành, nhiều cấp quản lý và nhiều nguồn thông tin.

Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương trình bày tại Hội nghị. Ảnh: Minh Đức

Theo Cục trưởng Nguyễn Thị Hương, nguồn thông tin về khu vực này còn phân tán, chưa đồng bộ; một số hoạt động có tính che giấu, phức tạp hoặc khó tiếp cận trực tiếp; ranh giới giữa các thành tố trong thực tế không phải lúc nào cũng rõ ràng. Vì vậy, việc đo lường phải được thực hiện theo lộ trình, trên cơ sở kết hợp phương pháp luận, nguồn dữ liệu, nghiệp vụ tài khoản quốc gia, công nghệ và cơ chế phối hợp liên ngành.

“Thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát giúp phản ánh sát hơn phạm vi, quy mô và cơ cấu nền kinh tế; nâng cao chất lượng biên soạn GDP, GRDP và các chỉ tiêu tài khoản quốc gia; đồng thời cung cấp thông tin phục vụ quản lý, điều hành và hoạch định chính sách” - Cục trưởng Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh.

Cục trưởng Cục Thống cũng khẳng định, thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát không phải là cộng thêm một cách cơ học vào quy mô GDP, cũng không phải là hợp pháp hóa các hoạt động vi phạm pháp luật.

Trong các năm 2020 - 2021, đại dịch Covid-19 ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và hình thức triển khai một số nhiệm vụ. Nhiều hoạt động trao đổi, đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật phải chuyển sang trực tuyến; một số kế hoạch khảo sát và học tập kinh nghiệm quốc tế không thể thực hiện theo dự kiến. Tuy nhiên, Đề án vẫn được triển khai liên tục và đạt được những kết quả bước đầu quan trọng.

Trình bày Báo cáo tóm tắt kết quả thực hiện Đề án, Phó Cục trưởng Cục Thống kê Lê Trung Hiếu cho biết, Quyết định số 146/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát đã xác định 3 mục tiêu trọng tâm, gồm: phản ánh đầy đủ hơn phạm vi, quy mô nền kinh tế; tiếp tục đổi mới, hoàn thiện nghiệp vụ thống kê và biên soạn tài khoản quốc gia theo chuẩn mực quốc tế; góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với nền kinh tế.

Một trong những kết quả quan trọng nhất của Đề án là hình thành và từng bước hoàn thiện khung phương pháp luận về thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát ở Việt Nam trên cơ sở tiếp cận Hệ thống tài khoản quốc gia năm 2008 (SNA 2008), đồng thời nghiên cứu cập nhật các nội dung mới của SNA 2025 và tham khảo kinh nghiệm của nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế.

Bộ Tài chính (Cục Thống kê) đã chuẩn hóa khái niệm, phạm vi, tiêu chí phân loại và phương pháp nhận diện đối với 5 thành tố, gồm: khu vực kinh tế ngầm; khu vực kinh tế bất hợp pháp; khu vực kinh tế phi chính thức chưa được quan sát; hoạt động tự sản, tự tiêu của hộ gia đình; các hoạt động kinh tế bị bỏ sót trong chương trình thu thập dữ liệu thống kê.

Tỷ trọng khu vực phi chính thức giảm dần

Về kết quả đo lường bước đầu, báo cáo cho biết, đối với khu vực kinh tế phi chính thức và hoạt động tự sản, tự tiêu của hộ gia đình, Cục Thống kê đã xây dựng và hoàn thiện phương pháp bóc tách từ quy mô GDP hiện hành, đồng thời chuẩn hóa quy trình tính toán và công bố kết quả hằng năm.

Năm 2024, cả nước có khoảng 4 triệu cơ sở sản xuất, kinh doanh phi chính thức, tăng 4,3% so với năm 2020; sử dụng khoảng 6,5 triệu lao động, chiếm 71,5% tổng số lao động của khu vực cơ sở sản xuất, kinh doanh cá thể. Giá trị tăng thêm của khu vực này đạt khoảng 579 nghìn tỷ đồng, tương đương 4,6% GDP.

Khu vực kinh tế phi chính thức tập trung chủ yếu trong các ngành thương mại và dịch vụ. Tỷ trọng trong GDP có xu hướng giảm, phản ánh quá trình chuyển dịch dần sang khu vực kinh tế chính thức.

Đối với hoạt động tự sản, tự tiêu của hộ gia đình, tỷ trọng giá trị tăng thêm trong GDP giảm từ 0,8% (năm 2010) xuống còn 0,6% (năm 2024); tỷ trọng trong giá trị tăng thêm của khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm từ 5,9% (năm 2020) xuống 4,9% (năm 2024).

Toàn cảnh hội nghị. Ảnh: Minh Đức

Đối với các hoạt động bị bỏ sót trong chương trình thu thập dữ liệu thống kê, kết quả đánh giá lại quy mô GDP và khai thác dữ liệu hành chính đã góp phần mở rộng phạm vi quan sát của nền kinh tế. Dữ liệu từ các cuộc tổng điều tra và dữ liệu hành chính thuế đã bổ sung nhiều đơn vị sản xuất, kinh doanh chưa được phản ánh đầy đủ trong điều tra thường xuyên; riêng dữ liệu thuế giúp bổ sung gần 13 nghìn doanh nghiệp chưa có trong danh sách quản lý của ngành Thống kê.

Từng bước hoàn thiện phương pháp đo lường kinh tế ngầm

Đối với khu vực kinh tế ngầm và kinh tế bất hợp pháp, Đề án đã xây dựng khung khái niệm, phương pháp đo lường và thực hiện tính toán thử nghiệm đối với một số hoạt động. Kết quả bước đầu khẳng định tính khả thi của phương pháp tiếp cận, tuy nhiên, nguồn dữ liệu hiện có chưa đáp ứng yêu cầu để bóc tách riêng từng thành tố và biên soạn số liệu thống kê chính thức.

Bên cạnh kết quả đạt được, báo cáo chỉ ra rằng, khu vực kinh tế chưa được quan sát có phạm vi rộng, tính chất phức tạp và luôn biến động. Nhiều hoạt động kinh tế có tính che giấu cao, không đăng ký, không kê khai hoặc thường xuyên thay đổi phương thức hoạt động, đặc biệt trên môi trường số, kinh tế nền tảng và thương mại điện tử.

Nguồn thông tin phục vụ đo lường còn hạn chế về mức độ đầy đủ, tính đồng bộ và khả năng kết nối. Dữ liệu vẫn phân tán ở nhiều cơ quan, chưa được chuẩn hóa hoàn toàn, phạm vi chia sẻ còn hạn chế và chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thống kê. Việc đo lường khu vực kinh tế ngầm, kinh tế bất hợp pháp và một số hoạt động kinh tế mới vẫn chủ yếu ở giai đoạn nghiên cứu phương pháp, xác định nguồn dữ liệu và tính toán thử nghiệm.

Theo kế hoạch, trong thời gian tới, Cục Thống kê sẽ tiếp tục thực hiện thường xuyên các nội dung đã có đủ cơ sở phương pháp luận, nguồn thông tin và điều kiện tổ chức thực hiện, từng bước đưa thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát trở thành một nội dung thường xuyên trong công tác biên soạn tài khoản quốc gia./.

Hoàng Yến