Khơi dậy sáng tạo

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để đất nước phát triển nhanh, bền vững. Trong giáo dục, tinh thần đó được cụ thể hóa bằng việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Thay vì tiếp thu kiến thức một chiều, học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi, nghiên cứu, thử nghiệm và tìm lời giải cho những vấn đề xuất phát từ thực tiễn, qua đó từng bước hình thành tư duy khoa học và năng lực đổi mới sáng tạo.

Các em học sinh Trường THPT Hữu Lũng thuyết trình giới thiệu về sản phẩm dự án tham dự tại cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh

Trường THPT chuyên Chu Văn An là một trong những đơn vị tiêu biểu trong triển khai nội dung này. Nhà trường chú trọng phát triển giáo dục STEM, nghiên cứu khoa học, tạo điều kiện để học sinh hình thành ý tưởng, triển khai các đề tài gắn với thực tiễn và tham gia các cuộc thi khoa học, kỹ thuật. Giai đoạn 2020 - 2025, trường có 43 dự án đạt giải cấp tỉnh, 12 dự án đạt giải cấp quốc gia; riêng năm học 2025 - 2026 có 6 dự án đạt giải nhất cấp tỉnh, trong đó 2 dự án được chọn dự thi cấp quốc gia. Những kết quả đó cho thấy khi được tạo môi trường phù hợp, học sinh hoàn toàn có thể phát huy năng lực nghiên cứu và sáng tạo.

Tinh thần đổi mới sáng tạo không chỉ được triển khai ở các trường trung tâm mà còn lan tỏa đến nhiều địa bàn vùng cao. Tại xã Tri Lễ, giáo dục STEM, Robotics và ứng dụng AI được đưa vào kế hoạch phát triển giáo dục nhằm tạo cơ hội để học sinh tiếp cận công nghệ ngay từ nhà trường. Ông Ngô Văn Hiền, Phó Chủ tịch UBND xã Tri Lễ cho hay: Địa phương yêu cầu 100% giáo viên thực hiện ít nhất 2 tiết dạy STEM mỗi học kỳ, tăng cường ứng dụng AI trong dạy học và thường xuyên tổ chức các sân chơi STEM, Robotics. Năm học 2025 - 2026, xã tổ chức Ngày hội STEM - Robot cấp xã với sự tham gia của hàng trăm học sinh, giáo viên; nhiều hoạt động như trình diễn robot, trưng bày sản phẩm STEM đã tạo môi trường để học sinh trải nghiệm, khám phá và hiện thực hóa những ý tưởng sáng tạo.

Sự thay đổi trong phương pháp giáo dục đã tạo điều kiện để học sinh mạnh dạn nghiên cứu, thử nghiệm và biến kiến thức trên lớp thành những sản phẩm cụ thể. Em Đinh Thanh Tùng, học sinh lớp 11A3, Trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh cho biết: Khi tham gia hoạt động Robotics của nhà trường, em được thầy cô tạo điều kiện nghiên cứu, lắp ráp, lập trình và trực tiếp vận hành rô-bốt. Trong quá trình thực hành, các thành viên cùng trao đổi ý tưởng, thử nghiệm nhiều phương án, liên tục điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm sau mỗi lần vận hành. Chính quá trình học qua trải nghiệm đã giúp các em phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Năm học 2025 - 2026, nhóm của em giành 2 giải Nhất tại Cuộc thi Robot cấp tỉnh ở các nội dung thiết kế sổ tay và điều khiển rô-bốt thật.

Từ những mô hình cụ thể tại các nhà trường cho thấy, tinh thần đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 57 đang từng bước được hiện thực hóa trong giáo dục phổ thông trên địa bàn tỉnh. Đặc biệt, từ năm học 2025 - 2026, ngành giáo dục xác định giáo dục STEM, Robotics, nghiên cứu khoa học và ứng dụng AI là một trong những nhiệm vụ trọng tâm; đồng thời tổ chức Ngày hội Đổi mới sáng tạo cấp tỉnh với nhiều hoạt động như hội thảo giáo dục STEM, cuộc thi lập trình, điều khiển rô-bốt, trưng bày sản phẩm sáng tạo và ý tưởng khởi nghiệp của học sinh. Qua đó, các nhà trường tiếp tục mở rộng không gian để học sinh trải nghiệm, nghiên cứu và phát huy năng lực sáng tạo.

Hiệu quả của cách làm này đã được phản ánh bằng những kết quả cụ thể. Từ năm 2025 đến nay, học sinh Lạng Sơn đạt 5 giải tại Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia và 11 giải tại Cuộc thi Vô địch Quốc gia STEM, AI và Robotics năm học 2025 - 2026. Những kết quả đó cho thấy việc đưa STEM, nghiên cứu khoa học, Robotics và AI vào hoạt động giáo dục không chỉ tạo thêm sân chơi học thuật mà còn khơi dậy tư duy đổi mới sáng tạo, khả năng nghiên cứu và vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh. Đây cũng là nền tảng quan trọng để ngành giáo dục từng bước hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57, góp phần đào tạo thế hệ công dân có năng lực đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

HOÀNG TÙNG