Khi nghệ thuật kể chuyện đất và người Đồng Nai

Dàn nhạc giao hưởng biểu diễn trong chương trình Sử thi nghệ thuật Đồng Nai - Hào khí phương Nam, vươn mình cùng đất nước. Ảnh: Công Nghĩa

Bằng ngôn ngữ của nghệ thuật, những lát cắt lịch sử đã được tái hiện, kết nối quá khứ với hiện tại, mở ra khát vọng về một Đồng Nai đang vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Những con người làm nên hào khí Đồng Nai

Điều làm nên sức sống cho câu chuyện về Đồng Nai trong chương trình không nằm ở việc tái hiện đầy đủ những trang sử, mà ở cách tác phẩm đặt con người vào trung tâm của dòng chảy lịch sử. Dấu mốc quan trọng là năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lược phương Nam, lấy đất Đồng Nai làm huyện Phước Long, dựng dinh Trấn Biên, đặt nền móng trong tiến trình xác lập chủ quyền và tổ chức quản lý hành chính, tạo cơ sở cho sự phát triển của Đồng Nai và cả vùng đất Nam Bộ.

Chương trình sử thi không dừng lại ở câu chuyện người mở cõi. Khi chiến tranh và những biến động của lịch sử xuất hiện, hình tượng con người Đồng Nai tiếp tục được khắc họa hào hùng. Năm 1861, thực dân Pháp nổ súng đánh thành Biên Hòa, chính trong khoảnh khắc đau thương ấy, hào khí Đồng Nai bừng dậy.

Đó là danh tướng Nguyễn Tri Phương - người đã lãnh đạo nhân dân đắp cản đá ong, ngăn dòng sông lớn để chặn bước chiến hạm giặc; là lãnh binh Nguyễn Đức Ứng, thủ lĩnh Đoàn Văn Cự cùng hàng ngàn anh hùng, nghĩa sĩ của đất Đồng Nai đã dấy binh khởi nghĩa, xông pha nơi hòn tên mũi đạn, chiến đấu bảo vệ quê hương, đất nước. Những con người ấy được nhắc đến như một phần của mạch nguồn hào khí đã hình thành từ rất sớm trên vùng đất Đồng Nai.

Mạch chuyện ấy lại được tiếp tục nối dài bằng hình ảnh những người công nhân đồn điền cao su ở Phú Riềng. Từ cuộc sống cơ cực trong các đồn điền cao su, họ đã đứng lên đấu tranh, tạo nên Phú Riềng Đỏ - một dấu son trong phong trào cách mạng ở miền Đông Nam Bộ. Đến Chiến khu Đ, con người lại hiện lên trong một thử thách khác. Trong điều kiện phải chống chọi với đói rét, rừng thiêng nước độc và những hiểm nguy luôn rình rập, quân và dân nơi đây đã phát huy ý chí, mưu trí, bền gan làm nên những chiến công vang dội, góp phần vào thắng lợi chung của cách mạng.

Cựu chiến binh Nguyễn Quốc Hoàn (hội viên Ban Văn học, Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai) chia sẻ: “Điều khiến tôi xúc động khi xem chương trình sử thi là hình ảnh con người được khắc họa rất chân thực, từ người chiến sĩ đặc công rừng Sác đến những người dân nơi vùng căn cứ. Đằng sau những chiến công là biết bao hy sinh thầm lặng và lòng yêu nước nồng nàn. Những hình ảnh ấy gợi lại trong tôi ký ức về một thời gian khó nhưng đầy hào khí; đồng thời giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về giá trị của hòa bình và những gì ông cha đã đánh đổi để bảo vệ quê hương”.

Nếu những thế hệ đi trước góp phần tạo dựng nền móng và bảo vệ từng tấc đất quê hương, thì con người Đồng Nai hôm nay đang tiếp tục viết nên câu chuyện ấy bằng lao động, sáng tạo và tinh thần đồng hành với sự phát triển của đất nước. Đồng Nai là ngôi nhà chung của 37 thành phần dân tộc, nơi đồng bào các dân tộc, các tôn giáo cùng chung sống, gắn bó và phát huy truyền thống đoàn kết, sống tốt đời - đẹp đạo; tiếp tục góp sức xây dựng quê hương trên nền tảng văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc, nghĩa tình và trách nhiệm cộng đồng.

Kể chuyện Đồng Nai bằng ngôn ngữ nghệ thuật

Nếu lịch sử cung cấp chất liệu và con người là trung tâm của câu chuyện thì nghệ thuật tạo nên cách kể cảm xúc cho toàn bộ chương trình. Thơ ca, âm nhạc và hình ảnh sân khấu được kết nối để đưa người xem đi qua những lớp không gian, thời gian khác nhau, từ buổi đầu mở cõi đến những năm tháng chiến tranh và hành trình xây dựng quê hương hôm nay. Cách kể ấy giúp những dấu mốc lịch sử không đứng riêng lẻ mà được đặt trong một dòng chảy liên tục.

Chương trình sử thi sử dụng nhiều tác phẩm thơ của các nhà nghiên cứu, tác giả, nhà thơ của Đồng Nai và cả nước, qua đó tạo nên một lớp ngôn ngữ giàu hình ảnh và sức gợi. Từ những câu thơ viết về buổi đầu mở cõi, tinh thần yêu nước của nghĩa sĩ Đồng Nai (trích bài văn bia Trấn Biên - Đồng Nai rạng rỡ ngàn năm văn hiến) của Giáo sư - Anh hùng Lao động Vũ Khiêu, đến những vần thơ của Hồ Chí Minh, Tố Hữu, Huỳnh Văn Nghệ, Lê Bá Ước, Nguyễn Khoa Điềm… mỗi trích đoạn góp phần mở ra một lát cắt về đất và người Đồng Nai.

Âm nhạc tiếp tục làm dày thêm cảm xúc của câu chuyện. Dàn nhạc giao hưởng cùng những trích đoạn trong các nhạc phẩm: Chào mừng Đảng Cộng sản Việt Nam, Mỗi bước ta đi, Tiếng chày trên sóc Bom Bo, Đất nước trọn niềm vui, Bài ca không quên, Trị An âm vang mùa xuân, Như có Bác trong ngày đại thắng… tạo nên những lớp âm thanh tương ứng với từng chặng đường lịch sử. Sự hòa quyện giữa âm nhạc, hình ảnh và trình diễn sân khấu đánh thức ký ức, giúp người xem cảm nhận sự đổi thay của vùng đất với gần 330 năm hình thành và phát triển.

Bằng cách kể chuyện từ con người, đi qua lịch sử và trở về với hiện tại, chương trình sử thi nghệ thuật Đồng Nai - Hào khí phương Nam, vươn mình cùng đất nước đã tạo nên một mạch nối liền quá khứ với tương lai. Ở đó, Đồng Nai hiện lên không chỉ bằng những dấu mốc, địa danh hay chiến công, mà trước hết bằng những con người bình dị đã làm nên sức sống của vùng đất. Chính họ là những người giữ cho hào khí ấy tiếp tục trở thành nguồn lực tinh thần để Đồng Nai vươn mình trong chặng đường mới.