Khát vọng bình an trong điệu múa kỳ lân dân tộc Nùng

Mang tạo hình dữ tợn để xua đuổi tà ma cùng những động tác võ thuật khỏe khoắn, múa kỳ lân của dân tộc Nùng là di sản văn hóa độc đáo, đúc kết nhân sinh quan và thế giới quan sinh động của cộng đồng người Nùng vùng cao Cao Bằng.  

Từ đôi bàn tay khéo léo, nghệ nhân chế tác đầu kỳ lân sinh động và có hồn khi trình diễn

Múa kỳ lân là di sản văn hóa độc đáo, đúc kết nhân sinh quan và thế giới quan sinh động của cộng đồng người Nùng tại Cao Bằng

Từ đôi bàn tay khéo léo chế tác đầu kỳ lân từ đất sét, giấy bồi đến những nhịp múa rộn rã rước may mắn vào từng căn nhà, nghệ thuật múa kỳ lân của đồng bào Nùng đang khẳng định sức sống bền bỉ và giá trị di sản vượt khỏi không gian bản làng.  

Trong đời sống tinh thần của đồng bào Tày, Nùng tại Cao Bằng, múa kỳ lân là loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống không thể thiếu mỗi dịp lễ, Tết.

Tính linh thiêng của điệu múa đòi hỏi phải làm lễ cúng xin phép thần thánh trước khi hạ đầu kỳ lân xuống để đi phục vụ lễ hội

Múa kỳ lân còn là sự kết hợp hoàn hảo giữa vũ điệu, âm nhạc, trò diễn và tinh thần thượng võ

 Điệu múa được coi là phần linh hồn của ngày hội, mang đến màu sắc rực rỡ cho không gian ngày xuân và gửi gắm khát vọng về một cuộc sống thịnh vượng, no đủ, hạnh phúc. 

Người Nùng quan niệm kỳ lân xuất hiện đến đâu thì niềm vui theo đến đó, việc múa kỳ lân giúp xua đuổi điều xấu nên khuôn mặt kỳ lân càng dữ tợn, điệu võ càng mạnh mẽ thì càng hấp dẫn.

Tại vùng đất Cao Bằng, loại hình này có nhiều tên gọi như kỳ lân, phụ, loòng phụ, nhưng tên gọi múa kỳ lân vẫn thông dụng nhất.  

Kỳ lân rời nhà để đi trình diễn

Nét độc đáo đặc sắc của múa kỳ lân tại xã Trùng Khánh thể hiện ngay từ công đoạn tạo hình đạo cụ tỉ mỉ.

Để hoàn thành một đầu kỳ lân bền đẹp, các nghệ nhân phải mất hơn một tuần làm việc công phu. 

Đất sét làm đầu kỳ lân phải lấy ở giữa dòng sông, suối, đem giã nhuyễn rồi pha nước cho quánh mịn để nặn theo nguyên mẫu.

Trong đời sống tinh thần của đồng bào Tày, Nùng tại Cao Bằng, múa kỳ lân là loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống không thể thiếu mỗi dịp lễ, Tết

Sau khi phơi khô hình mặt, nghệ nhân dán giấy bồi, sơn vẽ các màu sắc sặc sỡ tạo nên hình thù gương mặt mèo bắt mắt, rồi mới gắn vải, bông, lông và làm phần đuôi. 

Đầu kỳ lân hoàn chỉnh có dáng tròn giống chiếc nón vành rộng, mắt mũi to, mồm rộng, răng nanh dài nhọn, tai to, lông mày và râu mép dữ tợn.

Thân kỳ lân dài 2m, rộng 1m, may ghép từ nhiều mảnh vải nhiều màu sắc, phía trong có hai thanh gỗ ngang làm tay cầm.

Kỳ lân xuống chợ phiên vùng cao, trình diễn trong dịp lễ Quốc khánh 2.9 tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam

 Mỗi chiếc đầu kỳ lân đều mang một sắc thái riêng biệt, không con nào giống con nào.  

Không chỉ dừng lại ở yếu tố tạo hình, múa kỳ lân của người Nùng còn là sự kết hợp hoàn hảo giữa vũ điệu, âm nhạc, trò diễn và tinh thần thượng võ.

 Bài múa bao gồm các động tác cơ bản như xuống tấn, đi đường, múa chào, kính bái miếu thờ, kết hợp đan xen các bài quyền, kiếm và binh khí thể hiện sự dẻo dai, khỏe khoắn của con người. 

Múa kỳ lân tại chợ phiên vùng cao "Vui Tết Độc lập" tại Làng

Âm thanh sôi động của chiêng, chũm chọe, trống hòa cùng các đạo cụ đặc trưng như mặt báo đông, mặt nà lình (mặt khỉ) tạo nên các trò diễn phong phú như múa chào thần thánh, múa chúc tết từng nhà (pai hờn, pái lòn), múa hội lồng tồng hay trò vui của khỉ.  

Giá trị văn hóa di sản của múa kỳ lân còn gắn liền với tín ngưỡng tâm linh sâu sắc. Ngay từ mùng 1, mùng 2 Tết Âm lịch, người Nùng thường mời đội múa kỳ lân vào tận ban thờ nhà mình để xua đuổi tà ma, trừ ôn dịch, cầu mong năm mới sung túc, thái bình và sức khỏe. 

Tính linh thiêng của điệu múa đòi hỏi phải làm lễ cúng xin phép thần thánh trước khi hạ đầu kỳ lân xuống để đi phục vụ lễ hội.  

Khách du lịch đến Làng thích thú và mãn nhãn với màn múa kỳ lân của đồng bào dân tộc Nùng đến từ Cao Bằng

Ngày nay, múa kỳ lân không còn thu nhỏ phạm vi trong các bản làng vùng cao Trùng Khánh. 

Những tốp nghệ nhân từ xóm Ngọc Chung, xã Trùng Khánh đã mang điệu múa truyền thống này đến trình diễn tại các sự kiện lớn như chương trình "Vui Tết Độc lập" ở Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Đồng Mô, Hà Nội). 

Việc đưa di sản đi quảng bá, giới thiệu tại các sự kiện văn hóa trong và ngoài tỉnh thể hiện sinh động thế giới quan, nhân sinh quan của người Nùng, đồng thời khẳng định sự quan tâm sát sao của chính quyền địa phương trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc này.