Khai thác tiềm năng điện mặt trời mái nhà (kỳ 1)

Hiện nay, nhiều khách hàng sau khi lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà đã đáp ứng
nhu cầu sử dụng, đồng thời có thể bán phần điện dư cho ngành Điện.
Ảnh: T.LKỳ 1:  Nguồn điện phù hợp với nhu cầu sử dụng

Điện mặt trời mái nhà đang dần trở thành một lựa chọn được nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh tại Thái Nguyên quan tâm. Hiệu quả dễ nhận thấy nhất nằm ở khả năng giảm chi phí điện. Với doanh nghiệp, giá trị của nguồn năng lượng này còn gắn với yêu cầu giảm phát thải và sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất.

Tận dụng mái nhà, giảm chi phí sản xuất

Tại Hợp tác (HTX) xã Hà An, xã Cẩm Giàng, hệ thống điện mặt trời vừa được đầu tư với tổng chi phí hơn 400 triệu đồng. Trang trại của HTX hiện có 50 lợn nái và khoảng 400 lợn thịt. Hệ thống quạt thông gió, chiếu sáng cùng nhiều thiết bị phục vụ chăn nuôi phải hoạt động thường xuyên. Điện chiếm một khoản đáng kể trong chi phí sản xuất.

Từ khi hệ thống điện mặt trời đi vào hoạt động, một phần nhu cầu điện của trang trại được đáp ứng ngay tại chỗ. Chi phí điện giảm đáng kể. Khả năng chủ động trong vận hành cũng được cải thiện. Thời gian phát điện chủ yếu vào ban ngày. Đây cũng là khoảng thời gian nhiều thiết bị tại trang trại hoạt động. Sự phù hợp giữa thời gian phát điện và thời gian sử dụng giúp nguồn điện tạo ra được khai thác hiệu quả.

Bà Đinh Thị Hằng, Giám đốc, Chủ tịch HĐQT HTX Hà An, cho biết: Trang trại thường xuyên sử dụng điện cho hệ thống thông gió, chiếu sáng và nhiều thiết bị phục vụ chăn nuôi. Từ khi đầu tư điện mặt trời, chi phí điện đã giảm đáng kể.

Nhờ lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà, Cơ sở sản xuất chè Hương Trà Tô Thị, xóm Giữa, xã Vạn Phú giảm khoảng 80% chi phí tiền điện, đồng thời chủ động hơn trong tổ chức các công đoạn sản xuất.

Hiệu quả bước đầu tạo thêm động lực để HTX tiếp tục tính toán các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Phần mái của công trình chăn nuôi được tận dụng để tạo điện. Khoản chi thường xuyên cho điện được giảm xuống. Việc sử dụng năng lượng cũng được tính toán kỹ hơn trong kế hoạch sản xuất.

Câu chuyện tại HTX Hà An cho thấy khả năng ứng dụng điện mặt trời mái nhà tại các cơ sở có nhu cầu sử dụng điện ổn định vào ban ngày. Đây cũng là một hướng để các cơ sở sản xuất tận dụng diện tích công trình sẵn có.

Tại Cơ sở sản xuất chè Hương Trà Tô Thị, xóm Giữa, xã Vạn Phú, nhu cầu sử dụng điện còn lớn hơn. Mỗi tháng, cơ sở đưa khoảng 50 tấn chè tươi vào chế biến. Hơn 30 thiết bị được sử dụng thường xuyên. Danh mục thiết bị gồm máy sao chè, máy vò chè, quạt làm nguội, kho bảo quản cùng nhiều thiết bị phụ trợ.

Sau khi đầu tư điện mặt trời, chi phí điện giảm khoảng 80%. Chị Tô Thị Liễu, chủ cơ sở, cho biết: Nhu cầu sử dụng điện tăng cao vào thời điểm thu hoạch rộ. Điện mặt trời giúp giảm lượng điện phải mua từ lưới điện. Chi phí sản xuất theo đó giảm xuống. Cơ sở cũng chủ động hơn trong việc tổ chức các công đoạn sản xuất vào ban ngày. Đặc điểm sản xuất chè khá phù hợp với điện mặt trời mái nhà. Nhiều thiết bị hoạt động trong thời gian có nắng. Phần điện tạo ra có thể sử dụng trực tiếp cho sản xuất.

Từ những mô hình này, hiệu quả đầu tư phụ thuộc khá lớn vào cách sử dụng điện. Cơ sở có phụ tải cao vào ban ngày sẽ có điều kiện khai thác tốt nguồn điện tại chỗ. Quy mô hệ thống cần được tính toán theo nhu cầu thực tế. Điện mặt trời vì thế cần được xem như một phần trong bài toán sản xuất. Người sử dụng cần xác định thời gian tiêu thụ điện. Công suất thiết bị cũng cần được thống kê. Diện tích và kết cấu mái cần được kiểm tra trước khi đầu tư.

Khi năng lượng tái tạo gắn với sản xuất xanh

Câu chuyện sử dụng điện mặt trời đang mở rộng sang các doanh nghiệp có quy mô lớn. Tại Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG, hệ thống điện mặt trời mái nhà đã được triển khai tại 4 chi nhánh gồm Việt Thái, Việt Đắc, Sông Công 3, Phú Bình 2 và trụ sở chính của công ty. Tổng công suất đạt 4.161kWp.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện mặt trời của toàn hệ thống đạt khoảng 1,52 triệu kWh. Con số này tương đương khoảng 9% tổng nhu cầu sử dụng điện của doanh nghiệp. Nguồn điện tạo ra giúp TNG giảm lượng điện sử dụng từ các nguồn khác.

Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG đặt mục tiêu đến năm 2030, điện mặt trời đáp ứng khoảng 35% nhu cầu sử dụng điện phục vụ sản xuất, góp phần giảm phát thải khoảng 13.000 tấn CO2 mỗi năm.

Hiệu quả còn được tính bằng lượng phát thải được cắt giảm. Trong 6 tháng đầu năm, lượng CO2 phát thải giảm tương ứng gần 1.000 tấn. Hệ thống pin trên mái còn giúp giảm hấp thụ nhiệt vào nhà xưởng khoảng 2 độ C. Điều kiện làm việc được cải thiện. Hiệu quả sử dụng năng lượng cũng được hỗ trợ.

TNG đang đặt mục tiêu mở rộng điện mặt trời trong những năm tới. Đến năm 2030, doanh nghiệp phấn đấu đáp ứng khoảng 35% nhu cầu sử dụng điện phục vụ sản xuất từ nguồn này. Lượng CO2 dự kiến giảm khoảng 13.000 tấn/năm.

Ông Lê Xuân Vĩ, Phó Tổng Giám đốc Công nghệ cao, Công ty CP Đầu tư và Thương mại TNG, cho biết: Yêu cầu sản xuất xanh ngày càng rõ hơn đối với doanh nghiệp dệt may. Điều này đặc biệt quan trọng với các doanh nghiệp tham gia thị trường xuất khẩu. Chính vì vậy, TNG sử dụng năng lượng tái tạo không chỉ để giảm chi phí, mà còn là sự chuẩn bị dài hạn để đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của khách hàng, giảm phát thải và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm.

Với doanh nghiệp sản xuất, điện mặt trời mái nhà đang mang lại thêm một giá trị đáng chú ý là đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường về sản xuất xanh. Trong chuỗi cung ứng, các tiêu chí môi trường được đối tác quan tâm nhiều hơn, từ tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo, mức phát thải đến phương thức quản lý và sử dụng năng lượng.

Việc chủ động chuyển sang nguồn năng lượng sạch giúp doanh nghiệp từng bước thích ứng với những yêu cầu này, đồng thời tạo điều kiện nâng cao khả năng cạnh tranh và duy trì quan hệ với các đối tác.

 Tính đúng để đầu tư hiệu quả

 Nhu cầu tìm hiểu và đầu tư điện mặt trời mái nhà tại Thái Nguyên đang tăng. Cùng với đó, các đơn vị cung cấp giải pháp ngày càng chú trọng đến việc khảo sát, tính toán để đưa ra phương án phù hợp với nhu cầu sử dụng điện của từng khách hàng. Việc đầu tư vì thế không chỉ dừng ở lựa chọn số lượng tấm pin hay công suất hệ thống, mà cần được tính toán trên cơ sở điều kiện thực tế của từng công trình.

Theo ông Lý Văn Bằng, Giám đốc Chi nhánh Công trình Viettel Thái Nguyên, yêu cầu quan trọng trước khi lắp đặt là xác định hệ thống có phù hợp với nhu cầu sử dụng điện hay không. Đơn vị cung cấp cần khảo sát lượng điện khách hàng tiêu thụ trong ngày, nhất là vào thời điểm hệ thống có khả năng phát điện. Cùng với đó là kiểm tra diện tích, kết cấu và hiện trạng mái nhà, đánh giá điều kiện lắp đặt, đồng thời xem xét khả năng tài chính để lựa chọn quy mô đầu tư phù hợp.

Chi nhánh Công trình Viettel Thái Nguyên lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà cho khách hàng.

Từ kết quả khảo sát, công suất hệ thống mới được xác định. Các thiết bị như tấm pin, bộ biến tần và những thành phần liên quan cũng cần được lựa chọn theo yêu cầu vận hành và quy mô sử dụng điện. Việc tính toán sát nhu cầu giúp tăng tỷ lệ điện mặt trời được sử dụng trực tiếp, hạn chế tình trạng công suất đầu tư quá lớn so với phụ tải. Khi nguồn điện tạo ra được khai thác tốt, hiệu quả kinh tế của hệ thống cũng được cải thiện, tạo điều kiện để thời gian hoàn vốn ở mức hợp lý.

Yêu cầu này có ý nghĩa với cả hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh và doanh nghiệp. Hai công trình có cùng diện tích mái chưa chắc phù hợp với cùng một công suất điện mặt trời. Mức tiêu thụ điện, thời gian vận hành thiết bị và đặc điểm phụ tải của mỗi công trình có thể khác nhau. Vì vậy, diện tích mái chỉ là một trong những yếu tố để tính toán. Quan trọng hơn là phải xác định được nhu cầu sử dụng điện và khả năng khai thác nguồn điện tạo ra tại chỗ.

 Đến hết tháng 6-2026, tổng công suất điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng trên địa bàn tỉnh đạt khoảng 73,46MW. So với mục tiêu ít nhất 1.070MW vào năm 2030, quy mô hiện nay còn khá khiêm tốn, cho thấy dư địa phát triển nguồn điện này vẫn rất lớn. Các khu, cụm công nghiệp được xác định là khu vực có nhiều tiềm năng, bởi tập trung các cơ sở sản xuất có nhu cầu sử dụng điện cao, nhà xưởng có diện tích mái lớn và phụ tải chủ yếu vào ban ngày, phù hợp với thời gian phát điện của hệ thống.

Những điều kiện này thuận lợi để phát triển mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, trong đó điện được tạo ra ngay trên mái nhà xưởng và sử dụng trực tiếp cho hoạt động sản xuất, góp phần giảm lượng điện mua từ lưới. Để đạt mục tiêu 1.070MW vào năm 2030, quy mô đầu tư cần được mở rộng mạnh, nhất là tại khu vực sản xuất công nghiệp.

Cùng với khai thác các mái nhà xưởng hiện hữu, những công trình mới sẽ tạo thêm không gian phát triển điện mặt trời. Các hệ thống cần được tính toán phù hợp với phụ tải, điều kiện công trình và khả năng sử dụng thực tế để bảo đảm hiệu quả đầu tư lâu dài.

(Còn nữa)