Kiếm tiền nhờ nghề 'dọn rác AI'

Sau khi ChatGPT ra mắt năm 2022, nhà thiết kế đồ họa tự do Lisa (Tây Ban Nha) nhận thấy công việc của mình có nhiều thay đổi.

Chia sẻ với The Guardian, cô cho biết trước đây chủ yếu nhận các dự án thiết kế logo, bao bì. Nhưng đến năm 2025, khoảng 90% yêu cầu gửi tới lại liên quan đến việc sửa nội dung do AI tạo ra, như làm nét hình ảnh để in ấn đến chỉnh các thiết kế lỗi thành file có thể sử dụng. Nhóm việc này chiếm 60-70% thu nhập cả năm của cô.

Tuy nhiên, Lisa dần cảm thấy kiệt sức. Nhiều khách hàng mặc định sản phẩm đã được AI làm sẵn nên chỉ muốn trả giá thấp, một số thiết kế lỗi đến mức cô phải dựng lại gần như từ đầu. Cô cũng lo ngại việc sửa sản phẩm AI có thể kéo theo rủi ro bản quyền. Cuối năm 2025, Lisa bắt đầu từ chối loại dự án này và chuyển sang nhận các công việc thiết kế do con người thực hiện.

Không chỉ sáng tạo, freelancer còn sửa lỗi

Lisa thuộc nhóm ngày càng nhiều freelancer được thuê để xử lý “AI slop”, thuật ngữ chỉ các nội dung AI chất lượng thấp, cẩu thả hoặc chứa nhiều lỗi.

Khi doanh nghiệp ngày càng dùng ChatGPT, Claude và các công cụ tạo ảnh, video để làm bản nháp, họ cũng cần thuê người sửa văn bản cho tự nhiên hơn, khắc phục hình ảnh biến dạng hoặc cứu những đoạn video chưa đủ tiêu chuẩn thương mại.

Nhu cầu này đang tăng nhanh. Theo dữ liệu nền tảng việc làm Freelancer.com cung cấp cho The Guardian, số tin tuyển dụng chứa các cụm từ như “sửa AI”, “ảo giác AI” hay “lỗi AI” tăng 87% từ tháng 8/2025 đến tháng 6/2026, lên 10.760 tin trên toàn cầu.

Các công việc tập trung nhiều nhất ở thiết kế đồ họa, sau đó là dựng video, hiệu đính và viết nội dung. Trang web kết nối việc làm Upwork ghi nhận số dự án sửa sản phẩm AI tăng 70% so với cùng kỳ, trong khi lượt tìm kiếm dịch vụ “AI cleanup” (tạm dịch: dọn rác AI) trên nền tảng việc làm trực tuyến Fiverr tăng hơn 20 lần giai đoạn 2023-2026.

AI giúp doanh nghiệp tạo nội dung nhanh hơn, nhưng những lỗi về hình ảnh, câu chữ và video vẫn khiến họ phải quay lại thuê con người xử lý. Ảnh minh họa: Karola G/Pexels.

Sự bùng lên của việc “dọn rác AI” diễn ra trong lúc thị trường lao động sáng tạo tự do chịu sức ép lớn hơn từ tự động hóa. Một nghiên cứu công bố trên Management Science năm 2025 cho thấy số tin tuyển freelancer ở các nhóm công việc dễ bị AI thay thế giảm 21% trong 8 tháng sau khi ChatGPT xuất hiện. Riêng các công việc tạo hình ảnh giảm 17% sau khi các công cụ AI tạo ảnh phổ biến hơn.

Todd Van Linda, họa sĩ minh họa tự do tại Florida (Mỹ), bắt đầu nhận việc sửa AI từ năm 2023, khi các dự án vẽ minh họa, game và kiến trúc ít dần. Công việc của anh gồm loại bỏ nhiễu, tăng độ phân giải và tìm những lỗi như thừa ngón tay, ngón chân hoặc các bộ phận cơ thể bị biến dạng.

Tuy nhiên, Van Linda không chấp nhận mức giá thấp chỉ vì bản gốc được tạo bằng AI.

Một khách hàng từng đề nghị khoảng 500 USD để sửa 13-15 hình minh họa AI cho sách thiếu nhi, với giả định mỗi hình chỉ mất khoảng 15 phút. Anh từ chối vì một dự án thực tế có thể mất từ vài giờ đến nhiều ngày. Mức giá của anh là 65 USD/tiếng.

“Dọn rác” không phải lúc nào cũng dễ

Tại Australia, cây viết kiêm biên tập viên Kym Dunbar cho biết khoảng 60% khối lượng công việc hiện nay là sửa nội dung AI, trong khi các dự án viết blog và website ngày càng ít. Thu nhập từ việc viết nội dung gốc của cô hiện chỉ còn khoảng 1/3 so với thời kỳ đại dịch.

Dunbar bắt đầu sửa nội dung AI từ năm 2024 và nhận ra các lỗi lặp đi lặp lại như câu chữ trùng ý, cấu trúc đoạn gượng gạo và thiếu sắc thái cảm xúc. Đến nay, cô đã xử lý khoảng 40 cuốn sách phi hư cấu, bài viết dài và tài liệu kỹ thuật do AI tạo.

Biên tập viên đa phương tiện Nathan McConnell cũng nhận ngày càng nhiều dự án chỉnh video AI. Công việc có thể là xóa phản chiếu sai, sửa giọng đọc máy móc hoặc khắc phục các mô hình 3D bị biến dạng.

Nhiều freelancer không thực sự hào hứng vì công việc thường lặp lại, tốn thời gian và thiếu tính sáng tạo. Ảnh minh họa: Teona Swift/Pexels.

Một lần, anh nhận khoảng 100 hình AI về các loài vật mang dáng người để làm bộ bài tarot. Nhiều hình có lỗi như thừa ngón tay hoặc hai bàn chân trái. McConnell phải dành 2-3 tiếng sửa mỗi hình bằng Photoshop.

Theo anh, không phải sản phẩm AI nào cũng cứu được. Một số video có bóng đổ sai, vật thể xuất hiện rồi biến mất hoặc sử dụng lại tác phẩm của người khác mà không được phép. Chính vì vậy, việc sửa AI đôi khi tốn thời gian không kém, thậm chí nhiều hơn làm mới từ đầu.

Dù vậy, chưa ai chắc nhóm công việc này sẽ tồn tại bao lâu. Dunbar cho rằng nhu cầu “làm nội dung AI tự nhiên hơn” có thể giảm mạnh trong 5-10 năm tới khi các mô hình tốt hơn.

McConnell lại tin AI vẫn cần con người giám sát để phát hiện các lỗi mà người dùng phổ thông khó nhận ra.

Lisa thì chọn một hướng khác. Cô quay lại với tranh canvas, màu nước và các hình thức nghệ thuật vật lý từng theo đuổi trước khi làm thiết kế số.