IPO sôi động, Việt Nam thêm cửa hút vốn mới

Chỉ khoảng một tháng trước khi Việt Nam chính thức chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp theo FTSE Russell, cấu trúc hàng hoá trên thị trường chứng khoán đang đứng trước một thay đổi đáng chú ý.

Trước đó, ngày 21/8, FTSE Russell đã công bố kết quả rà soát bán niên tháng 9 đối với FTSE Global Equity Index Series (GEIS) với 27 cổ phiếu Việt Nam được bổ sung vào FTSE Global All Cap. 

Trong số này, VCB, VIC và VHM được xếp nhóm vốn hóa lớn; BID, HPG và VPB thuộc nhóm vốn hóa trung bình. Sáu cổ phiếu này đồng thời gia nhập FTSE All-World, một trong những chỉ số tham chiếu cổ phiếu toàn cầu quan trọng của FTSE Russell. 

Cũng theo đợt rà soát, Việt Nam sẽ chính thức được nâng hạng từ ngày 21/9/2026.

Ở chiều cung, thị trường IPO cũng đang sôi động trở lại sau nhiều năm trầm lắng. Việt Nam ghi nhận bốn thương vụ trong nửa đầu 2026 với tổng vốn hóa tại thời điểm IPO đạt gần 7 tỷ USD, cao nhất Đông Nam Á.

Theo EBC Financial Group, hai diễn biến này đang đặt phía cầu và phía cung của thị trường vào cùng một thời điểm chuyển đổi. Nâng hạng giúp chứng khoán Việt Nam tiếp cận những chỉ số tham chiếu và nhóm nhà đầu tư lớn hơn còn IPO quyết định thị trường có thêm bao nhiêu doanh nghiệp đủ quy mô và chất lượng để dòng vốn đó có thể được phân bổ.

Theo ông Sana Ur Rehman, chuyên viên phân tích thị trường cấp cao tại EBC Financial Group, việc nâng hạng mở rộng cánh cửa để thị trường Việt Nam tiếp cận một lớp nhà đầu tư quốc tế lớn hơn nhưng để dòng vốn được phân bổ rộng và duy trì lâu dài, nhà đầu tư cần nhiều lựa chọn hơn về doanh nghiệp, ngành nghề và quy mô. 

“Sự trở lại của IPO vì vậy có ý nghĩa lớn hơn câu chuyện huy động vốn của từng công ty. IPO có thể mở rộng chính tập hợp tài sản mà nhà đầu tư có thể tiếp cận tại Việt Nam”, ông phân tích.

Nâng hạng giúp chứng khoán Việt Nam tiếp cận những chỉ số tham chiếu và nhóm nhà đầu tư lớn hơn. Ảnh: Hoàng Anh

IPO trở lại

BSC Research xác định giai đoạn 2025 - 2027 đang có dấu hiệu hình thành “làn sóng IPO thứ ba” của thị trường chứng khoán Việt Nam. 

Trước đó, giai đoạn 2019 - 2024 tương đối trầm lắng với 37 doanh nghiệp IPO và tổng giá trị huy động hơn 6.500 tỷ đồng. Riêng năm 2025, theo báo cáo chuyên đề của BSC, tổng vốn huy động qua IPO đã vượt 35.000 tỷ đồng, được dẫn dắt bởi các thương vụ quy mô lớn trong ngành chứng khoán. 

Sang năm 2026, nguồn cung bắt đầu mở rộng rõ hơn ra ngoài tài chính. Hạ tầng Gelex huy động hơn 2.800 tỷ đồng trong đợt IPO, Hòa Phát Agriculture huy động gần 1.260 tỷ đồng trong khi Điện Máy Xanh mang một doanh nghiệp bán lẻ tiêu dùng quy mô lớn lên thị trường với số vốn huy động trên 13.300 tỷ đồng.

Theo EBC, đây là một tín hiệu đáng chú ý khi sự phục hồi của IPO đang thể hiện rõ hơn qua quy mô và chất lượng doanh nghiệp phát hành thay vì số thương vụ đơn thuần.

Sự phục hồi của thị trường IPO diễn ra cùng lúc với những thay đổi đáng kể về hạ tầng pháp lý.

Nghị định 245/2025/NĐ-CP đã rút thời gian đưa chứng khoán vào giao dịch sau khi được chấp thuận niêm yết từ tối đa 90 ngày xuống 30 ngày. Các thay đổi này được đánh giá có thể giúp toàn bộ quá trình IPO và đưa cổ phiếu lên giao dịch ngắn hơn khoảng 3 - 6 tháng so với trước. 

Theo EBC, rút ngắn khoảng thời gian giữa lúc nhà đầu tư bỏ vốn trong IPO và khi cổ phiếu có thể được giao dịch có ý nghĩa trực tiếp đối với sức hấp dẫn của một thương vụ. Thời gian chờ càng dài, nhà đầu tư càng phải tính thêm rủi ro thanh khoản vào mức giá sẵn sàng trả.

“Quy trình từ IPO đến giao dịch càng ngắn, rủi ro thanh khoản mà nhà đầu tư phải chấp nhận càng thấp. Đối với doanh nghiệp, đây cũng là điều kiện để thị trường cổ phiếu trở thành một kênh huy động vốn dài hạn thực tế hơn, thay vì chỉ được lựa chọn ở những thời điểm đặc biệt thuận lợi”, ông Rehman nhấn mạnh. 

Cải cách này cũng phù hợp với định hướng rộng hơn của thị trường tài chính. Quyết định 1413/QĐ-TTg cuối tháng 7 vừa qua đã đặt mục tiêu xây dựng một cấu trúc tài chính cân đối hơn, trong đó thị trường tài chính có khả năng huy động và phân bổ hiệu quả nguồn lực trong và ngoài nước, đồng thời tăng vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. 

Một nguồn cung tiềm năng khác có thể đến từ quá trình cơ cấu lại vốn nhà nước. Quyết định 40/2026/QĐ-TTg đầu tháng 8 xác lập các tiêu chí mới để phân loại doanh nghiệp và thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Sự phục hồi của IPO đang thể hiện rõ hơn qua quy mô và chất lượng doanh nghiệp phát hành. Ảnh: HA

Nhiều cổ phiếu hơn chưa đủ để giữ dòng vốn dài hạn

Trong bối cảnh làn sóng IPO mới diễn ra đúng lúc FTSE Russell chuẩn bị đưa Việt Nam vào các chỉ số tham chiếu toàn cầu, chuyên gia EBC cho rằng quy mô nguồn cung cần đi cùng chất lượng có thể đầu tư.

FTSE All-World được xây dựng trên cơ sở vốn hóa có điều chỉnh free float (tỷ lệ khối lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng) và áp dụng các tiêu chí sàng lọc thanh khoản. Nói cách khác, quy mô doanh nghiệp là một điều kiện quan trọng nhưng nhà đầu tư quốc tế còn phải có khả năng thực sự mua, nắm giữ và giao dịch cổ phiếu với quy mô phù hợp. 

Đó cũng là lý do hiệu quả của một IPO không nên được đánh giá hoàn toàn bằng số tiền huy động trong ngày phát hành, ông Rehman lưu ý. Free float, thanh khoản sau niêm yết, chất lượng công bố thông tin, quản trị doanh nghiệp, hiệu quả sử dụng vốn IPO và khả năng duy trì tăng trưởng lợi nhuận sẽ quyết định liệu một cổ phiếu có trở thành tài sản phù hợp với nhà đầu tư dài hạn hay không.

Quá trình đưa Việt Nam vào FTSE GEIS cũng sẽ diễn ra theo từng bước thay vì trong một lần. FTSE Russell dự kiến thực hiện bốn đợt từ tháng 9/2026 tới tháng 9/2027, lần lượt đưa vào 10%, 20%, 35% và 35% trọng số có thể đầu tư. FTSE cho biết việc chia thành nhiều giai đoạn nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi trật tự, quản lý dòng vốn dự kiến và đảm bảo điều kiện thanh khoản khi các quỹ theo chỉ số bắt đầu tái tạo mức độ tiếp xúc với Việt Nam. 

Khoảng thời gian này tạo cơ hội để cả doanh nghiệp và thị trường thích nghi. Những doanh nghiệp đang chuẩn bị IPO có thêm một nhóm nhà đầu tư tiềm năng trong khi các công ty đã niêm yết có thêm động lực để cải thiện free float, công bố thông tin và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư tổ chức.

Từ mở rộng vốn hoá tới mở rộng chiều sâu thị trường

Rõ ràng, “thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một sự giao thoa đáng chú ý”, ông Rehman nhận định.  

Ở phía cầu, hơn 13,6 triệu tài khoản chứng khoán trong nước tạo nên một nền nhà đầu tư lớn hơn trong khi việc gia nhập FTSE Global Equity Index Series từ tháng 9 sẽ mở thêm khả năng tiếp cận các quỹ và nhà đầu tư sử dụng chỉ số tham chiếu toàn cầu. 

Ở phía cung, hoạt động IPO đã quay lại với các thương vụ có quy mô đáng kể và bắt đầu mở rộng khỏi nhóm tài chính sang bán lẻ, hạ tầng và nông nghiệp. Đồng thời, việc rút ngắn quá trình niêm yết và định hướng cơ cấu lại vốn nhà nước có thể tạo thêm nguồn hàng hoá mới cho thị trường trong những năm tới. 

Theo chuyên gia của EBC, cơ hội lớn hơn nằm ở việc biến sự gia tăng nguồn cung này thành một tập hợp tài sản đầu tư rộng và có chất lượng hơn. Nếu thị trường có thêm doanh nghiệp đầu ngành với quy mô phù hợp, free float đủ lớn, thanh khoản tốt và đại diện cho nhiều khu vực của nền kinh tế, dòng vốn mới sẽ có nhiều lựa chọn hơn để được phân bổ.

Điều đó cũng giúp thị trường chứng khoán tiến gần hơn tới vai trò mà Việt Nam đang đặt ra cho thị trường vốn: trở thành một nguồn tài trợ trung và dài hạn quan trọng cho doanh nghiệp, song hành với hệ thống ngân hàng trong quá trình đáp ứng nhu cầu vốn ngày càng lớn của nền kinh tế. 

Nâng hạng giúp Việt Nam tiếp cận một tập hợp nhà đầu tư rộng hơn còn làn sóng IPO quyết định các nhà đầu tư này có bao nhiêu lựa chọn để phân bổ vốn.

“Điều thị trường cần trong giai đoạn tới không đơn thuần là thêm cổ phiếu mà là thêm những doanh nghiệp đủ lớn, đủ minh bạch và đại diện rộng hơn cho nền kinh tế. Khi phía cung tài sản phát triển cùng phía cầu về vốn, thị trường chứng khoán Việt Nam mới có thể chuyển từ mở rộng quy mô sang phát triển chiều sâu”, ông Rehman nhấn mạnh.