IAEA xác nhận Syria từng bí mật xây lò phản ứng hạt nhân

Biểu tượng Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế tại Vienna, Áo. Ảnh tư liệu: IRNA/TTXVN

Theo truyền thông Mỹ ngày 1/9, các thanh sát viên IAEA đã đến Syria trong tháng 8 để kiểm tra nhiều địa điểm bị nghi có liên quan đến chương trình hạt nhân dưới thời cựu Tổng thống Bashar Assad.

Kết quả xác minh cho phép IAEA kết luận chính quyền Syria trước đây không khai báo đầy đủ vật liệu, cơ sở và hoạt động hạt nhân theo Thỏa thuận bảo đảm thuộc Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

Các hạng mục được phát hiện gồm một lò phản ứng đang được xây dựng tại Deir el-Zour, một cơ sở chế tạo nhiên liệu cùng một số địa điểm liên quan đến lưu trữ vật liệu và hoạt động hạt nhân.

IAEA cho biết các thanh sát viên đã đến thành phố Deir el-Zour ngày 29/8 để theo dõi hoạt động khai quật tại khu vực này. Cơ sở hạ tầng làm mát vừa được phát lộ có đặc điểm phù hợp với một lò phản ứng hạt nhân.

Ba địa điểm khác cũng được xác định có liên hệ trực tiếp với cơ sở tại Deir el-Zour. Một địa điểm được sử dụng cho hoạt động chuyển đổi hoặc chế tạo nhiên liệu, trong khi hai nơi còn lại phục vụ việc lưu trữ tạm thời vật liệu xây dựng được chuyển đến hoặc rời khỏi công trường. Một trong số đó còn được lên kế hoạch phục vụ hoạt động tái xử lý.

Syria từ lâu bị nghi từng vận hành một chương trình hạt nhân không khai báo dưới thời ông Assad, trong đó có lò phản ứng được cho là do Triều Tiên xây dựng tại tỉnh Deir el-Zour, miền đông nước này.

Cơ sở trên chỉ được biết đến rộng rãi sau khi Israel tiến hành không kích và phá hủy công trình vào năm 2007. Chính quyền Syria sau đó san phẳng khu vực nhưng không trả lời đầy đủ các câu hỏi của IAEA.

IAEA đã lấy mẫu tại địa điểm này vào năm 2024 và sau đó xác nhận các mẫu thu được có chứa hạt uranium. Sau khi chính quyền ông Assad bị lật đổ, giới chức mới tại Syria đồng ý cho các thanh sát viên quốc tế tiếp cận những cơ sở hạt nhân bị nghi ngờ trước đây.

Khoảng 73 tấn uranium được đặt dưới sự giám sát

Trong chuyến công tác tại Syria, Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi cùng một nhóm thanh sát viên cấp cao còn đến một địa điểm chưa từng được khai báo.

Chính quyền Syria thông báo cho IAEA về sự tồn tại của địa điểm này trong một bức thư ngày 17/7, đồng thời đề nghị cơ quan quốc tế phối hợp kiểm tra và xác minh những vật liệu hạt nhân có thể được tìm thấy.

IAEA xác định tại đây có uranium tự nhiên ở dạng thanh nhiên liệu được bọc bên ngoài, với tổng khối lượng khoảng 73 tấn. Toàn bộ số vật liệu hạt nhân này hiện được đặt dưới các biện pháp kiểm soát và giám sát của cơ quan.

Chính quyền mới tại Syria cũng bày tỏ mong muốn phát triển chương trình năng lượng hạt nhân dân sự, đồng thời khẳng định mọi vật liệu hạt nhân được phát hiện trong lãnh thổ nước này sẽ tiếp tục thuộc quyền quản lý của Syria dưới sự giám sát quốc tế.