Hiển danh dòng họ Nguyễn Thọ Trù

Cô và trò Trường THCS Tố Như thăm nhà thờ Hoàng Giáp, Tướng Công Nguyễn Cẩn.

Theo gia phả, cụ Nguyễn Cẩn quê ở Ba Tiêu Trại, huyện Thủy Đường, trấn Hải Hương (nay thuộc TP Hải Phòng). Khoảng cuối thế kỷ thứ XVI, cụ nhập cư vào xã Bột Thái (nay là xã Hoằng Lộc), gây dựng cuộc sống và để lại những dấu ấn quan trọng tại vùng đất này.

Năm Canh Thìn (1580), nhà Mạc mở khoa thi ở Thăng Long, cụ đỗ Đệ nhị giáp, Đệ nhất danh, Tiến sĩ xuất thân (tức Hoàng Giáp). Khoa thi này, nhà Mạc lấy đỗ 17 người, cụ xếp thứ ba, được giao giữ chức Hình khoa Cấp sự trung và được bổ nhiệm làm Tổng đốc Thái Nguyên.

Làm quan với nhà Mạc một thời gian ngắn, trước biến động của thời cuộc, cụ vào Thanh Hóa phò vua Lê. Tài năng và đức độ của cụ đã được vua Lê Thế Tông trọng dụng, giao giữ chức Hình khoa Cấp sự trung (hàm Chánh phẩm). Sau những năm tháng tận tâm phò vua, giúp nước, cụ lâm bệnh nặng và qua đời tại Kinh đô Vạn Lại - Yên Trường, xã Thọ Lập (huyện Thọ Xuân cũ). Cụ được đưa về an táng tại xã Bột Thái (xã Hoằng Lộc ngày nay). Cụ được vua Lê cấp ruộng đất, phong làm Thượng đẳng phúc thần làng Phúc Trù. Hiện nay, lăng mộ Hoàng Giáp, Tướng Công Nguyễn Cẩn được xây cất ở xứ Đình Lang bản xã (nay là thôn Tiến Thành), xã Hoằng Lộc. Trải qua những biến thiên của lịch sử, lăng mộ vẫn là chứng tích gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của cụ.

Nhà thờ Hoàng Giáp, Tướng Công Nguyễn Cẩn ở thôn Chúa Ất, làng Phúc Trù (nay là thôn Đình Bảng). Công trình được xây dựng cách đây hơn 440 năm và được Nhà nước công nhận Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 2016. Tại Bảng Môn Đình, tên tuổi Hoàng Giáp, Tướng Công Nguyễn Cẩn được khắc ghi cùng với các vị Đại khoa (Tiến sĩ) của xã, trở thành minh chứng tiêu biểu cho truyền thống hiếu học của vùng đất Hoằng Lộc.

Không chỉ ghi dấu ấn trên con đường khoa cử và sự nghiệp quan trường, cụ còn để lại cho hậu thế một bài học về nhân cách, bản lĩnh và sự thích ứng trước biến động của thời cuộc. Đó chính là nền móng để dòng họ Nguyễn Thọ Trù tiếp tục phát triển, giữ gìn gia phong qua nhiều thế hệ. Ông Nguyễn Ngọc Hợi, Trưởng Ban thường trực, Ban Quản lý Di tích dòng họ Nguyễn Thọ Trù cho biết: “Trải qua hơn 4 thế kỷ, dòng họ Nguyễn Thọ Trù hiện có hậu duệ nối tiếp đến đời thứ 15 với hơn 200 hộ. Con cháu dòng họ sinh sống, học tập, công tác trên mọi miền Tổ quốc và ở nước ngoài. Dù ở đâu, mỗi người vẫn luôn hướng về nguồn cội, coi truyền thống gia đình, dòng họ là điểm tựa để vượt lên. Hàng năm, vào ngày 12 tháng giêng âm lịch, con cháu dòng họ từ khắp mọi miền đất nước lại trở về nhà thờ cụ tổ Hoàng Giáp, Tướng Công Nguyễn Cẩn để dâng hương tưởng nhớ tổ tiên. Trong ngày lễ quan trọng ấy, dòng họ tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa như mừng thọ các bậc cao niên, khen thưởng các cháu có thành tích xuất sắc trong học tập, góp phần lan tỏa tinh thần khuyến học, khuyến tài”.

Dòng họ Nguyễn Thọ Trù tự hào có nhiều đóng góp cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong thế kỷ XX, dòng họ có 12 liệt sĩ, 2 người được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Tiếp nối truyền thống cha ông, nhiều thế hệ con cháu đã nỗ lực vươn lên trong học tập, lao động và cống hiến, góp phần làm rạng danh gia đình, dòng họ. Đến nay, dòng họ có 6 tiến sĩ, 36 thạc sĩ và hơn 250 người có trình độ đại học. “Mang trong mình huyết mạch dòng họ Nguyễn Thọ Trù, các thế hệ con cháu luôn đồng lòng chăm lo xây dựng nhà thờ họ, tôn tạo lăng mộ tổ tiên, duy trì các hoạt động khuyến học, khuyến tài và giáo dục thế hệ trẻ hướng về cội nguồn”, Thầy thuốc Ưu tú, Tiến sĩ, bác sĩ CKII Nguyễn Văn Tâm, Giám đốc Bệnh viện Y Dược cổ truyền tỉnh Thanh Hóa, Phó Chủ tịch Hội Châm cứu Việt Nam, Chủ tịch Hội Châm cứu tỉnh Thanh Hóa, chia sẻ.

Những thành quả ấy không chỉ phản ánh truyền thống hiếu học của một dòng họ có bề dày hơn 440 năm lịch sử mà còn cho thấy sức sống bền bỉ của một gia phong luôn lấy tri thức, đạo lý và tinh thần cống hiến làm nền tảng để các thế hệ hôm nay tiếp tục gìn giữ, phát huy và viết tiếp những trang truyền thống vẻ vang.

Bài và ảnh: Tường Vân

(Bài viết có sử dụng tài liệu trong cuốn Gia phả Dòng họ Nguyễn Thọ Trù, xã Hoằng Lộc).