Hải Sapa TV lừa dối khách hàng, có thể đối mặt với mức phạt ra sao?

Ngày 24/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lào Cai ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố, tạm giam Vũ Hoàng Hải (Hải SAPA TV, SN 1986, trú tại phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai) để điều tra về hành vi “Lừa dối khách hàng”.

Vợ của Hải là Bùi Thị Kim Tuyên và Phạm Văn Hà (SN 1982), Giám đốc Công ty CP sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam bị khởi tố về tội “Vi phạm quy định về công tác kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” quy định tại Điều 221 Bộ luật Hình sự.

Vợ chồng Vũ Hoàng Hải.

Điều tra cho thấy, Vũ Hoàng Hải lợi dụng ảnh hưởng trên các nền tảng mạng xã hội chỉ đạo vợ là Bùi Thị Kim Tuyên k‎ý hợp đồng tiêu thụ bán sản phẩm “Thịt trâu sấy khô tê cay do Công ty CP sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam nhập nguyên liệu thịt trâu đông lạnh Ấn Độ về sản xuất”, sau đó Vũ Hoàng Hải và vợ quảng cáo trên các nền tảng mạng xã hội là “Thịt trâu sấy đặc sản tây bắc và in logo của Hải SapaTV” để bán ra thị trường.

Từ năm 2022 đến năm 2025, Bùi Thị Kim Tuyên đã mua của Công ty CP sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam số lượng “Thịt trâu sấy khô tê cay” với số tiền 30 tỷ đồng để bán ra thị trường.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lào Cai khởi tố vợ chồng Vũ Hoàng Hải và các cá nhân liên quan là một cảnh báo đáng chú ý đối với những người nổi tiếng trên không gian mạng đang sử dụng sức ảnh hưởng để kinh doanh.

Theo thông tin cơ quan chức năng công bố, vụ án liên quan đến hoạt động sản xuất, tiêu thụ sản phẩm thịt trâu sấy khô. Cơ quan điều tra đang làm rõ việc sản phẩm sử dụng nguyên liệu thịt trâu đông lạnh nhập khẩu nhưng được quảng bá với thông tin gắn với “đặc sản Tây Bắc”, cũng như các vấn đề về hoạt động kế toán và trách nhiệm của từng cá nhân liên quan.

Luật sư Cường nhấn mạnh, việc khởi tố mới là bước đầu của quá trình tố tụng; trách nhiệm hình sự cụ thể của từng bị can phải được xác định trên cơ sở kết quả điều tra và phán quyết của Tòa án.

Đối với tội Lừa dối khách hàng, Điều 198 Bộ luật Hình sự quy định người thực hiện hành vi gian dối trong mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, nếu đủ điều kiện cấu thành tội phạm, có thể bị phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ; trường hợp có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên thì có thể bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm. Như vậy, mức hình phạt tù cao nhất đối với tội danh này là 5 năm tù, ngoài ra còn có thể bị phạt tiền và cấm hành nghề, làm công việc nhất định.

Quá trình điều tra vụ án này, cơ quan điều tra sẽ thu thập các tài liệu chứng cứ để chứng minh thủ đoạn gian dối trong hoạt động mua bán, có lỗi cố ý và hành vi gắn với việc khách hàng bị lừa dối, từ đó phát sinh khoản thu lợi bất chính theo các điều kiện mà Điều 198 quy định.

Trong vụ án này có thể hành vi lừa dối khách hàng sẽ được xác định là gian dối về chất lượng sản phẩm, gian dối về nguồn gốc sản phẩm dẫn đến khách hàng tin tưởng rồi mua hàng gây thiệt hại đến quyền lợi của khách hàng.

Điều đáng chú ý trong vụ việc này, những khách hàng mua hàng đều là những người mến mộ các bị can trên mạng xã hội, do thường xuyên đăng tải các clip gây chú ý khiến cho nhiều người tin tưởng rồi mua ủng hộ sản phẩm của những người này. Đây là một trong các đặc điểm của nền kinh tế chú ý, sự nổi tiếng sẽ kéo theo cơ hội kinh doanh và làm giàu.

Đối với tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng, Điều 221 Bộ luật Hình sự quy định nhiều hành vi như giả mạo, khai man, tẩy xóa tài liệu kế toán; cung cấp, xác nhận số liệu kế toán sai sự thật; để ngoài sổ kế toán tài sản hoặc các hành vi khác được điều luật quy định, nếu gây thiệt hại đến mức luật định. Đáng chú ý, khoản 3 Điều 221 quy định trường hợp gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm. Như vậy, về lý thuyết pháp lý, người phạm tội thuộc trường hợp này có thể phải đối mặt với mức án cao nhất lên tới 20 năm tù. Tuy nhiên, không thể mặc nhiên cho rằng các bị can trong vụ án này sẽ phải chịu khung hình phạt đó. Cơ quan tố tụng phải chứng minh đầy đủ hành vi, lỗi, hậu quả, mức thiệt hại và vai trò của từng người.

Từ vụ việc trên, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, vụ án đặt ra một vấn đề rộng hơn: sự nổi tiếng trên mạng xã hội đang được một bộ phận người xem như một loại tài sản có thể nhanh chóng chuyển hóa thành tiền.

Công thức khá phổ biến hiện nay là: tạo nội dung khác biệt, gây sốc hoặc tranh cãi để thu hút lượt xem → xây dựng lượng người theo dõi → tạo thương hiệu cá nhân → quảng cáo, bán hàng, livestream → chuyển lượng người theo dõi thành khách hàng và doanh thu.

Về nguyên tắc, đây là một mô hình kinh doanh bình thường và pháp luật không cấm. Nhiều KOL, KOC và nhà sáng tạo nội dung đang kinh doanh hoàn toàn hợp pháp, tạo ra những giá trị tích cực cho xã hội. Vấn đề xuất hiện khi một số người lựa chọn con đường nổi tiếng bằng mọi giá, bất chấp chuẩn mực đạo đức, thậm chí bất chấp pháp luật, rồi sử dụng lượng người theo dõi để bán hàng, thu lợi. Khi đó, danh tiếng không còn đơn thuần là hoạt động sáng tạo nội dung mà có thể trở thành công cụ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.

Theo luật sư Cường, việc xử lý nghiêm những trường hợp đủ dấu hiệu tội phạm là cần thiết.

Nếu một người bình thường kinh doanh hàng hóa gian dối có thể bị xử lý, người nổi tiếng càng không thể được miễn trách nhiệm chỉ vì họ có hàng triệu người theo dõi. Thậm chí, sức ảnh hưởng càng lớn thì hậu quả xã hội của hành vi càng có thể lớn hơn. Một thông tin gian dối được một người có hàng trăm nghìn hoặc hàng triệu người theo dõi đưa ra có thể nhanh chóng tiếp cận một lượng khách hàng rất lớn. Đặc biệt, người tiêu dùng nhiều khi mua sản phẩm không chỉ vì giá trị của sản phẩm mà còn vì niềm tin vào người quảng bá.

Khi niềm tin đó bị lợi dụng để đưa thông tin gian dối nhằm bán hàng và thu lợi thì việc xử lý bằng pháp luật hình sự, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, là tất yếu và cần thiết.

Điều đáng lo ngại không chỉ là số tiền người tiêu dùng có thể bị thiệt hại mà còn là thông điệp xã hội được phát đi từ những hiện tượng này. Một bộ phận người trẻ có thể nhìn thấy những người nổi tiếng trên mạng có tiền, có xe, có tài sản, có hàng triệu lượt theo dõi và hình thành suy nghĩ rằng: không cần học hành, không cần chuyên môn, không cần quá trình lao động lâu dài; chỉ cần nổi tiếng, thậm chí tai tiếng, rồi có thể kiếm tiền rất nhanh. Đây là nhận thức lệch lạc và nguy hiểm.

Ông Cường cho rằng, nếu những nội dung phản cảm, gây sốc, bất chấp đạo đức và pháp luật tiếp tục tạo ra lợi ích kinh tế lớn, mạng xã hội sẽ hình thành một “thị trường của sự lệch chuẩn”: càng gây sốc càng nhiều lượt xem, càng nhiều lượt xem càng có tiền, càng có tiền càng tiếp tục tạo nội dung cực đoan. Điều này không chỉ làm môi trường mạng phức tạp, mà còn tác động đến văn hóa, nhận thức và quá trình hình thành nhân cách của một bộ phận giới trẻ. Vì vậy, xử lý nghiêm những người nổi tiếng vi phạm pháp luật không chỉ nhằm bảo vệ người tiêu dùng mà còn có ý nghĩa lập lại chuẩn mực trên không gian mạng.

TS.LS Đặng Văn Cường

Luật sư Đặng Văn Cường khi đề cập đến những người mua sản phẩm thịt trâu sấy khô của Hải Sapa TV cho rằng những khách hàng cho rằng mình đã mua sản phẩm dựa trên thông tin quảng cáo không đúng sự thật cần chủ động lưu giữ chứng cứ như hóa đơn, chứng từ chuyển tiền, tin nhắn đặt hàng, hình ảnh sản phẩm, nội dung quảng cáo, video livestream, thông tin người bán và các tài liệu liên quan. Người bị thiệt hại có thể cung cấp những tài liệu này cho cơ quan điều tra để chứng minh việc mua hàng, số tiền đã thanh toán, nội dung quảng cáo và thiệt hại thực tế.

Đồng thời, người bị hại có quyền yêu cầu giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại, hoàn trả tài sản và khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án.

Nếu xác định có tài sản do phạm tội mà có hoặc tài sản cần được bảo đảm cho việc bồi thường, cơ quan tiến hành tố tụng có thể áp dụng các biện pháp tố tụng phù hợp theo quy định pháp luật.

Từ vụ việc này, ông Cường cho biết, bài học lớn nhất là sự nổi tiếng phải đi cùng trách nhiệm. Một người có thể nổi tiếng từ một video, nhưng để xây dựng uy tín lâu dài phải bằng chất lượng nội dung, sản phẩm và đạo đức nghề nghiệp. Người nổi tiếng khi tham gia kinh doanh phải tuân thủ đầy đủ pháp luật về doanh nghiệp, thương mại, quảng cáo, thuế, kế toán, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các quy định chuyên ngành liên quan. Đặc biệt, không thể lấy lý do “tôi chỉ là người quảng cáo”, “tôi chỉ làm nội dung” để phủ nhận trách nhiệm nếu trên thực tế người đó biết rõ thông tin sai lệch, trực tiếp tham gia vào hoạt động kinh doanh hoặc có vai trò trong việc đưa thông tin gian dối đến khách hàng.

Mạng xã hội có thể giúp một người trở nên nổi tiếng rất nhanh, nhưng cũng có thể khiến một hành vi vi phạm pháp luật gây hậu quả rất lớn. Nổi tiếng không phải là đặc quyền đứng ngoài pháp luật; ngược lại, càng có sức ảnh hưởng thì càng phải có trách nhiệm với lời nói, sản phẩm và hoạt động kinh doanh của mình. Vụ Hải Sapa TV không chỉ là câu chuyện của một cá nhân hay một doanh nghiệp, mà còn là lời cảnh báo đối với cả thị trường kinh doanh trên không gian mạng: kiếm tiền từ sự nổi tiếng là quyền hợp pháp, nhưng kiếm tiền bằng sự gian dối thì phải trả giá bằng trách nhiệm pháp lý.

Mời độc giả xem video Khởi tố Vũ Hoàng Hải/Nguồn video: Bộ Công an