Góp phần gìn giữ văn hóa dân tộc K'ho

Trong vai trò người có uy tín, ông K’ Điệp (trái) là cầu nối giữa chính quyền và Nhân dân địa phương. Ảnh: Anh Khoa

Lặng lẽ đi tìm những câu hát cũ

Ông K’Điệp (SN 1957) trải qua nhiều vị trí công tác khác nhau, từ ngành y tế, phát thanh - truyền hình đến quản lý nhà nước ở địa phương. Dù ở cương vị nào, tình yêu dành cho văn hóa dân tộc K’ho vẫn là mạch nguồn xuyên suốt trong ông.

Ông vừa qua đời vào đầu tháng 6 này. Tưởng nhớ ông, nhiều người dân vẫn nhắc về hình ảnh quen thuộc của người cán bộ luôn mang theo sổ tay trong những chuyến đi buôn làng. Với họ, ông là người làm công tác văn hóa đã dành nhiều năm lặng lẽ lưu giữ những thanh âm đang dần khuất lấp giữa nhịp sống hiện đại.

Nhiều người nhớ đến ông qua những năm tháng công tác tại Đài Phát thanh - Truyền hình Lâm Đồng (nay là Báo và Phát thanh, Truyền hình Lâm Đồng). Những chuyến đi đến các buôn làng vùng sâu, vùng xa vừa là nhiệm vụ nghề nghiệp, vừa đưa ông đến gần hơn với kho tàng văn hóa dân gian của đồng bào K’ho. Từ những cuộc gặp với già làng, nghệ nhân và người cao tuổi, ông nhận ra nhiều làn điệu dân ca, nhiều câu chuyện dân gian đang dần vắng bóng trong đời sống cộng đồng.

Sau hàng chục năm điền dã, ông đã sưu tầm được 27 bài dân ca K’ho cổ cùng nhiều truyện kể dân gian, ca dao, tục ngữ và tri thức dân gian của đồng bào K’ho. Mỗi bài dân ca, mỗi câu chuyện được ghi lại đều góp thêm một phần ký ức văn hóa cho cộng đồng trên cao nguyên Di Linh. Ông thường tâm sự rằng, dân ca không đơn thuần là lời hát. Trong đó có cách người xưa ứng xử với thiên nhiên, với gia đình, với cộng đồng và với chính quê hương mình. Nếu những câu hát ấy mất đi, một phần ký ức của dân tộc cũng sẽ mất theo.

Gìn giữ tiếng nói dân tộc

Từ suy nghĩ dân ca là nơi lưu giữ ký ức và cách ứng xử của người xưa với thiên nhiên, gia đình và cộng đồng, ông dành nhiều thời gian truyền dạy văn hóa truyền thống cho thanh thiếu niên địa phương. Cùng các nghệ nhân, ông hướng dẫn lớp trẻ đánh cồng chiêng, tìm hiểu phong tục tập quán và học tiếng nói dân tộc. Đội cồng chiêng tại Tam Bố được duy trì nhiều năm với sự chung sức của ông và các nghệ nhân trong vùng.

Một đóng góp quan trọng khác của ông là tham gia biên soạn tài liệu dạy và học tiếng K’ho. Với sự am hiểu các nhóm ngôn ngữ địa phương, ông cùng cộng sự nghiên cứu, xây dựng tài liệu phục vụ công tác bảo tồn và truyền dạy tiếng K’ho. Từ năm 2004, ông trực tiếp giảng dạy tiếng K’ho cho cán bộ, công chức trên địa bàn tỉnh. Những lớp học ấy giúp học viên thuận lợi hơn trong giao tiếp với đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời hiểu thêm về văn hóa và phong tục địa phương.

Bên cạnh vai trò nhà sưu tầm và người truyền dạy văn hóa, ông K’Điệp còn là người có uy tín tiêu biểu trong cộng đồng. Ông tích cực vận động bà con thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước; tham gia xây dựng nông thôn mới, xóa bỏ hủ tục lạc hậu, phòng, chống tảo hôn và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư. Ngay cả khi nghỉ công tác, ông vẫn cộng tác với chương trình phát thanh tiếng K’ho của địa phương, chuyển tải các chủ trương, chính sách đến với đồng bào bằng chính tiếng nói của dân tộc mình. Cho đến những năm cuối đời, ông vẫn miệt mài tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng, gặp gỡ lớp trẻ và chia sẻ những điều mình đã dày công gìn giữ.

Ông Phạm Việt Thắng - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Gia Hiệp cho biết, sự ra đi của ông K’Điệp là mất mát lớn đối với công tác bảo tồn văn hóa dân tộc trên địa bàn. Hơn 40 năm gắn bó với buôn làng, ông đã góp phần lưu giữ nhiều giá trị quý của đồng bào K’ho, từ tiếng nói, dân ca đến tri thức dân gian và không gian văn hóa cồng chiêng. Những tư liệu và tâm huyết mà ông để lại sẽ tiếp tục được các thế hệ sau kế thừa, gìn giữ như một phần ký ức của vùng đất Di Linh.

Hương Ly .