Giữ hồn Soọng cô giữa nhịp sống hiện đại

Ông Diệp Hồng Phong, Chủ nhiệm CLB chia sẻ bài hát mới sáng tác cho các thành viên cùng tập luyện.

Được thành lập năm 2013, CLB hát Soọng cô của đồng bào dân tộc Sán Dìu, tổ 25, phường Quan Triều nhanh chóng trở thành mái nhà chung của những người yêu văn hóa truyền thống. Đến năm 2026, sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, CLB tiếp tục được chính quyền địa phương ban hành quyết định công nhận lại, tạo cơ sở pháp lý để duy trì và phát triển các hoạt động trong giai đoạn mới.

Hiện, CLB có hơn 120 thành viên, chủ yếu là người cao tuổi, sinh hoạt định kỳ vào ngày Chủ Nhật của tuần 1 và tuần 3 hằng tháng. Mỗi buổi sinh hoạt, các thành viên cùng nhau ca hát, phổ biến cho nhau những bài hát mới, trao truyền tri thức dân gian. Thông qua đó, những nét đẹp văn hóa tinh hoa của đồng bào dân tộc Sán Dìu được lưu giữ bằng tình yêu và trách nhiệm.

Nếu như nhiều loại hình nghệ thuật cần đến sân khấu lớn, thì Soọng cô chỉ cần những con người có chung tình yêu văn hóa. Trong không gian giản dị của nhà văn hóa tổ dân phố, những câu hát ví, hát đối, hát giao duyên, hát ru, hát chúc tụng... lại ngân lên tha thiết.

Chia sẻ với chúng tôi, ông Diệp Hồng Phong, Chủ nhiệm CLB cho biết: Tôi luôn tâm niệm, nếu hôm nay không gìn giữ, truyền dạy, thì những giá trị quý báu ấy sẽ dần mai một. Vì vậy, tôi cùng các thành viên tích cực tổ chức sinh hoạt CLB, truyền dạy cho lớp trẻ, tham gia các chương trình giao lưu, hội diễn và các hoạt động văn hóa của địa phương để đưa làn điệu Soọng cô đến gần hơn với cộng đồng.

Đến nay, CLB đang lưu giữ khoảng 1.000 bài hát cơ bản. Không dừng lại ở việc bảo tồn, các thành viên còn chủ động sáng tác lời mới trên nền làn điệu cổ để phù hợp với cuộc sống đương đại. Những bài hát hay được truyền cho nhau, cùng chỉnh sửa, bổ sung rồi phổ biến rộng rãi trong CLB. Chính vì thế dòng chảy Soọng cô vẫn không ngừng được bồi đắp, trong trẻo như mạch nước đầu nguồn, mang theo nghĩa tình và khát vọng gìn giữ văn hóa dân tộc.

Bà Nông Thị Hồng Sinh, thành viên CLB cho biết: Chính tình yêu đối với bản sắc văn hóa dân tộc Sán Dìu và mong muốn giữ gìn di sản của cha ông đã giúp tôi gắn bó với Soọng cô suốt nhiều năm qua. Tôi luôn mong muốn góp phần bảo tồn, phát huy giá trị của làn điệu Soọng cô để những câu hát truyền thống sẽ tiếp tục được ngân dài qua các thế hệ và không bị mai một.

Những ký ức tuổi thơ được nuôi dưỡng bằng tiếng hát của ông bà, cha mẹ đã trở thành động lực để nhiều thành viên tiếp tục hành trình bảo tồn di sản. Chính sự tiếp nối ấy giúp Soọng cô không chỉ còn là ký ức, mà vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng hôm nay. Không chỉ mang ý nghĩa giải trí hay giao lưu tình cảm, Soọng cô còn chứa đựng những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Sán Dìu.

Ông Đặng Thanh Bình, thành viên CLB tâm đắc: Giá trị đặc sắc nhất của hát Soọng cô trước hết là giá trị văn hóa và bản sắc dân tộc. Mỗi làn điệu, mỗi câu hát đều chứa đựng tiếng nói, phong tục, tập quán, cách ứng xử và những bài học về đạo lý, tình yêu quê hương, gia đình, lao động của cha ông để lại. Hát Soọng cô không chỉ là hình thức giao duyên nam nữ, mà còn là cách để gắn kết cộng đồng, giúp mọi người hiểu nhau, yêu thương và đoàn kết hơn.

Bảo tồn hát Soọng cô không đơn thuần là lưu giữ một loại hình dân ca, mà còn là gìn giữ bản sắc văn hóa, tiếng nói và ký ức cộng đồng của dân tộc Sán Dìu. Đối với các thành viên, mỗi buổi sinh hoạt còn là dịp gặp gỡ, sẻ chia và lan tỏa niềm đam mê. Qua từng buổi biểu diễn, giao lưu văn nghệ, những câu hát Soọng cô không còn bó hẹp trong phạm vi cộng đồng người Sán Dìu mà đã đến gần hơn với đông đảo nhân dân. Điều đó góp phần nâng cao nhận thức của xã hội về giá trị của di sản văn hóa phi vật thể và khơi dậy niềm tự hào trong thế hệ trẻ.

Tuy nhiên, công tác bảo tồn vẫn còn nhiều khó khăn. Bà Ngô Thị Minh, thành viên CLB trăn trở: Cuộc sống hiện đại có rất nhiều loại hình giải trí, nên lớp trẻ ít có điều kiện tìm hiểu về văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Chính vì thế, khó khăn lớn nhất hiện nay là làm sao để thu hút được lớp trẻ quan tâm và gắn bó với hát Soọng cô.

Bên giếng làng, câu hát Soọng cô được ngân lên da diết.

Đó cũng là thực trạng chung của nhiều loại hình văn hóa dân gian hiện nay. Việc truyền dạy không chỉ cần lòng nhiệt huyết của các nghệ nhân, mà còn rất cần sự vào cuộc của gia đình, nhà trường, chính quyền và toàn xã hội. Thời gian qua, CLB luôn nhận được sự quan tâm của chính quyền địa phương và ngành văn hóa thông qua việc tạo điều kiện duy trì hoạt động, tham gia các chương trình giao lưu, hội diễn và lễ hội truyền thống. Đây là nguồn động viên để các thành viên tiếp tục giữ vững ngọn lửa đam mê, đưa câu hát Soọng cô bay cao, bay xa hơn trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ phai nhạt, tiếng hát Soọng cô vẫn vang lên tha thiết trong những buổi sinh hoạt của CLB. Đó không chỉ là lời ca giao duyên, lời ru hay lời chúc tụng, mà còn là tiếng lòng của những con người đang gìn giữ cội nguồn văn hóa dân tộc Sán Dìu. Chừng nào những câu hát ấy còn được cất lên bằng tình yêu và trách nhiệm, chừng đó dòng chảy văn hóa truyền thống vẫn sẽ tiếp tục được nối dài, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa của quê hương trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Phạm Ngọc Chuẩn