Giới trẻ chọn nghề thủ công truyền thống

Học viên tại xưởng thiết kế kim loại nghệ thuật Cox London. Ảnh: Inge Clemente

Sức hút của nghề xưa

Trước đây, con đường đại học và công việc văn phòng từng được xem là công thức tương đối chắc chắn để có cuộc sống tài chính ổn định. Những ngành nghề thủ công đôi khi bị xem là ít cơ hội hoặc kém hấp dẫn. Song, sự phát triển thời đại số làm thay đổi cán cân đó khi các công việc trí óc bắt đầu chịu sức ép từ trí tuệ nhân tạo (AI).

Bởi thế, một bộ phận lao động trẻ tại các quốc gia chuyển hướng sang nghề thủ công truyền thống “miễn nhiễm với AI”. Đó là những nghề có lịch sử hàng thế kỷ như chế tác đồ thủ công tinh xảo, gia công kim loại hay đóng sách. Giới trẻ nhận ra óc phán đoán sáng tạo và tay nghề tinh thông được nhìn nhận như dạng năng lực khó sao chép trong thị trường lao động ngày càng tự động hóa.

Theo The Guardian, Eryn Lawley tốt nghiệp ngành chính trị học tại Vương quốc Anh nhưng rẽ hướng sang học việc tại xưởng đóng sách Ludlow Bookbinders ở Shropshire. Cô gái trẻ theo đuổi nghề đóng sách thủ công với những kỹ thuật cốt lõi hầu như không thay đổi qua nhiều thế kỷ. Công việc tại đây diễn ra chậm rãi, tỉ mỉ. Hầu như toàn bộ quá trình đều được thực hiện bằng tay, sử dụng máy ép được chế tạo từ thời Victoria, máy ép nhũ và cọ quét keo kiểu xưa.

Lawley hào hứng chia sẻ: “Sản phẩm thủ công luôn mang giá trị nội tại đặc biệt. Món đồ mang dấu ấn cá nhân và đôi bàn tay con người tạo sức lay động riêng. Việc lặp đi lặp lại công việc cho đến khi đạt đến độ hoàn hảo cũng mang lại cảm giác rất thỏa mãn. Công việc này giống như hình thức thiền định tĩnh tại”.

Hệ thống đào tạo nghề đóng sách ở Anh có danh tiếng lẫy lừng toàn thế giới vào các thập niên 1960 và 1970 rồi sau đó suy giảm nghiêm trọng. Các chương trình học nghề gần như biến mất, buộc các doanh nghiệp phải tự đào tạo nhân lực. Giờ đây, dòng người trẻ tìm về nghề xưa góp phần hồi sinh nghề đóng sách trước nguy cơ mai một.

Câu chuyện tương tự diễn ra tại xưởng thiết kế nghệ thuật kim loại Cox London, nơi những tác phẩm tinh xảo vẫn được người tiêu dùng ưa chuộng và vị thế riêng trong thời đại sản xuất hàng loạt. Các học viên hào hứng khi chạm vào chất liệu thô mộc, kỹ năng tôi luyện qua nhiều năm tháng lẫn xúc cảm gắn kết với nơi chốn và con người.

Xây dựng nghề nghiệp bền vững

Nhà xuất bản chuyên về các ấn phẩm cao cấp Folio Society không sử dụng AI tạo sinh trong khâu nghệ thuật nhằm duy trì hệ sinh thái sáng tạo do con người tạo ra. Bởi, trong phân khúc cao cấp, khách hàng thực sự muốn thấu cảm và thêm trân trọng tay nghề, độ độc bản và câu chuyện nhân văn đằng sau sản phẩm hữu hình.

Theo South China Morning Post, anh Shinya Kobayashi (39 tuổi) mua một ngọn núi ở Shimane (Nhật Bản) với giá khoảng 1 triệu yên. Sau đó, xây dựng thương hiệu Mujun Planet gồm lò rèn, xưởng cưa, xưởng mộc và trang trại. Mục tiêu lâu dài là tái tạo hệ sinh thái để duy trì sức sống bền vững của những nghề truyền thống và trao truyền sang thế hệ mới.

Tại Trung Quốc, ngày càng nhiều người trẻ quyết định theo đuổi nghề thủ công lâu đời, từ chạm khắc gỗ đến rèn kim loại, trong bối cảnh nghề kế nghiệp đối mặt nguy cơ già hóa. Độ tuổi trung bình của các nghệ nhân kế thừa di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia đã vượt 65 tuổi, gần 50% từ 70 tuổi trở lên.

Để thu hút thế hệ mới, hơn 3.300 trường học triển khai chương trình nghệ thuật di sản và 106 trung tâm đào tạo được thành lập tại các đại học. Các nghệ nhân cũng thay đổi cách truyền nghề, từ tuyển học viên trực tuyến, tổ chức workshop đến sử dụng mạng xã hội để tiếp cận giới trẻ.

Giới chuyên gia đồng quan điểm rằng tay nghề thủ công cần tiếp tục phát triển song hành với sức mạnh công nghệ. Các công cụ kỹ thuật số được sử dụng để mang lại giá trị gia tăng, trong khi người lao động lành nghề vẫn đảm trách những quy trình sản xuất chuyên biệt, cốt lõi đòi hỏi kỹ năng vận động tinh, phán đoán tại chỗ và sự linh hoạt.

Chung quy, nghề thủ công truyền thống đang được nhìn nhận như hướng đi tiềm năng trước những thay đổi sâu sắc của thị trường lao động và làn sóng công nghệ. Đồng thời, chung tay bảo tồn giá trị nghề nghiệp, di sản văn hóa và kỹ năng đặc thù của con người.