Giảm thiểu rủi ro mưa lũ, sạt lở đất và những điều cần biết
Trong 22 loại hình thiên tai thì mưa lũ, sạt lở đất là loại hình thiên tai phổ biến nhưng rất khó lường và khi xảy ra thì gây thiệt hại nặng nề nhất.
![Mưa lớn đã gây ngập úng một số tuyến đường tại TP Sơn La (tỉnh Sơn La) hồi cuối tháng 7 vừa qua.](https://photo-baomoi.bmcdn.me/w500_r1/2024_08_12_590_49877929/721a269d41d2a88cf1c3.jpg)
Mưa lớn đã gây ngập úng một số tuyến đường tại TP Sơn La (tỉnh Sơn La) hồi cuối tháng 7 vừa qua.
Mưa lũ, sạt lở đất ngày càng khốc liệt
Ông Văn Phú Chính, nguyên Cục trưởng Cục Phòng chống thiên tai (nay là Tổng cục Phòng chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), những năm gần đây, chúng ta chứng kiến tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, dị thường xảy ra nhiều nơi trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Trong 22 loại hình thiên tai thì mưa lũ, sạt lở đất là loại hình thiên tai phổ biến nhưng rất khó lường và khi xảy ra thì gây thiệt hại nặng nề nhất.
Qua số liệu phân tích cho thấy lượng mưa, cường độ mưa ngày càng lớn, gây lũ ống, lũ quét, sạt lở đất ở miền núi, ngập lụt nghiêm trọng ở các thành phố. Mặc dù hiện nay chúng ta phát triển mạnh hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn, radar, hệ thống đo mưa, góp phần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo nhưng để dự báo chính xác mưa ngắn hạn là rất khó. Còn ở vùng núi các tỉnh miền Trung và phía bắc trong những năm qua chúng ta đã chứng kiến những trận lũ quét, sạt lở đất ngày càng khốc liệt, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản của đồng bào.
Lũ quét ở miền núi là khó dự báo. Lũ quét, sạt lở đất liên quan đến nhiều yêu tố như thảm thực vật, rừng bị suy giảm, điều kiện địa chất, khi các điều kiện này gặp mưa lớn, dài ngày có độ bão hòa nhất định gây ra sạt lở đất.
Bên cạnh đó, các con suối ở núi cao thượng nguồn có các cây gỗ bị ngã đỗ, đất đá tích tụ trong thời gian dài đã hình thành những hồ chứa nước tự nhiên, khi mưa lớn sẽ vỡ hồ chứa này tạo thành lũ quét hủy diệt gây tổn thương rất lớn về tính mạng và tài sản của nhân dân sống ở các thung lũng sông, suối, triền núi.
Còn sạt lở đất thì khó kiểm soát và thường xảy ra bất ngờ. Có thể đến một chu kỳ mưa với cường độ lớn, đất đai rệu rã, thảm thực vật suy giảm sẽ hình thành lũ quét. Có những vùng lâu nay không bị sạt lở núi nhưng gần đây lại xảy ra, rất khó lường, khó kiểm soát.
Phần lớn các trận lũ quét xảy ra ở khu vực miền núi hẻo lánh, dân cư thưa thớt. Có những trận lũ quét xảy ra có sức tàn phá lớn mang tính hủy diệt gây tổn thương rất lớn về tính mạng và tài sản của nhân dân, đặc biệt là những hộ dân sống ở các thung lũng sông khi có lũ quét tràn qua.
![Khu vực tỉnh lộ 412B nối huyện Quốc Oai với thị trấn Xuân Mai ngập nặng sau đợt mưa do ảnh hưởng của cơn bão số 2 hồi cuối tháng 7/2024.](https://photo-baomoi.bmcdn.me/w500_r1/2024_08_12_590_49877929/4c271da07aef93b1cafe.jpg)
Khu vực tỉnh lộ 412B nối huyện Quốc Oai với thị trấn Xuân Mai ngập nặng sau đợt mưa do ảnh hưởng của cơn bão số 2 hồi cuối tháng 7/2024.
Đồng bộ các giải pháp để giảm thiểu rủi ro
Để giảm thiểu rủi ro do thiên tai nói chung và lũ quét, sạt lở đất nói riêng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều luật và chính sách.
Trong số này có Luật Phòng chống thiên tai, Luật Quản lý đê điều, Luật Lâm nghiệp và Chiến lược phát triển rừng, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên nước, Luật Đất đai, Luật Tài nguyên khoáng sản.
Bên cạnh luật là các văn bản khác. Ngày 18/6/2018 Chính phủ ban hành Nghị quyết 76/NQ-CP về công tác Phòng, chống thiên tai trong đó có nhiệm vụ xác định khu vực nguy cơ cao xảy ra sạt lở đất, lũ quét để triển khai đồng bộ các giải pháp công trình, phi công trình.
Ngày 13/7/2018 Thủ tướng Chính phủ ra chỉ thị số 19/CT-TTg về công tác phòng tránh lũ ống, lũ quét và sạt lở đất.
Ngày 29/11/2018 Chính phủ ra Nghị định sồ 160/2018/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Phòng chống thiên tai.
Các cơ quan chức năng cũng đã thực hiện một số giải pháp phòng, chống lũ quét và sạt lở đất:
Tăng cường hệ thống cảnh báo sớm. Viện Khoa học Địa chất Việt Nam (Bộ Tài nguyên và Môi trường) phối hợp với AgriMedia (doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thời tiết và nông nghiệp) cung cấp trang thiết bị cho Trạm cảnh báo sớm về trượt lở dạng dòng lũ bùn đất, đá tại xã Bản Khoang (thị xã Sapa, Lào Cai).
Nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng, chống lũ quét và sạt lở đất.
Hỗ trợ trang thiết bị cảnh báo cho các địa phương có khả năng xảy ra lũ quét và sạt lở đất.
Tổng cục Phòng chống thiên tai đề xuất các chương trình, dự án phục vụ công tác phòng, chống lũ quét và sạt lở đất.
Đáng chú ý là đề xuất với Chính phủ cho phép triển khai Dự án Lắp đặt thử nghiệm hệ thống quan trắc cảnh báo sớm và đập chắn bùn đá nhằm giảm nhẹ rủi ro thiên tai do lũ quét, sạt lở đất tại một số điểm có nguy cơ cao (giai đoạn 2020 – 2025).
Khuyến nghị thêm về các giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro do mưa lũ, lũ quét, sạt lở đất, ông Văn Phú Chính cho biết, trong một môi trường thường xuyên bị tác động của thiên tai thì cần nhận định được rủi ro và kiểm soát bằng cách tăng cường công tác dự báo, cảnh báo.
Đồng thời không làm trầm trọng thêm những nguy cơ thiên tai, tức là tùy vào thực trạng cụ thể của từng địa phương mà phải giải quyết được các vấn đề như không gian cho nước, hành lang thoát lũ của các con sông để không làm trầm trọng hơn những rủi ro khi thiên tai xảy ra.
Bên cạnh đó, cần làm tốt công tác thông tin tuyên truyền, cảnh báo để người dân chủ động ứng phó, nâng cao nhận thức của người dân và cộng đồng trong công tác phòng chống lũ quét, sạt lở núi.
Đối với cơ quan chức năng cần sẵn sàng lực lượng, phương án cứu hộ, cứu nạn; phát triển lực lượng xung kích phòng chống thiên tai ở cơ sở để phát hiện và ứng phó kịp thời các tình huống nhằm hạn chế các thiệt hại do lũ, sạt lở đất và các loại hình thiên tai khác.