Đưa kỹ năng công dân số vào hoạt động giáo dục

Trường THCS Nguyễn Huệ tổ chức chuyên đề An toàn trên không gian mạng cho học sinh. Ảnh: NTCC

Qua đó giúp học sinh biết khai thác môi trường số phục vụ học tập, đồng thời ứng xử an toàn, có trách nhiệm trước những rủi ro trên không gian mạng.

Học cách an toàn trong thế giới số

“Tài khoản này có dấu hiệu giả mạo không?”, “Nếu nhận được đường link lạ thì nên xử lý thế nào?”, “Có nên chia sẻ thông tin cá nhân lên mạng xã hội?”… Những câu hỏi liên tiếp được đặt ra trong buổi tập huấn về phòng tránh lừa đảo trên không gian mạng tại Trường THPT Nguyễn Văn Thoại (phường Hòa Xuân, TP Đà Nẵng) thu hút sự tham gia sôi nổi của đoàn viên, thanh niên.

Báo cáo viên đến từ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm công nghệ cao (Công an TP Đà Nẵng) đưa ra nhiều tình huống học sinh dễ gặp trong thực tế. Từ các chiêu trò giả mạo trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử đến những hình thức lừa đảo tài chính, các em được hướng dẫn cách nhận diện dấu hiệu bất thường, bảo vệ thông tin cá nhân và xử lý khi gặp sự cố.

Cùng với đó, học sinh được tìm hiểu về danh tính công dân số, cách quản lý thời gian sử dụng thiết bị điện tử, kỹ năng ứng xử có trách nhiệm trên môi trường mạng và các kênh hỗ trợ khi gặp rủi ro.

Những chuyên đề tương tự đang được nhiều trường học trên địa bàn thành phố triển khai như một nội dung thường xuyên trong hoạt động giáo dục kỹ năng.

Trường THCS Nguyễn Huệ (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng) trang bị kỹ năng công dân cho học sinh thông qua nhiều hình thức, từ giảng dạy môn Tin học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tích hợp trong các môn học đến tổ chức câu lạc bộ và các buổi sinh hoạt chuyên đề.

Một trong những nội dung nhà trường chú trọng trang bị cho học sinh là quy tắc ứng xử trên không gian mạng. Qua các tình huống giả định, các em được hướng dẫn nhận diện hành vi bắt nạt trực tuyến, bạo lực tinh thần, cách bảo vệ tài khoản cá nhân cũng như kỹ năng ứng xử văn minh khi tham gia mạng xã hội.

Ở Trường THPT Phan Châu Trinh (phường Hải Châu, TP Đà Nẵng), việc tuyên truyền học sinh cảnh giác với lừa đảo trực tuyến được lồng ghép trong các hoạt động của Đoàn trường. Đoàn trường còn tổ chức các buổi tập huấn “Ứng dụng ChatGPT và trí tuệ nhân tạo trong thực tiễn học tập học sinh” nhằm hỗ trợ cho đoàn viên thanh niên nhà trường được tiếp cận, hiểu rõ các kiến thức về ChatGPT, cách áp dụng hiệu quả vào trong học tập và nắm rõ những biện pháp phòng tránh rủi ro tiềm ẩn khi sử dụng ứng dụng này.

Theo ông Nguyễn Quang Hưng, Hiệu trưởng Trường THPT Phan Châu Trinh, khi học sinh dành ngày càng nhiều thời gian trên môi trường số để học tập, giải trí..., việc trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro, bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng xử văn minh trên mạng trở nên cần thiết không kém việc học kiến thức văn hóa.

Học sinh Trường THPT Phan Châu Trinh sinh hoạt chuyên đề Ứng xử văn minh trên không gian mạng. Ảnh: NTCC

Đưa công nghệ vào học tập

Nếu những buổi tập huấn giúp học sinh biết tự bảo vệ mình trên không gian mạng thì các hoạt động trải nghiệm lại mở ra cơ hội để các em khai thác công nghệ phục vụ học tập và sáng tạo.

Tại Trường THPT Nguyễn Trãi (phường Liên Chiểu, TP Đà Nẵng), phát triển năng lực số cho học sinh được xác định là một trong những nội dung trọng tâm của năm học. Sau chương trình tập huấn “Ứng dụng AI trong giáo dục, phát triển năng lực số và phát động phong trào Bình dân học vụ số” dành cho cán bộ, giáo viên, nhà trường tiếp tục mở rộng để 100% học sinh được tiếp cận và thực hành các công cụ AI.

Ông Phan Quốc Duy, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Trãi, cho biết việc tích hợp kỹ năng số vào chương trình giảng dạy sẽ giúp học sinh vừa nắm chắc kiến thức, vừa chủ động trang bị những năng lực cần thiết cho tương lai. Cô Mai Thị Hoài Dung, giáo viên môn Toán, cho rằng ứng dụng AI giúp mở rộng phương pháp dạy học, tạo điều kiện để học sinh chủ động tìm tòi và khám phá kiến thức thay vì chỉ tiếp nhận từ sách giáo khoa.

Không dừng lại ở các lớp tập huấn, nhiều trường học còn xây dựng môi trường để học sinh trực tiếp trải nghiệm công nghệ. Ngày hội STEM và đổi mới sáng tạo của Trường THPT Phan Châu Trinh mang đến không gian để học sinh tiếp cận robotics, khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và lập trình. Bên cạnh các hoạt động trải nghiệm, mô hình “Mentor and Mentee” được triển khai nhằm kết nối học sinh với giáo viên, chuyên gia và cựu học sinh, hỗ trợ các em phát triển ý tưởng nghiên cứu và dự án sáng tạo.

Việc khai thác công nghệ trong học tập cũng được mở rộng sang hoạt động đọc sách. Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026, Trường THPT Nguyễn Văn Thoại kết hợp giữa sách giấy và sách điện tử thông qua mã QR. Chương trình ghi nhận hơn 410 lượt check-in với sách, cho thấy sự hưởng ứng tích cực của học sinh đối với hình thức tiếp cận tri thức mới.

Theo em Đinh Nguyễn Xuân Giao, học sinh lớp 11/1, đọc sách bằng mã QR giúp em tiếp cận nhiều đầu sách thuận tiện hơn, từ đó tạo thêm hứng thú trong việc tìm hiểu kiến thức.

Theo ông Nguyễn Hoàng Nam, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Đà Nẵng, thời gian tới ngành tiếp tục xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về giáo dục, kết nối học bạ điện tử và hồ sơ số của học sinh, giáo viên; phát triển hệ sinh thái học liệu số dùng chung, đồng thời từng bước triển khai mô hình trường học số, lớp học thông minh với các công nghệ mới.

Mục tiêu đến năm 2030, 100% trường phổ thông trên địa bàn ứng dụng công nghệ số trong quản lý và giảng dạy; ít nhất 50% bài giảng được số hóa và 70% học sinh, sinh viên có cơ hội tiếp cận các khóa học trực tuyến chất lượng quốc tế.

Từ những giờ học về an toàn mạng, các câu lạc bộ công nghệ hay hoạt động trải nghiệm thực tiễn, kỹ năng công dân số đang dần trở thành hành trang để học sinh tự tin học tập, sáng tạo và thích ứng với môi trường số.

Hà Nguyên