Đưa khoa học xã hội đến gần công chúng

Ảnh minh họa.

Những thành tựu đáng tự hào

Trong hành trình hơn 70 năm hình thành và phát triển, khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn. Theo thống kê tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, có 21 công trình, cụm công trình khoa học của Viện được trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh và 28 công trình, cụm công trình được trao tặng giải thưởng Nhà nước ở nhiều lĩnh vực khác nhau như: Lịch sử, văn học, văn hóa, tôn giáo, dân tộc, xã hội, ngôn ngữ, Hán Nôm. Nhiều nhà khoa học xã hội tên tuổi, trở thành danh nhân, niềm tự hào của đất nước như: Giáo sư, Viện sĩ Nguyễn Khánh Toàn, Giáo sư Trần Huy Liệu, Giáo sư Đặng Thai Mai, Giáo sư Trần Văn Giàu, Giáo sư Cao Xuân Huy, Giáo sư Nguyễn Đổng Chi, Giáo sư Đào Duy Anh, Giáo sư, Viện sĩ Phạm Huy Thông, Giáo sư Nguyễn Văn Huyên, Giáo sư Trần Đức Thảo… Với hàng nghìn đầu sách về khoa học xã hội đã được xuất bản, cùng với hàng triệu tác phẩm đăng tải trên các tạp chí khoa học danh tiếng trong nước và quốc tế… Công trình nghiên cứu của các nhà khoa học xã hội đã thẩm thấu vào đời sống thông qua những kết quả, bài học đóng góp vào việc tư vấn, hoạch định đường lối phát triển đất nước, các chính sách xã hội, pháp luật, quốc phòng an ninh… Khoa học xã hội ngày càng góp phần nâng cao trình độ dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài; tuyên truyền, giáo dục cũng như tổ chức và định hướng xã hội thực hiện các nhiệm vụ lịch sử.

Trong một thời gian dài, những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học thường chỉ hạn hẹp công bố trong giới học thuật. Tuy nhiên, đây là các giá trị mang tính lịch sử, nhân văn sâu sắc, rất cần được tôn vinh để công chúng có cơ hội được tìm hiểu, chia sẻ, học tập và thực hành trong đời sống. Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh cho rằng, công tác giới thiệu, quảng bá các thành tựu nghiên cứu ra xã hội vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và vị thế của Viện. Do vậy, cần có những hình thức giới thiệu phù hợp, gần gũi và sinh động. Tiến sĩ Rơ Đăm Thị Bích Ngọc, Viện Xã hội học và Tâm lý học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) chia sẻ: “Rất cần có những phương thức trưng bày, triển lãm các thành tựu, công trình nghiên cứu của các nhà khoa học xã hội Việt Nam. Chúng tôi tự hào về các bậc tiền bối, những người thầy thế hệ trước đã tạo dựng nền móng cho khoa học xã hội Việt Nam, đóng góp nhiều công trình nghiên cứu giá trị, giúp Đảng, Nhà nước trong công tác hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước. Khoa học xã hội và nhân văn với vai trò kiến tạo nền tảng tinh thần, có khả năng truyền cảm hứng rất mạnh mẽ tới công chúng, khích lệ tinh thần học hỏi và nghiên cứu trong thế hệ trẻ. Việc giới thiệu các công trình nghiên cứu đến công chúng vừa là động lực sáng tạo cho nhà khoa học, vừa góp phần thúc đẩy một xã hội tri thức, không ngừng khám phá để đổi mới, phát triển”.

Nhịp cầu nối tri thức

Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam hiện đang thực hiện Đề án: “Trưng bày thành tựu nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn theo chủ đề”, với mục tiêu đưa các thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học đến gần hơn với công chúng. Theo đó, các đơn vị nghiên cứu trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam sẽ lần lượt tổ chức trưng bày các công trình nghiên cứu trọng điểm, đặc sắc của mình trong không gian rộng rãi, đẹp, hiện đại tại trụ sở chính của Viện tại Hà Nội. Đơn vị tổ chức trưng bày đầu tiên là Viện Khảo cổ học với nhiều công trình, giá trị độc đáo như: Mô hình trống đồng Đông Sơn, kết quả của 02 đề tài nghiên cứu cấp cơ sở, lá đề chim phượng-bảo vật quốc gia ở Hoàng thành Thăng Long, được tìm thấy tại Khu di tích Khảo cổ học 18 Hoàng Diệu (Ba Đình, Hà Nội), hình ảnh 3D kiến trúc cung điện Kính Thiên thời Lê Sơ. Ngoài ra, là 300 số tạp chí Khảo cổ học có chất lượng được công chúng và giới khoa học đánh giá cao, nhiều bộ sách quý về khảo cổ học của các nhà khoa học hàng đầu như Giáo sư Phạm Huy Thông, Giáo sư Hà Văn Tấn, Phó Giáo sư Tống Trung Tín…

Ngay trong những ngày đầu năm mới 2026, đợt trưng bày tiếp theo của Viện Sử học và Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới với chủ đề: “Dưới cờ Đảng quang vinh: Việt Nam 40 năm Đổi mới và khát vọng trong kỷ nguyên vươn mình” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo nhà khoa học và công chúng. Đây là hoạt động thiết thực của giới khoa học xã hội và nhân văn chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Viện Sử học công bố, trưng bày nhiều công trình nghiên cứu giá trị như: Bộ Lịch sử Việt Nam 15 tập, một số công trình Hán Nôm tiêu biểu, một số công trình nghiên cứu phục vụ các nhiệm vụ chính trị bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia. Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới công bố, trưng bày các thành tựu và công trình nghiên cứu trong các giai đoạn lịch sử từ kháng chiến chống Mỹ đến giai đoạn đổi mới và hội nhập hiện nay. Những công trình nghiên cứu về kinh tế vĩ mô, hội nhập quốc tế, tăng trưởng xanh, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… của Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới đã cung cấp cho công chúng một bức tranh toàn cảnh về đóng góp của các nhà khoa học trong lĩnh vực này vào việc hoạch định đường lối, chính sách phát triển kinh tế đất nước.

Không gian trưng bày thành tựu khoa học xã hội nhân văn được các chuyên gia đánh giá có nội dung hấp dẫn, kết hợp hài hòa, phong phú giữa hiện vật, hình ảnh, tư liệu, thư pháp... gần gũi và dễ tiếp cận với người xem.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, việc trưng bày, công bố rộng rãi các thành tựu, công trình là lời khẳng định mạnh mẽ về vai trò không thể thay thế của khoa học xã hội và nhân văn. Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, khoa học xã hội và nhân văn sẽ tiếp tục là nguồn lực trí tuệ quan trọng, góp phần định hướng giá trị, dự báo xu thế và kiến tạo con đường phát triển bền vững, phồn vinh và hạnh phúc. Đồng thời, lan tỏa niềm tự hào, niềm tin, khát vọng cống hiến của các nhà khoa học và công chúng yêu khoa học vào sự nghiệp kiến thiết, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

VŨ QUỲNH TRANG