Động lực cho xuất nhập khẩu bứt phá

Từ chưa đầy 1 tỷ USD đến kỷ lục hơn 900 tỷ USD

Nhìn lại bức tranh 30 năm hội nhập, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã đưa ra những nhận định về động lực tăng trưởng trong tương lai.

Năm 1995 – thời điểm Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN và bắt đầu tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt chưa đầy 1 tỷ USD.

Sau 30 năm, đồ thị xuất nhập khẩu của Việt Nam đã vươn lên mạnh mẽ. Nếu như Việt Nam mất 15 năm để đạt mốc 100 tỷ USD vào năm 2009, thì sau đó, cứ trung bình 2 năm, Việt Nam lại bước lên một nấc thang mới.

“Năm 2025 là một năm hết sức đặc biệt khi chúng ta lần lượt vượt qua hai cột mốc 800 tỷ và đạt tới mốc 900 tỷ USD. Đây có thể nói là một kỷ lục kép, minh chứng cho đà tăng trưởng mạnh mẽ sau giai đoạn bứt phá từ đại dịch COVID-19", ông Hải nhấn mạnh.

Sự bứt phá này không chỉ nằm ở con số mà còn ở vị thế. Hiện nay, Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ 23 trong nhóm các quốc gia có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất thế giới, một bước tiến dài so với vị trí thứ 50 vào năm 2007 khi chúng ta gia nhập WTO.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương).

Trong bức tranh thị trường, Mỹ tiếp tục duy trì vị thế là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm tới 1/3 tỷ trọng kim ngạch. Theo ông Hải, Mỹ là một trong những thị trường lớn hiếm hoi mà Việt Nam chưa có Hiệp định thương mại tự do (FTA), nhưng lại chiếm tới 33% tỷ trọng xuất khẩu. Đây là một điều hết sức đặc biệt trong cơ cấu thị trường hiện nay.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc đóng vai trò là “công xưởng cung ứng” lớn nhất khi chiếm tới 40% giá trị nhập khẩu của Việt Nam, chủ yếu là nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất. Sự tương đồng giữa nhóm hàng xuất khẩu và nhập khẩu (điện tử, máy móc, dệt may) cho thấy mô hình kinh tế của Việt Nam vẫn dựa mạnh vào hoạt động lắp ráp và gia công.

Dù đạt được những kết quả kỷ lục, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm quan trọng cần được khắc phục.

Việt Nam đang xuất siêu rất lớn vào Mỹ nhưng lại nhập siêu quá sâu từ Trung Quốc. Sự phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường chủ chốt đem lại những rủi ro về phòng vệ thương mại và an ninh kinh tế.

Các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hiện chiếm từ 70% đến 75% tổng kim ngạch xuất khẩu.

“Chúng ta cảm ơn các nhà đầu tư nước ngoài, nhưng đây cũng là lời thức tỉnh cho các doanh nghiệp nội địa. Chúng ta cần sự bứt phá mạnh mẽ hơn để gia tăng thị phần của khối nội", ông Hải nêu.

Về bài toán giá trị gia tăng, ông Hải cho rằng, đây vẫn là điều trăn trở lớn nhất khi phần lớn giá trị nằm ở khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi các phần quan trọng như thương hiệu, thiết kế, tiếp thị và chuỗi cung ứng vẫn chưa hoàn thiện.

Động lực mới trong bối cảnh phi toàn cầu hóa

Thế giới đang bước vào giai đoạn “phi toàn cầu hóa” với sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ và các xung đột thương mại. Xu hướng xanh hóa và trung hòa phát thải không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để tồn tại.

Trước bối cảnh đó, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu gợi mở nhiều nhóm giải pháp để tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.

Trong đó, cần làm chủ thị trường. Phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, nghiên cứu khoa học để chủ động nguồn nguyên liệu và làm chủ giá trị nội địa.

Đa dạng hóa thị trường qua việc tiếp tục khai thác hiệu quả 17 FTA hiện có và tìm kiếm các thị trường mới thông qua thương mại điện tử xuyên biên giới.

Xây dựng thương hiệu xanh với việc gắn xuất xứ hàng hóa với các tiêu chuẩn xanh, số hóa để đáp ứng yêu cầu khắt khe của chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng thời tối ưu hóa logistics để đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng với chi phí thấp nhất và thời gian nhanh nhất.

“Xanh hóa chuỗi cung ứng là một thách thức, nhưng nguy cơ đối với người này có thể là thời cơ cho người khác. Nếu doanh nghiệp có nhận thức đúng đắn và chuyển dịch tích cực, tiêu chuẩn xanh sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh đón đầu xu thế", ông Hải khuyến nghị.

Nguyệt Minh