Đổi mới hoạt động HĐND: Sát dân hơn, quyết nghị thực chất hơn

Chủ động đổi mới ngay từ đầu nhiệm kỳ

Nhiệm kỳ 2026 - 2031 diễn ra trong bối cảnh cả nước thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Cùng với đó, chuyển đổi số đang tác động ngày càng sâu rộng đến phương thức hoạt động của các cơ quan trong hệ thống chính trị.

Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra với HĐND các cấp không chỉ là thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ theo quy định pháp luật, mà còn phải đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng quyết nghị, tăng cường giám sát, sâu sát cơ sở và gần dân hơn.

Toàn cảnh Kỳ họp thứ 2, HĐND tỉnh khóa XIX, nhiệm kỳ 2026-2031. Ảnh: Phạm Bằng

Đây cũng là lý do HĐND tỉnh Nghệ An khóa XIX sớm ban hành Đề án “Nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp tỉnh Nghệ An, nhiệm kỳ 2026 - 2031” tại Kỳ họp thứ 2, ngày 8/6/2026. Đề án được xác định là một trong những chương trình, đề án trọng điểm thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX.

Ông Dương Đình Chỉnh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh và đoàn công tác HĐND tỉnh khảo sát việc thực hiện chính sách bố trí ổn định dân cư tại xã Tiền Phong. Ảnh: Mai Hoa

Ông Dương Đình Chỉnh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An cho biết, việc ban hành Đề án ngay từ đầu nhiệm kỳ tạo cơ sở quan trọng để HĐND các cấp thống nhất phương thức hoạt động, cụ thể hóa yêu cầu đổi mới trong điều kiện chính quyền địa phương hai cấp.

Đây là điểm mới đáng chú ý so với nhiệm kỳ trước. Nếu Đề án nhiệm kỳ 2021 - 2026 chủ yếu tập trung vào hoạt động của HĐND tỉnh, thì nhiệm kỳ này phạm vi được mở rộng đến HĐND cấp xã. Cùng với việc tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ, HĐND tỉnh đặt yêu cầu phát huy tính chủ động của HĐND cấp xã, đồng thời tăng cường kết nối, trao đổi thông tin hai chiều giữa hai cấp.

Từ định hướng chung của tỉnh, tinh thần chủ động đã được cụ thể hóa ngay tại cơ sở.

Tại xã Quỳnh Thắng, HĐND xã đã xây dựng Đề án nâng cao hiệu quả hoạt động nhiệm kỳ 2026 - 2031 với 9 nhóm giải pháp, tập trung vào hoàn thiện quy chế, tập huấn nghiệp vụ, nâng cao chất lượng kỳ họp, nghị quyết, giám sát, tiếp xúc cử tri và chuyển đổi số.

Ông Nguyễn Văn Hải - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Quỳnh Thắng, cho biết việc ban hành đề án ngay đầu nhiệm kỳ nhằm tạo cơ sở để HĐND xã hoạt động bài bản, chủ động hơn, nhất là trong bối cảnh nhiều đại biểu lần đầu tham gia cơ quan dân cử.

Còn với những đại biểu lần đầu tham gia HĐND, yêu cầu trước hết là phải nhanh chóng nắm bắt được quy định, chức năng, nhiệm vụ và kỹ năng hoạt động của người đại biểu.

Bà Nguyễn Thị Oanh - Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Quyết Thắng, đại biểu HĐND xã Quỳnh Thắng xác định, người đại biểu trước hết phải gần dân, hiểu dân, lắng nghe được tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số, đại biểu cũng phải chủ động học hỏi, ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Sát dân để nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống

Một trong những yêu cầu cốt lõi của Đề án là nâng cao chất lượng các quyết nghị của HĐND, bảo đảm mỗi nghị quyết được ban hành đúng quy định, sát thực tiễn và có khả năng đi vào cuộc sống.

Theo mục tiêu đề ra, 100% nghị quyết của HĐND các cấp phải được ban hành đúng trình tự, thủ tục, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, phù hợp thực tiễn và được theo dõi, giám sát chặt chẽ quá trình triển khai. Đối với các dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách của tỉnh, 80% được tổ chức khảo sát, nắm bắt thông tin, ý kiến từ đối tượng tác động và các cơ quan liên quan trước khi trình HĐND tỉnh.

Đề án nhiệm kỳ 2026 - 2031 yêu cầu đa dạng hóa hình thức tiếp xúc cử tri, không chỉ trước và sau kỳ họp mà còn tổ chức tiếp xúc chuyên đề, theo nhóm đối tượng, đến tận thôn, bản, khối, xóm; có thể thực hiện trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp cả hai hình thức.

Ông Trình Văn Nhã - Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đại Đồng, đại biểu HĐND tỉnh trao đổi với cán bộ thôn Dùng 1. Ảnh: Mai Hương

Tại Đại Đồng, cách tiếp cận này đang được cụ thể hóa bằng việc mở rộng các kênh tiếp nhận ý kiến của người dân. Ông Trình Văn Nhã - Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã, đại biểu HĐND tỉnh cho biết: “Bây giờ không thuần túy là tiếp xúc định kỳ nữa mà tiếp xúc thường xuyên thông qua nhiều kênh, từ đại biểu đi cơ sở, rồi thông qua mạng xã hội để lắng nghe ý kiến cử tri, những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, đề xuất Thường trực Hội đồng có ý kiến với Ủy ban Nhân dân để xử lý kịp thời, đáp ứng nguyện vọng người dân”.

Ông Nguyễn Nam Phương - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nghĩa Mai trao đổi với lãnh đạo UBND xã và cán bộ làng Dàn. Ảnh: Mai Hương

Tại xã Nghĩa Mai, tinh thần sát dân được thể hiện bằng những kết quả rất cụ thể ngay trong kỳ họp thường kỳ đầu tiên của nhiệm kỳ.

Ông Nguyễn Nam Phương - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nghĩa Mai cho biết, ngay sau khi hoàn thành cuộc bầu cử, Ban Thường vụ Đảng ủy đã chỉ đạo HĐND xã chủ động tập huấn cho đại biểu về kỹ năng tiếp cận, lắng nghe và phản ánh ý kiến của người dân; đồng thời khai thác trí tuệ nhân tạo để rút ngắn thời gian nghiên cứu văn bản, chính sách.

Hiệu quả hoạt động được đo bằng những kết quả cụ thể, ngay tại kỳ họp thường kỳ đầu tiên của nhiệm kỳ, đã có 121 ý kiến, kiến nghị của cử tri được tiếp thu, giải trình và chuyển cấp có thẩm quyền giải quyết trên các lĩnh vực đất đai, giao thông, thủy lợi, y tế, giáo dục, văn hóa - xã hội...; đồng thời thông qua 10 nghị quyết quan trọng, trong đó có những nghị quyết liên quan đến đầu tư công, phát triển kinh tế và nâng cao hiệu quả cây mía.

Ông Nguyễn Nam Phương - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nghĩa Mai và lãnh đạo UBND xã khảo sát các tuyến đường đất trên địa bàn xã. Ảnh: Mai Hương

Đằng sau những con số ấy là những vấn đề rất cụ thể của đời sống người dân. Nghĩa Mai là địa bàn rộng, còn nhiều tuyến đường đất. Theo khảo sát, địa phương hiện có gần 450 tuyến đường đất, tuyến ngắn khoảng 200 m, tuyến dài tới 2,2 km. Vì vậy, HĐND xã đã quan tâm đến vấn đề quy hoạch, trước mắt khi đang có quỹ đất thì thực hiện công tác giải phóng mặt bằng để sau này có nguồn lực thì sẽ đầu tư xây dựng, mở rộng đường giao thông, thuận tiện cho người dân đi lại.

Đây chính là cách để hoạt động của HĐND chuyển từ việc “nghe và ghi nhận” sang theo dõi, quyết định và tạo điều kiện giải quyết những vấn đề cụ thể của người dân.

Chuyển đổi số để hoạt động dân cử hiện đại hơn

Một điểm nhấn quan trọng của Đề án nhiệm kỳ này là chuyển đổi số được đặt ở vị trí xuyên suốt trong hoạt động của HĐND.

Không chỉ “kỳ họp không giấy”, mục tiêu là xây dựng một hệ sinh thái số phục vụ toàn bộ hoạt động của cơ quan dân cử: từ quản lý kỳ họp, nghị quyết, giám sát, chất vấn, giải trình đến tiếp nhận, theo dõi kiến nghị cử tri, đơn thư và hoạt động của từng đại biểu.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Hoàng Nghĩa Hiếu phát biểu khai mạc Kỳ họp thứ 4 HĐND tỉnh khoá XIX, nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Thành Duy

Đặc biệt, năm 2026, Nghệ An đặt mục tiêu xây dựng, tích hợp trợ lý ảo AI vào hệ thống “kỳ họp thông minh” và hệ thống theo dõi, giải quyết công việc của HĐND, hỗ trợ thẩm tra, tra cứu, phân tích dữ liệu, tổng hợp báo cáo và thảo luận. Đến hết năm 2027, phấn đấu 100% đại biểu HĐND tỉnh sử dụng thành thạo trợ lý ảo AI.

Tại xã Đại Đồng, “kỳ họp không giấy” đã được triển khai và địa phương tiếp tục hướng tới việc trang bị các thiết bị thông minh cho đại biểu.

Tại xã Nghĩa Mai, chuyển đổi số cũng được nhìn nhận như một công cụ trực tiếp hỗ trợ đại biểu nâng cao chất lượng hoạt động. Ông Nguyễn Nam Phương cho biết: “Ngay từ những ngày đầu thì địa phương cũng xác định việc tập huấn, ứng dụng trợ lý AI hỗ trợ đại biểu trong nghiên cứu, khai thác và phân tích thông tin là nhiệm vụ quan trọng”.

Kết nối hai cấp HĐND, tạo sức mạnh từ cơ sở

Trong thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, vai trò của HĐND cấp xã càng trở nên quan trọng. Đây là cấp gần dân nhất, trực tiếp nắm bắt những vấn đề phát sinh trong đời sống và cũng là nơi các chủ trương, chính sách được cụ thể hóa.

Ông Nguyễn Như Khôi - Uỷ viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh khảo sát cơ sở vật chất và tinh thần phục vụ người dân của cán bộ, công chức tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Mường Quàng. Ảnh: Mai Hoa

Vì vậy, Đề án xác định rõ yêu cầu tăng cường theo dõi, hướng dẫn hoạt động HĐND cấp xã, đồng thời phát huy tính chủ động của cơ sở. Quan hệ giữa HĐND tỉnh và HĐND cấp xã được đặt theo hướng kết nối, trao đổi thông tin hai chiều, hỗ trợ lẫn nhau.

Đây cũng là một trong những nội dung trọng tâm được ông Dương Đình Chỉnh - Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An nhấn mạnh về các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Ông Dương Đình Chỉnh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: Mai Hoa

Theo đó, HĐND tỉnh sẽ tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời từng bước hình thành hệ thống công cụ số dùng chung, liên thông từ tỉnh đến cơ sở. Qua đó, thông tin từ cơ sở được chuyển tải kịp thời lên tỉnh; ngược lại, những quy định, kinh nghiệm, cách làm mới từ tỉnh được hỗ trợ, hướng dẫn để cấp xã triển khai phù hợp với thực tiễn.

Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu mới: tỉnh không làm thay cơ sở, mà hướng dẫn, kết nối và hỗ trợ; cơ sở không trông chờ, mà chủ động quyết định và chịu trách nhiệm trong phạm vi được phân cấp.

Đề án cũng đã lượng hóa những mục tiêu rất cụ thể: 100% kỳ họp được tổ chức đúng quy định, chất lượng; 100% kỳ họp thường lệ có hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn; 100% kiến nghị giám sát và kết luận chất vấn, giải trình được theo dõi việc triển khai thực hiện, trong đó trên 90% các kiến nghị cụ thể, khả thi, đúng quy định pháp luật được các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Những mục tiêu ấy cho thấy yêu cầu đổi mới hoạt động HĐND nhiệm kỳ 2026 - 2031 không dừng ở việc đổi mới hình thức, mà hướng tới đo đếm bằng kết quả thực chất.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Hoàng Nghĩa Hiếu nắm bắt tâm tư, trao đổi của người dân xã Thuần Trung. Ảnh: Mai Hoa

Để mỗi nghị quyết được ban hành sát thực tiễn hơn; mỗi cuộc giám sát có địa chỉ, trách nhiệm và thời hạn cụ thể; mỗi ý kiến của cử tri được tiếp nhận, theo dõi và đôn đốc đến cùng; và mỗi đại biểu thực sự dành thời gian, trí tuệ cho nhiệm vụ đại diện của Nhân dân.

Đó cũng là nền tảng để HĐND các cấp tỉnh Nghệ An tiếp tục khẳng định vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đồng hành cùng chính quyền trong phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp và đóng góp tích cực vào mục tiêu đưa Nghệ An trở thành tỉnh khá của cả nước, cực tăng trưởng tầm quốc gia vào năm 2030.