Độc đáo lễ cưới của người Chăm Islam

Giới thiệu nghi thức lễ cưới của đồng bào Chăm Islam tỉnh An Giang tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI tại tỉnh Khánh Hòa năm 2026. Ảnh: KHÁNH MY

Nghi lễ vòng đời của người Chăm theo Hồi giáo Islam ở An Giang có giá trị lịch sử, cố kết cộng đồng và bảo tồn văn hóa truyền thống. Thông qua nghi lễ, cộng đồng có thể biết nguồn gốc lịch sử của đồng bào Chăm, quá trình di cư và tụ cư của họ tại An Giang. Nghi lễ cũng giúp cho mối thân tình giữa các thành viên trong cộng đồng người Chăm ngày càng gắn kết. Vì vậy, “Nghi lễ vòng đời của người Chăm Islam tỉnh An Giang” trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 12/2023.

Theo truyền thống, lễ cưới của đồng bào Chăm Islam thường diễn ra trong 3 ngày. Ngày thứ nhất là ngày tụ họp, chuẩn bị và làm bánh. Ngày thứ hai là ngày “lên ghế”, còn gọi là “lên giường”, chuẩn bị cho nghi thức chính. Ngày thứ ba là ngày lễ đưa rể, khi nhà trai đưa chú rể sang nhà gái để tiến hành các nghi thức hôn lễ theo phong tục và giáo luật Islam. Trong ngày này, đoàn nhà trai tháp tùng chú rể đến thánh đường để tiến hành lễ Nikah, còn gọi là lễ bắt tay giao con - nghi lễ quan trọng nhất trong đám cưới đồng bào Chăm theo đạo Hồi Islam. Sau nghi lễ này, cô dâu, chú rể chính thức trở thành vợ chồng. Nghi thức này cũng có thể được thực hiện tại nhà cô dâu, tùy theo điều kiện và phong tục của từng gia đình, từng cộng đồng.

Trong đoàn đưa rể, đi đầu là 3 em nhỏ bưng 3 chiếc quả đựng lễ vật gồm: Trầu, cau; gạo, muối và bánh, theo sau là chú rể. Một vị chức sắc hoặc người có uy tín trong làng sẽ cầm khăn tay dắt chú rể đi, phía sau có người cầm lọng che cho chú rể. Cuối đoàn là họ nhà trai, vừa đi vừa đánh trống, ca hát rộn ràng, tạo nên không khí vui tươi trong ngày trọng đại. Khi đoàn nhà trai đến chân cầu thang nhà gái, các bà, các cô trong họ nhà gái ra đón tiếp các bà, các cô bên họ nhà trai. Những người đàn ông đại diện bên nhà gái cũng ra chào đón những người đàn ông bên nhà trai, thể hiện sự trân trọng, hiếu khách và tình giao hảo giữa hai gia đình.

Sau nghi lễ “bắt tay giao con”, người có uy tín bên nhà trai sẽ dắt chú rể vào phòng cô dâu. Trước khi đến phòng cô dâu, chú rể được đại diện nhà gái mang thau nước ra rửa chân. Sau khi rửa chân, chú rể di chuyển trên chiếc mùng đã được gấp sẵn, tiến tới buồng cưới. Chú rể tiến đến bên cô dâu và dùng ngón tay trỏ chỉ vào trán cô dâu, ý nói “nàng là vợ của ta từ nay”. Sau đó, chú rể rút một cây trâm trên mái tóc cô dâu, mang ý nghĩa minh chứng xác nhận cô dâu là người Hồi giáo. Tiếp theo, chú rể bước lên giường cưới, ngồi xếp bằng bên phải cô dâu, đùi trái gác nhẹ lên đùi cô dâu. Đây là nghi thức biểu trưng trong phong tục cưới truyền thống, thể hiện sự gắn kết vợ chồng từ sau lễ cưới.

Sau phần cầu nguyện, cô dâu và chú rể bước ra ngoài để chào hỏi quan khách, đón nhận những lời chúc phúc của hai bên gia đình, họ hàng và cộng đồng. Khi cô dâu, chú rể chào hỏi quan khách xong, mọi người cùng nhau ăn bánh, trò chuyện, cùng chúc cho vợ chồng có cuộc sống hạnh phúc, thuận hòa và bền lâu.

Chị Ro Hi Mad - phụ trách Đội Văn nghệ xã Mỹ Đức cho biết đồng bào Chăm quan niệm hôn nhân là một dấu mốc thiêng liêng, là thước đo sự trưởng thành và chuẩn mực của mỗi người. Vì vậy, lễ cưới của đồng bào Chăm Islam luôn được tổ chức trang trọng, nề nếp với nhiều nghi thức đặc sắc, tạo nên nét đẹp văn hóa trong đời sống cộng đồng người Chăm An Giang nói riêng và cả vùng Nam Bộ nói chung.

Dù trải qua nhiều biến động của thời gian và sự đổi thay của cuộc sống hiện đại, lễ cưới truyền thống của đồng bào Chăm Islam An Giang vẫn còn lưu giữ những nghi thức cơ bản, thể hiện đạo lý gia đình, đức tin tôn giáo và bản sắc văn hóa dân tộc. Dòng chảy văn hóa ấy sẽ tiếp tục được cộng đồng Chăm Islam An Giang gìn giữ, trao truyền và phát huy, để những giá trị tốt đẹp của cha ông mãi lưu truyền trong đời sống hôm nay và mai sau.

KHÁNH MY