Đồ uống 'quốc dân' của người Mỹ

Tác giả: Joseph M. Walsh/ Light Books & NXB Phụ nữ Việt Nam

Tất tần tật về cà phê

Cuốn sách là chuyến hành trình hấp dẫn đưa độc giả băng qua những lục địa, xuyên suốt dòng chảy lịch sử để khám phá nguồn gốc, sự phát triển và sức ảnh hưởng sâu rộng của một trong ba thức uống phổ biến nhất thế giới.

Đồ uống 'quốc dân' của người Mỹ

Từ 1894, mức tiêu thụ cà phê trung bình tại Mỹ lên đến hơn 600 triệu pound/năm, mỗi người gần 10 pound/năm. Không có gì nghi ngờ, đây chính là quốc gia của những người uống cà phê.

Nội chiến Mỹ khiến cho lượng tiêu thụ cà phê giảm mạnh. Ảnh minh họa: C.K.

Nếu trà là thức uống quốc dân của Vương quốc Anh thì cà phê đóng vai trò tương tự tại Mỹ, lượng tiêu thụ cà phê ở Mỹ đã tăng từ 80 triệu pound vào năm 1861 lên 116 triệu pound vào năm 1871 và lên đến hơn 400 triệu pound vào năm 1881, và hiện tại, mức tiêu thụ cà phê của Mỹ gần chạm ngưỡng con số khổng lồ 600 triệu pound mỗi năm.

Việc sử dụng cà phê đã lan rộng với tốc độ chóng mặt trong suốt 150 năm qua[1]. Cho đến nay, thức uống này hiện diện ở mọi quốc gia văn minh và gần như ở cả những vùng hoang dã nhưng vẫn có người sinh sống. Cà phê đã trở thành một trong những trụ cột của nền văn minh.

Một nhà văn từng nói rất hay rằng: "Cà phê xoa dịu tâm hồn đang rối loạn, hàn gắn những hiềm khích gia đình, giúp con người sẵn sàng đối mặt với phiền toái trong công việc và tạo ra một khoảng lặng giữa người uống với tất cả những nỗi lo toan trong đời".

Với Mỹ, không có gì nghi ngờ, chính là quốc gia của những người uống cà phê, với mức tiêu thụ trung bình hàng năm lên đến hơn 600 triệu pound, tương đương gần 10 pound cho mỗi người dân trên toàn quốc.

Cho đến năm 1860, có một sự chênh lệch lớn giữa sản lượng và mức tiêu thụ cà phê trên khắp thế giới, sản lượng gần như không thay đổi, trong khi mức tiêu thụ liên tục tăng nhanh, cho đến khi nội chiến Mỹ nổ ra, làm giảm mức tiêu thụ gần 200 nghìn tấn mỗi năm ở quốc gia này, từ đó lấy lại sự cân bằng tương đối giữa quy luật cung và cầu.

Khi cuộc nội chiến kết thúc, cùng với việc cắt giảm thuế, mức tiêu thụ lại tăng đều đặn và vượt mức tăng của sản lượng trong thời gian ngắn, kéo theo giá cà phê liên tục tăng từ năm 1869 đến 1880. Sự tăng giá đột biến vào năm 1880 đã kích thích quá trình gia tăng sản xuất một cách mạnh mẽ, làm tăng mạnh lượng tồn kho, khiến giá giảm trở lại.

Trong giai đoạn những năm 1880 - 1887, những người nông dân và thương nhân cà phê chịu tổn thất nặng nề, với nhiều vụ phá sản lớn đã xảy ra ở cả hai giới này. Tuy nhiên, mức tiêu thụ vẫn tiếp tục tăng ổn định và sản lượng cũng vậy nhờ năng suất từ các đồn điền mới được mở từ trước dưới tác động của giá cao năm 1880. Do đó, mối quan hệ tương đối cân bằng giữa sản xuất và tiêu thụ vẫn đang được duy trì cho đến hiện tại.

Lịch sử của các đạo luật thuế quan áp dụng đối với cà phê tại Mỹ có thể được tóm tắt theo trình tự sau: thuế đầu tiên đối với cà phê được áp dụng vào năm 1789, với mức 2,5 cent cho mỗi pound.

Năm 1790, mức thuế tăng lên 4 cent và năm 1794 lại tăng lên 5 cent, được giữ nguyên cho đến năm 1812, khi lại tăng lên 10 cent do chi tiêu chính phủ tăng trong chiến tranh với Anh. Kết thúc cuộc chiến, vào năm 1814, mức thuế được giảm xuống còn 5 cent mỗi pound và giữ ở mức này đến năm 1828, tiếp tục được giảm xuống còn 2 cent; năm 1830, thuế tiếp tục giảm còn 1 cent, và đến năm 1832 thì được bãi bỏ hoàn toàn.

Lần đầu tiên, cà phê được liệt vào danh mục hàng hóa miễn thuế. Không có thuế nào được áp lại đối với cà phê cho đến khi nội chiến Mỹ diễn ra năm 1861, khi đó mức thuế 4 cent mỗi pound lại được áp dụng, rồi tăng lên 5 cent và được duy trì ở mức này cho đến năm 1871, rồi giảm xuống còn 3 cent.

Vào năm 1872, thuế nhập khẩu đối với cà phê được bãi bỏ hoàn toàn và kể từ đó đến nay, cà phê liên tục nằm trong danh mục hàng miễn thuế.

[1] Cuốn sách này được xuất bản lần đầu vào năm 1894, các mốc thời gian, số liệu được tính ở thời điểm sách xuất bản.