Đô thị xanh là đích đến

Những công trình, tuyến đường và khu đô thị được đầu tư hôm nay không chỉ mở rộng không gian vật chất, mà còn đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới.

Trung tâm hành chính phường Bắc Kạn, vùng lõi khu vực phía Bắc của tỉnh sau sáp nhập vẫn còn rất nhiều dư địa phát triển không gian đô thị.

Kết nối không gian, mở rộng lợi thế phát triển

Hợp nhất Thái Nguyên và Bắc Kạn mở ra một không gian phát triển có sự bổ trợ rõ nét giữa các vùng. Phía Nam có nền tảng công nghiệp, giáo dục, dịch vụ và sản xuất tập trung. Phía Bắc giàu tiềm năng kinh tế rừng, du lịch sinh thái và kinh tế xanh. Ở giữa là khu vực trung tâm với vai trò đầu mối hành chính, giáo dục, y tế, dịch vụ.

Nếu trước đây mỗi khu vực phát huy lợi thế trong phạm vi địa giới riêng thì nay các lợi thế ấy có điều kiện kết nối thành một chỉnh thể. Đến tháng 5-2026, toàn tỉnh có 23 đô thị, gồm 4 đô thị loại II là Thái Nguyên, Sông Công, Phổ Yên và Bắc Kạn cùng 19 đô thị loại III. Tỷ lệ đô thị hóa đạt khoảng 48,59%.

Cấu trúc này tạo nên một mạng lưới đô thị đa cực. Thái Nguyên giữ vai trò trung tâm hành chính, chính trị, giáo dục, y tế và dịch vụ. Sông Công, Phổ Yên là những cực công nghiệp, sản xuất, logistics. Bắc Kạn và các đô thị phía Bắc có điều kiện phát triển thương mại, du lịch sinh thái, kinh tế rừng.

HĐND tỉnh đã tán thành chủ trương thành lập 8 đơn vị hành chính đô thị cấp xã gồm Chợ Đồn, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phú Bình, Phú Lương, Quân Chu, Trại Cau và Võ Nhai. Nhưng mở rộng không gian hành chính chỉ là điểm khởi đầu. Điều quan trọng hơn là biến không gian ấy thành không gian phát triển thực chất. Muốn vậy, hạ tầng phải đi trước và tạo được sự liên kết giữa các vùng.

Thái Nguyên có lợi thế nằm trên trục kết nối giữa Hà Nội với các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc. Trong không gian mới, lợi thế này càng rõ hơn. Tuy nhiên, vị trí địa lý chỉ trở thành năng lực cạnh tranh khi được chuyển hóa thành khả năng kết nối.

Những năm qua, nhiều công trình như cầu Bến Tượng, cầu Huống Thượng, đường Bắc Nam - Huống Thượng, đường Huống Thượng - Chùa Hang đã góp phần mở rộng không gian đô thị, giảm áp lực giao thông và tăng khả năng kết nối.

Toàn tỉnh hiện có hệ thống đường bộ gần 7.900km. Trong đó, cao tốc, vành đai và 9 tuyến quốc lộ dài hơn 806km; 39 tuyến đường tỉnh dài trên 841km và khoảng 560km đường đô thị.

Đây là nền tảng quan trọng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đầu tư những tuyến có tính kết nối vùng. Việc mở rộng cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên - Chợ Mới; nghiên cứu các tuyến kết nối Thái Nguyên với Lạng Sơn, Bắc Kạn với Cao Bằng; triển khai các tuyến Thái Nguyên - Bắc Ninh - Phú Thọ, Thái Nguyên - Tuyên Quang và Vành đai 5 - vùng Thủ đô Hà Nội sẽ tạo thêm dư địa phát triển.

Khi giao thông được rút ngắn, không gian kinh tế cũng được mở rộng. Hàng hóa lưu chuyển nhanh hơn. Các khu công nghiệp có thêm điều kiện kết nối với thị trường.

Khu vực trung tâm hành chính xã Chợ Đồn.

Hướng tới phát triển xanh

Một đô thị hiện đại không được đo bằng số lượng công trình lớn. Giá trị của đô thị nằm ở chất lượng hạ tầng và khả năng đáp ứng nhu cầu của người dân. Kết quả rà soát tại 15 phường cho thấy 96,54% dân số được sử dụng nước sạch đáp ứng quy chuẩn. Tuy nhiên, xử lý nước thải vẫn là vấn đề cần tập trung nguồn lực.

Hiện toàn tỉnh có 45 nhà máy, trạm xử lý nước thải hoàn thiện, với tổng công suất thiết kế 25.595m3 / ngày. Tính cả một phần công suất của hai dự án đã đưa vào sử dụng, năng lực xử lý đạt 26.675m3 /ngày, mới đáp ứng khoảng 41,7% lượng nước thải sinh hoạt phát sinh tại các đô thị và khu dân cư tập trung.

Khoảng cách này cho thấy phát triển đô thị không thể chạy theo mở rộng không gian xây dựng mà thiếu hạ tầng môi trường. Một khu đô thị mới có thể hiện đại về kiến trúc, nhưng nếu thiếu hệ thống thu gom và xử lý nước thải đồng bộ thì chất lượng phát triển chưa thể bền vững.

Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu nâng công suất xử lý nước thải lên 61.735m3 /ngày, đáp ứng khoảng 70% lượng phát sinh. Bảy dự án xử lý nước thải tập trung được ưu tiên đầu tư.

Tổng nhu cầu vốn cho hệ thống thu gom, xử lý nước thải giai đoạn 2027- 2030 dự kiến khoảng 4.113 tỷ đồng. Cùng với những công trình lớn, chỉnh trang đô thị hiện hữu cũng cần được coi là một nhiệm vụ trọng tâm.

Theo Đề án phát triển đô thị và hạ tầng thiết yếu giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên đặt mục tiêu đến năm 2030 có 31 phường, tỷ lệ đô thị hóa trên 55%. Tối thiểu 15% số khu đô thị, khu nhà ở đạt tiêu chí khu đô thị thông minh; ít nhất 3 khu đô thị đạt tiêu chí khu đô thị công nghệ; trên 60% số tuyến phố đạt tiêu chuẩn văn minh đô thị.

Để thực hiện, tỉnh dự kiến huy động khoảng 32.729 tỷ đồng trong 5 năm. Nguồn lực tập trung cho giao thông, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, không gian xanh, bãi đỗ xe, thiết chế văn hóa, y tế, giáo dục và thương mại, dịch vụ.

Trao đổi về định hướng phát triển đô thị trong giai đoạn mới, đồng chí Phạm Quang Anh, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Thái Nguyên, nhấn mạnh: Không gian phát triển mới đặt ra yêu cầu phải tổ chức hệ thống đô thị theo hướng liên kết, bổ trợ và khai thác tốt nhất tiềm năng của từng khu vực.

Tỉnh sẽ ưu tiên hoàn thiện quy hoạch, phát triển giao thông kết nối, đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội. Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng các đô thị Thái Nguyên xanh hơn, thông minh hơn, bền vững hơn và thực sự phục vụ người dân.

Để đạt mục tiêu đó, quản trị đô thị phải thay đổi tương ứng với quy mô không gian. Chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, ứng dụng bản sao số và các hệ thống giám sát, điều hành thông minh sẽ tạo thêm công cụ quản lý quy hoạch, hạ tầng, giao thông và môi trường.

Từ công nghiệp phía Nam đến sinh thái, rừng và du lịch phía Bắc, mỗi vùng có một thế mạnh. Khi những thế mạnh ấy được kết nối bằng hạ tầng và dẫn dắt bằng quy hoạch, Thái Nguyên có thêm điều kiện chuyển lợi thế vị trí thành năng lực cạnh tranh.