Để sân khấu thiếu nhi không chỉ sáng đèn mỗi dịp hè

Khi sân khấu thiếu nhi vẫn "sống theo mùa"

Mỗi dịp hè, sân khấu thiếu nhi tại TP Hồ Chí Minh lại sáng đèn với hàng loạt vở diễn mới, nhiều suất biểu diễn kín khán phòng. Tuy nhiên, khi năm học bắt đầu, sự sôi động ấy nhanh chóng lắng xuống. Nhiều năm qua, sân khấu thiếu nhi vẫn vận hành theo một quy luật quen thuộc, chỉ nhộn nhịp trong mùa hè rồi trầm lắng suốt phần lớn thời gian còn lại của năm.

Chương trình "Chiếc cặp sách của Rùa" do Nhà hát Kịch TP Hồ Chí Minh biểu diễn tại Thư viện Khoa học tổng hợp.

Bài toán đặt ra hiện nay không phải sân khấu thiếu nhi thiếu khán giả hay thiếu tác phẩm, mà là làm thế nào để duy trì hoạt động ổn định quanh năm, từng bước hình thành thói quen đưa trẻ đến nhà hát như một hoạt động văn hóa thường xuyên của mỗi gia đình.

Là người gắn bó hơn 26 năm với chương trình "Ngày xửa ngày xưa", đạo diễn Đình Toàn, Nhà hát Kịch Idecaf, cho rằng, sân khấu thiếu nhi vẫn có một lớp công chúng trung thành khi nhiều khán giả từng xem kịch lúc nhỏ nay tiếp tục đưa con đến nhà hát. Theo ông, điều quan trọng không chỉ là dàn dựng những vở diễn chất lượng, mà còn phải duy trì các điểm diễn cố định, nhất là vào dịp cuối tuần, để việc đến rạp trở thành thói quen của các gia đình. Chỉ khi đó, sân khấu mới có thể xây dựng được lớp công chúng kế cận và phát triển bền vững.

Để duy trì hoạt động quanh năm, các đơn vị nghệ thuật vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn. Cơ sở vật chất của không ít sân khấu chưa đáp ứng yêu cầu dàn dựng hiện đại, khiến nhiều ý tưởng về hiệu ứng sân khấu, kỹ thuật bay, hay kết hợp với xiếc không thể triển khai trọn vẹn. Việc phải thuê hoặc mượn thiết bị từ các đơn vị khác vừa làm tăng chi phí, vừa hạn chế tính chủ động trong sáng tạo.

Ở góc độ sân khấu xã hội hóa, NSND Mỹ Uyên, Giám đốc Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ 5B, cho rằng, khó khăn lớn nhất là các đơn vị vừa phải tự đầu tư dàn dựng, vừa tự tìm khán giả thông qua các hoạt động truyền thông và quảng bá. Dù còn nhiều áp lực, Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ 5B vẫn kiên trì đầu tư cho dòng kịch thiếu nhi với 9 vở diễn. Mỗi suất biểu diễn thu hút khoảng 150 khán giả trong khán phòng 200 chỗ. Theo NSND Mỹ Uyên, kết quả này cho thấy nhu cầu thưởng thức sân khấu của thiếu nhi vẫn rất lớn nếu có những chương trình được đầu tư bài bản và tiếp cận đúng đối tượng công chúng.

Từ thực tiễn hoạt động, NSND Mỹ Uyên đề xuất TP Hồ Chí Minh nghiên cứu tổ chức Tuần lễ kịch dành cho thiếu nhi, quy tụ các đơn vị nghệ thuật biểu diễn tại một địa điểm cố định. Theo Giám đốc Nhà hát Kịch Sân khấu nhỏ 5B, đây không chỉ là cơ hội để công chúng tiếp cận nhiều tác phẩm chất lượng trong cùng một thời điểm, mà còn góp phần quảng bá sân khấu, mở rộng đối tượng khán giả và tạo thêm điểm nhấn cho đời sống văn hóa của thành phố.

Xây dựng khán giả để sân khấu sáng đèn quanh năm

Nếu duy trì các điểm diễn là điều kiện để sân khấu thiếu nhi thoát khỏi tính mùa vụ, thì chất lượng tác phẩm và chiến lược phát triển khán giả sẽ quyết định khả năng phát triển bền vững. Trong bối cảnh trẻ em có nhiều lựa chọn giải trí trên các nền tảng số, sân khấu không chỉ cạnh tranh bằng nội dung, mà còn phải mang đến những trải nghiệm đủ hấp dẫn để thu hút các em đến với nhà hát.

Chương trình "Mơ Show" do Trung tâm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh thực hiện đang thu hút sự quan tâm của đông đảo các em thiếu nhi và phụ huynh trong dịp hè.

Theo đạo diễn Nguyễn Quốc Công, Trung tâm Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh, người dàn dựng vở xiếc "Vùng đất kỳ bí", trong bối cảnh trẻ em có quá nhiều lựa chọn giải trí trên nền tảng số, sân khấu muốn giữ chân khán giả phải tạo được trải nghiệm hấp dẫn từ hình ảnh, âm nhạc, tiết tấu đến mỹ thuật. Tuy nhiên, dù đổi mới hình thức thể hiện, tác phẩm vẫn phải hướng tới những giá trị cốt lõi như tình yêu thương, lòng nhân ái, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm.

Với dòng kịch lịch sử và truyền thống, yêu cầu này càng khắt khe hơn. Đạo diễn Đình Toàn cho rằng, nếu chỉ đưa nguyên những câu chuyện trong sách giáo khoa lên sân khấu sẽ khó hấp dẫn trẻ em. Người làm nghề cần tìm cách kể mới, tạo những tình huống gần gũi với tâm lý lứa tuổi nhưng vẫn phải tôn trọng sự thật lịch sử.

Đồng quan điểm, đạo diễn Nguyễn Quốc Công nhấn mạnh sân khấu có thể sáng tạo để tăng sức hấp dẫn nhưng không được làm thay đổi bản chất sự kiện hay hình tượng nhân vật, bởi những nhận thức đầu tiên về lịch sử của trẻ rất dễ được hình thành từ các tác phẩm nghệ thuật.

Từ thực tế dàn dựng vở kịch về anh hùng Kim Đồng, ông Phạm Hồng Tuấn, Trưởng khoa Thẩm mỹ Nghệ thuật, Nhà Thiếu nhi TP Hồ Chí Minh, cho biết, ê-kíp đã dành nhiều thời gian nghiên cứu tư liệu lịch sử, phục trang, đạo cụ và bối cảnh để bảo đảm tính chính xác. Theo ông, mỗi tác phẩm dành cho thiếu nhi không chỉ mang giá trị giải trí mà còn góp phần bồi đắp nhận thức, tình yêu quê hương, đất nước và văn hóa dân tộc ngay từ những trải nghiệm đầu đời.

Bên cạnh việc đầu tư tác phẩm, nhiều đơn vị nghệ thuật cũng chủ động xây dựng lớp khán giả tương lai. Tại Nhà hát Kịch TP Hồ Chí Minh, lớp kỹ năng biểu diễn sân khấu học đường miễn phí dành cho học sinh từ 8 đến 15 tuổi giúp các em trải nghiệm quá trình hình thành một vở diễn. Theo đạo diễn Hoàng Tấn, Phụ trách Phòng Tổ chức Biểu diễn Nhà hát Kịch TP Hồ Chí Minh, mục tiêu của hoạt động này không phải đào tạo diễn viên mà gieo tình yêu sân khấu, để các em trở thành những khán giả gắn bó với nhà hát trong tương lai.

Theo các nghệ sĩ, việc phát triển sân khấu thiếu nhi không thể chỉ dựa vào nỗ lực của từng đơn vị nghệ thuật mà cần sự phối hợp giữa ngành văn hóa, ngành giáo dục và các thiết chế văn hóa. Việc mở rộng các chương trình biểu diễn tại trường học, nhà thiếu nhi, trung tâm văn hóa; tổ chức những sự kiện thường niên như Tuần lễ kịch dành cho thiếu nhi; cùng với các chính sách hỗ trợ về cơ sở vật chất, điểm diễn, truyền thông và kinh phí sẽ tạo điều kiện để các nhà hát đầu tư lâu dài cho lĩnh vực này.

Để sân khấu thiếu nhi thoát khỏi tính mùa vụ, điều cần xây dựng không chỉ là những vở diễn hay mà còn là một hệ sinh thái phát triển khán giả, trong đó nghệ sĩ sáng tạo tác phẩm chất lượng, nhà trường mở rộng cơ hội tiếp cận nghệ thuật, các thiết chế văn hóa trở thành điểm hẹn thường xuyên của thiếu nhi và cơ quan quản lý tạo cơ chế hỗ trợ lâu dài. Khi việc đưa trẻ đến nhà hát trở thành một thói quen văn hóa của mỗi gia đình, sân khấu thiếu nhi mới thực sự có điều kiện phát triển bền vững và giữ được ánh đèn sáng quanh năm.

Bài, ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc